SANAYİ YATIRIMLARINA VERİLEN DESTEKLER VE TEŞVİK PROGRAMLARI

Türkiye'de her geçen yıl büyüyen sanayi, destek ve teşviklerle büyük bir ivme kazanıyor. Sanayicilerin pek çok kez yararlandığı teşvik paketiyle organize sanayi bölgeleri başlı başına birer şehir olma yolunda ilerliyorlar. 2021 yılında Sanayi yatırımlarına verilen destek ve teşvikler, 2019 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan programla devam ediyor.

SANAYİ YATIRIMLARINA VERİLEN DESTEKLER VE TEŞVİK PROGRAMLARI

1. SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI İLE BAKANLIĞIN İLGİLİ KURULUŞLARINCA
VERİLEN DESTEK VE TEŞVİKLER
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 09/07/2018 tarih ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ismi değişerek Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı olmuştur.
Bakanlığımız, verdiği desteklerle ülke sanayisinin teknolojik alt yapısını güçlendirerek rekabet gücünü
artırmaktadır.
1.1. AR-GE VE TEŞVİKLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
1.1.1. Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı
Destek Üst Limiti: 10.000.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: Makine-Teçhizat (%80'e kadar), İşletme Gideri Desteği (%75)
2014 yılında başlatılan “Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı” kapsamında ilan edilen öncelikli
teknoloji alanlarında yer alan ve Türkiye’de ilk defa üretilen ürünlerin üretimine destek verilmesi
amaçlanmaktadır.
Yüksek teknoloji ürünlerin ticarileşmesi ve bu ürünlere yönelik yatırımın artırılması ve hızlandırılmasını
amaçlayan “Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı” kapsamında;
Ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için;
Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar veya uluslararası fonlar tarafından desteklenen
sanayiye yönelik Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürünler,
Teknoloji geliştirme bölgelerinde yer alan işletmelerin, bölgede başlatıp sonuçlandırdıkları ar-ge ve yenilik
projeleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürünler,
Kamu araştırma enstitülerinde/merkezlerinde/altyapılarında Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan
teknolojik ürünler,
Öz kaynaklar kullanılarak yapılan Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve patenti alınan veya
TÜBİTAK tarafından onaylanan teknolojik ürünler ile ilgili Türkiye’de yerleşik gerçek ve tüzel kişilerce
gerçekleştirilecek yatırımlar desteklenmektedir. Destekten tüm sektörlerde faaliyet gösteren firmalar
yararlanabilecektir. “Makine ve Teçhizat” ve “İşletme Gideri” desteği olmak üzere 2 başlıkta destek
verilecektir:
1. Makine ve Teçhizat Desteği
Mikro işletmelere en fazla 8.000.000 TL., ithal alımlarda %60, yerli alımlarda %80 oranında,
Küçük işletmelere en fazla 7.000.000 TL., ithal alımlarda %50, yerli alımlarda %70 oranında,
Orta büyüklükteki işletmelere en fazla 6.000.000 TL., ithal alımlarda %40, yerli alımlarda %60 oranında,
Büyük işletmelere en fazla 3.000.000 TL., ithal alımlarda %10, yerli alımlarda %30 oranında destek
verilecektir.
Bu destek kapsamında imzalanan sözleşmenin süresi 36 aydır.
6
2. İşletme Gideri Desteği
Mikro ve Küçük işletmelere, yatırımlarını tamamladıktan sonra 1 yıl faaliyet süresi içerisinde başvurusu
yapılması durumunda, 1 yıl boyunca enerji, personel ve kira giderlerinin %75’i geri ödemesiz (hibe
şeklinde) karşılanabilmektedir.
Makine ve teçhizat desteği ve işletme giderleri desteği toplamı en fazla 10.000.000 TL olabilecektir.
Program kapsamında, ana makine ve teçhizat bedelleri yardımcı makine ve teçhizat bedelleri, makine, araçgereç taşıma ve sigorta bedelleri de desteklenebilmektedir.
Desteklenmeyen Giderler
Arsa bedeli, arazi düzenleme giderleri, bina-inşaat giderleri, ulaştırma giderleri, taşıt araçları giderleri,
yönetim, aydınlatma, havalandırma, ısıtma gibi genel giderler, beklenmeyen giderler, faiz giderleri,
amortismanlar, bakım ve onarım giderleri, işletmeye alma giderleri, hammadde, ara malı ve işletme
malzemeleri desteklenmemektedir.
1.1.2. Rekabet Öncesi İşbirliği Projeleri Desteği
Söz konusu programın amacı birden fazla kuruluşun ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle verimliliği
artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere rekabet öncesinde ortak parça
veya sistem geliştirmesini ya da platform kurabilmesini desteklemektir.
Birden fazla kuruluş, ortak bir proje geliştirerek Bakanlığa başvurduğunda ve değerlendirme sonucu
desteklenmeye değer bulunduğunda vergisel muafiyet ve hibe desteğinden yararlanmaktadır. Proje için
açılan ortak hesaba Bakanlık tarafından proje bütçesinin %50’sine kadarlık kısmı hibe olarak aktarılmakla
birlikte proje kapsamında Gelir Vergisi Stopajı Teşviki, Ar-Ge indirimi, Sigorta Primi Desteği ve Damga
Vergisi İstisnası gibi muafiyetler verilmektedir.
1.1.3. Özel Sektör Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri
Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin kurulması ile Ar-Ge ve yenilik ve tasarım yoluyla ülke ekonomisinin
uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için teknolojik bilgi üretilmesi, üründe ve
üretim süreçlerinde yenilik yapılması, ürün kalitesi ve standardının yükseltilmesi, verimliliğin artırılması,
üretim maliyetlerinin düşürülmesi, teknolojik bilginin ticarileştirilmesi, rekabet öncesi işbirliklerinin
geliştirilmesi, teknoloji yoğun üretim, girişimcilik ve bu alanlara yönelik yatırımlar ile Ar-Ge’ye, yeniliğe
ve tasarıma yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye girişinin hızlandırılması, Ar-Ge ve
tasarım personeli ve nitelikli işgücü istihdamının artırılması hedeflenmektedir.
Ar-Ge Merkezleri; dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dâhil, kanunî veya iş merkezi Türkiye’de
bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran
yurt içinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az 15 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli
istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimlerdir.
Tasarım merkezleri ise dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dâhil, kanunî veya iş merkezi
Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş,
münhasıran yurt içinde tasarım faaliyetlerinde bulunan ve en az 10 tam zaman eşdeğer tasarım personeli
istihdam eden, yeterli tasarım birikimi ve yeteneği olan birimlerdir.
İşletmeler tasarım veya Ar-Ge merkezi belgesi almaya hak kazandıklarında Vergi İndirimi, Sigorta Primi
Desteği, Gelir Vergisi Stopajı Desteği, Damga Vergisi İstisnası ve Gümrük Vergisi İstisnası gibi
muafiyetlerden yararlanabilmektedir.
7
1.1.4. Teknolojik Ürün Deneyim (TÜR) Belgesi
19/02/2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanmış olan 6518 sayılı Kanunun 46 ncı maddesi
ile kamu alımlarına ilişkin Kamu İhale Kanununda bazı düzenlemeler yapılmıştır. Düzenleme kapsamında;
Ar-Ge projeleri sonucu ortaya çıkmış olan mal ve hizmetler için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca
Teknolojik Ürün Deneyim (TÜR) Belgesi düzenlenmekte olup, söz konusu mal ve hizmet sahipleri bu belge
ile iş deneyim belgesi olmadan da kamu ihalelerine girebilmektedir.
TÜR Belgesi; Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde,
kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen
Ar-Ge ve yenilik projelerinde, rekabet öncesi iş birliği projelerinde ve Teknogirişim sermaye desteklerinden
yararlananlara, yararlandıkları destekler çerçevesinde yürüttükleri proje sonucu ortaya çıkan mal ve
hizmetlerin ve bunlar dışında öz kaynaklarla geliştirilmiş ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma
Kurumu tarafından Ar-Ge projesi neticesinde ortaya çıktığı belgelendirilen ürünlerin piyasaya arz
edilmesinden sonra proje sonucu ortaya çıkan hizmetler ile yerli malı belgesine sahip ürünler için
verilmektedir. Ürünün piyasaya arz tarihinden itibaren 5 (beş) yıl süre ile geçerlidir.
1.2. AVRUPA BİRLİĞİ VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
1.2.1. Rekabetçi Sektörler Programı (RSP)
Avrupa Birliği ve Türkiye eş-finansmanıyla oluşturulan ve katılım önce mali yardım aracı kapsamında
gerçekleştirilen çatı bir programıdır. 7 yıllık dönemler halinde uygulanan Rekabetçi Sektörler Programında,
temelde KOBİ’lere ve girişimcilere yönelik, rekabetçiliğin geliştirilmesine odaklı mali destekler sağlayan
projeler gerçekleştirilmektedir.
Rekabetçi Sektörler Programının 2007-2013 yıllarını kapsayan birinci döneminde, teknik adıyla “Bölgesel
Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı (BROP)” uygulanmıştır. Bu dönemde, toplamda yaklaşık 490
milyon avro bütçeyle ülkemizin göreceli olarak daha az gelişmiş 43 iline mali kaynak aktarılarak 46 proje
hayata geçirilmiştir. 2017 yılı içerisinde 46 adet projeden 28 tanesinin uygulaması tamamlanmış olup
Operasyonel Program kapsamında 31/12/2017 tarihi itibariyle yaklaşık 490 milyon avroluk yatırım
gerçekleştirilmiştir.
Programın, 2014-2020 yıllarını kapsayan ve teknik adı “Rekabetçilik ve Yenilik Operasyonel Programı
(RYOP)” olan yeni dönemi için de yaklaşık 300 milyon avroluk bütçe oluşturulmuştur.
Programın yeni döneminde, tüm Türkiye’den proje başvuruları kabul edilmekte olup sanayide ve üretimde
verimliliğinin artırılması ve cari açığın azaltılmasına katkı sağlanması hedeflenmektedir. Program
kapsamında desteklenecek projelerin iki temel hedefe hizmet etmesi ve “imalat sanayi”, “hizmetler ve
yaratıcı endüstriler”, “Ar-Ge” ile “teknoloji transferi ve ticarileştirme” konularında olması gerekmektedir.
Bu kapsamda, 2017 yılında çıkılan ilk proje teklif çağrısında, “hizmetler ve yaratıcı endüstriler” faaliyeti
hariç diğer 3 faaliyet alanından proje önerileri alınmıştır. 2017 yılı Ekim ayında sonuçları ilan edilen çağrıya
ilişkin detaylar ise aşağıdaki Tablo 1’de görülmektedir.
8
Tablo 1: Proje Teklif Çağrıları
Desteklenen Sektör Başvuru
Sayısı
Destek Almaya Hak
Kazanan Proje Sayısı
Tahmini Destek Bütçesi
İmalat Sanayi 102 10 57,9 Milyon Avro
Ar-Ge 50 8 32,3 Milyon Avro
Teknoloji Transferi ve Ticarileştirme 26 5 22,7 Milyon Avro
Toplam 178 23 112,9 Milyon Avro
Program hakkında detaylı bilgiye, proje teklifi çağrısı duyurularına ve ilgili dokümanlara
“rekabetcisektorler.sanayi.gov.tr” adresinden ulaşılabilmektedir.
1.3. KALKINMA AJANSLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Kalkınma Ajansları detayları yıllık çalışma programında ve başvuru rehberinde açıkça belirtilmek kaydıyla,
yerel idarelerin, üniversitelerin, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu kurumu niteliğinde meslek
kuruluşlarının, sivil toplum kuruluşlarının, kâr amacı güden işletmelerin, kooperatiflerin, birliklerin ve
diğer gerçek ve tüzel kişilerin aşağıda yer alan türlerdeki proje veya faaliyetlerini destekleyebilmektedirler:
• Bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı proje ve faaliyetler,
• Bölge plân ve programlarına uygun olarak, bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin
geliştirilmesine katkıda bulunan proje ve faaliyetler,
• Kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini ve ortaklık kültürünü
geliştiren projeler,
• Bölgenin kaynak ve imkânlarını tespit etmeye, ekonomik ve sosyal gelişmeyi hızlandırmaya,
rekabet gücünü ve yenilik kapasitesini artırmaya ve ulusal ve uluslararası düzeyde etki ve etkinliği
artırmaya yönelik her türlü analiz, strateji, plan çalışması, araştırma ve inceleme gibi çalışmalar,
• Bölgenin iş ve yatırım imkânlarının tanıtımına ve geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler,
• Yönetim, yenilikçi ve verimli üretim, tanıtım, pazarlama, teknoloji, araştırma ve geliştirme,
finansman, örgütlenme ve işgücü eğitimi gibi konularda, küçük ve orta ölçekli işletmelerle yeni
girişimcileri doğrudan veya dolaylı olarak destekleyecek proje ve faaliyetler,
• Türkiye'nin katıldığı ikili veya çok taraflı uluslararası programlara ilişkin faaliyetlerin bölgede
tanıtımını yapan, bu programlar kapsamında proje geliştirilmesine ve kaynak teminine katkı
sağlayan proje ve faaliyetler,
Bölgedeki kurum ve kuruluşların insan kaynakları ve kurumsal kapasitelerinin artırılmasına, proje üretme
ve uygulama kapasitelerinin güçlendirilmesine ve hizmet sunumundaki beceri ve niteliklerinin
geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler.
1.3.1. Mali Destek Programları
Ajanslar, mali destek programları kapsamında çerçevesi paydaşların tercihleri dikkate alınarak bölge
planları ile oluşturulan ve yönetim kurullarınca onaylanan önceliklerin hayata geçirilmesine katkıda
bulunacak projelere mali ve teknik destek sağlamaktadır.
Mali destekler; doğrudan finansman, fizibilite ve güdümlü proje destekleri ile faiz ve faizsiz kredi
desteğinden oluşmaktadır. Teknik destekler ise kurumsal kapasiteyi geliştirmeye yönelik eğitim,
danışmanlık, lobi faaliyetleri ile geçici uzman/danışman temini şeklinde verilmektedir. 


9
Proje Teklif Çağrıları
Proje teklif çağrıları, belirli bir destek programı kapsamında, nitelikleri net bir şekilde belirlenmiş olan
potansiyel başvuru sahiplerinin, önceden belirlenen konu ve koşullara uygun olarak proje tekliflerini
sunmaya davet edilmesi ve başvuruların bağımsız değerlendiriciler yoluyla değerlendirilip, başarılı bulunan
projelerin program bütçeleri dikkate alınarak desteklenmesi olarak özetlenebilecek destek mekanizmasıdır.
Her bir başvuru, birbirinden habersiz olarak iki bağımsız değerlendirici tarafından başvuru rehberinde
belirlenen kriterler çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bağımsız değerlendiricilerin alanında en az beş
yıllık tecrübeye sahip olması, projelerin hazırlık veya uygulama aşamasında görev almamış ve almayacak
olması gerekmektedir.
Her bir destek programında, program bütçesi ve proje bütçesi olmak üzere iki türlü bütçe söz konusudur.
Program bütçesi, ilgili destek programı kapsamında desteklenecek olan projelerin tümüne tahsis
edilebilecek toplam tutardır. Proje bütçesi ise, destek programı kapsamında her bir müstakil projeye, proje
faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere tahsis edilen tutardır.
Ajanslar tarafından her bir proje başına verilebilecek azami ve asgari mali destek miktarları, destek
programının kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilmektedir. Desteklenen projelerde
maliyetlerin bir bölümü yararlanıcı tarafından karşılanmakta ve eş finansman olarak adlandırılmaktadır.
Projelere yararlanıcı tarafından sağlanacak eş finansman katkısı proje toplam uygun maliyetlerinin en az
yüzde yirmi beşidir. Bu oran, küçük ölçekli altyapı projeleri hariç bölgenin gelişmişlik durumu, başvuran
kesimin mali imkânları, kapasitesi ve yerel/bölgesel kalkınmaya sağlayacağı katkı gibi hususlar dikkate
alınmak ve başvuru rehberlerinde açıkça belirtilmek kaydıyla, uygun görülen öncelik alanları için proje
uygun maliyetlerinin yüzde onuna kadar azaltılabilir. Teklif çağrısının türü ve projelerin niteliğinden
bağımsız olarak, teknoloji geliştirme bölgesi ve iş geliştirme merkezi yönetici şirketleri hariç olmak üzere
kar amacı taşıyan gerçek ve tüzel kişiler tarafından sağlanacak eş finansman katkısı projenin toplam uygun
maliyetlerinin en az yüzde ellisidir ve hiçbir surette azaltılamaz. Bu oran bölgenin sosyo-ekonomik
gelişmişlik düzeyi göz önünde bulundurularak artırılabilir.
Bir kalkınma ajansına destek başvurusu yapabilmesi için şu şartların mevcut olması gerekmektedir:
• Proje başvurusuna açık bir destek programının bulunması
• Başvuru Rehberindeki şartlara uygun bir başvuru sahibi olması
• Başvuru Rehberindeki önceliklere hizmet eden bir projenin hazırlanması
• Projenin son başvuru tarihinden önce, uygun formatta ajansa sunulması
Proje başvuruları, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yönetilen online bir platform olan KAYS
(Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi) üzerinden alınmaktadır. Başvuru sürecine ilişkin detaylar ajanslar
tarafından yayımlanan başvuru rehberlerinde yer almaktadır.
1.3.2. Fizibilite Destekleri
Fizibilite destekleri, bölgenin kalkınması ve rekabet gücü açısından önemli fırsatlardan yararlanılmasına,
bölge ekonomisine yönelik tehdit ve risklerin önlenmesine, bölgenin yenilik ve girişimcilik kapasitesinin
geliştirilmesine yönelik projelerin fizibilite çalışmalarına doğrudan mali destek verilmesidir.
10
Fizibilite desteğinden, yerel yönetimler, üniversiteler, diğer kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu
niteliğinde meslek kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, organize sanayi bölgeleri, küçük sanayi siteleri,
teknoparklar, teknoloji geliştirme bölgeleri, endüstri bölgeleri, iş geliştirme merkezleri gibi kurum ve
kuruluşlar, birlikler ve kooperatifler yararlanabilmektedir.
1.3.3. Güdümlü Proje Desteği (GPD)
Güdümlü projeler, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmadan doğrudan destek sağlamaya yönelik olarak;
bölge planında öngörülen öncelikler doğrultusunda konusu ve koşulları ajanslar öncülüğünde ve
yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Güdümlü proje desteğini diğer mali destek
programlarından ayıran temel fark, proje fikrinin ajans ile paydaşlar tarafından ortak akıl toplantılarında
müştereken belirlenmesi ve projelerin ajansın öncülüğünde geliştirilmesidir.
GPD ile bölgesel gelişmenin hızlandırılması, bölgenin rekabet edebilirliğinin güçlendirilmesi, bölgedeki iş
ortamının iyileştirilmesi ve bölgedeki girişimcilik ve yenilikçilik kapasitesinin geliştirilmesine katkı
sağlayabilecek nitelikteki projeler desteklenmektedir. Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme
Yönetmeliği’nde yapılan değişiklikle sosyal nitelikli projeler de güdümlü proje desteği kapsamına
alınmıştır.
GPD’den; yerel yönetimler ve mahalli idare birlikleri, üniversiteler, meslek okulları, araştırma enstitüleri,
diğer kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları, organize sanayi bölgeleri,
endüstri bölgeleri, küçük sanayi siteleri ve sivil toplum kuruluşları faydalanabilmektedir.
Güdümlü projenin geliştirilmesi sürecinde ajans koordinasyonunda muhtemel proje sahibi ve ortaklarınca
Bakanlık tarafından belirlenen esaslara uygun olarak kesin projeye dayanan fizibilite raporu
hazırlanmaktadır. Fizibilite raporu ve rapora esas teşkil eden diğer belgeler Yönetim Kurulu onayının
ardından Bakanlık onayına gönderilmekte, proje Bakanlık tarafından uygun görüldüğü takdirde ajans
tarafından desteklenebilmektedir.
1.3.4. Teknik Destek Programları
Ajansların teknik destek programlarının amacı bölgelerindeki yerel aktörlerin bölgesel kalkınma açısından
önem arz eden, ancak kurumsal kapasite eksikliği nedeniyle hazırlık ve uygulama aşamalarında sıkıntı ile
karşılaşılan çalışmalarına destek sağlamaktır. Teknik destek, eğitim verme, program ve proje
hazırlanmasına katkı sağlama, geçici uzman personel görevlendirme, danışmanlık sağlama, lobi faaliyetleri
ve uluslararası ilişkiler kurma gibi kurumsal nitelikli ve kapasite geliştirici faaliyetler şeklinde olmaktadır.
Ajanslar tarafından sağlanacak teknik desteklerden sadece;
• Yerel yönetimler ve mahalli idare birlikleri,
• Üniversiteler, meslek okulları, araştırma enstitüleri,
• Diğer kamu kurum ve kuruluşları,
• Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları,
• Sivil toplum kuruluşları
• Organize sanayi bölgeleri
• Küçük sanayi siteleri
• Teknoparklar, teknoloji geliştirme bölgeleri, endüstri bölgeleri,
• İş geliştirme merkezi,
• Birlik ve kooperatifler,
11
ile yukarıda sayılan kurum ve kuruluşların kurduğu veya ortağı olduğu işletmeler yararlanabilir.
1.4. SANAYİ BÖLGELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
1.4.1. Kümelenme Destek Programı
Destek Üst Limiti: Her bir küme için ayrıca değerlendirilecektir.
Destek Alt Limiti: Her bir küme için ayrıca değerlendirilecektir.
Destek Oranı: En az %50 - en fazla %75
Bakanlıkça kümelenme birlikteliklerinin başlatılması, firmaların bu yapıda yer alarak maliyet avantajı elde
ederek ölçek ekonomisinden yararlanmaları ve gerekli işbirliği ortamının güçlendirilmesi amacıyla
“Kümelenme Destek Programı” açıklanmıştır.
Kümelenme Destek Programının genel hedefleri aşağıdaki gibidir:
• Türk sanayisinin rekabet edebilirliğinin, yenilikçiliğinin ve verimliliğinin yükseltilmesi,
• Küresel ihracattan daha fazla pay alınması,
• Ağırlıklı olarak yüksek teknolojili ürünlerin üretilmesi,
• Nitelikli işgücüne sahip ve aynı zamanda çevreye ve topluma duyarlı bir sanayi yapısına
dönüştürülmesi.
Programın hedef kitlesi, kümelenme birliktelikleridir. Kümelenme birlikteliği, küme ekonomik
coğrafyasında yer alan en az bir sanayi odası, sanayi odasının bulunmadığı yerlerde ticaret ve sanayi odası
ile en az bir üniversite zorunlu olmak üzere aşağıdaki kurum, kuruluşları içerebilecek birlikteliktir.
Kümelenme birlikteliğinde yer alabilecekler:
• İl özel idareleri
• Yerel yönetimler
• Üniversiteler ve araştırma kurumları
• Teknoloji geliştirme bölgeleri
• 18/05/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu
çerçevesinde kurulan sanayi odaları ile ticaret ve sanayi odaları, ticaret borsaları
• Serbest bölgeler
• Organize sanayi bölgeleri
• İhracatçı birlikleri
• Endüstri bölgeleri
• Kümelenme birlikteliği ile ilgili dernekler, vakıflar, kooperatifler vb. kuruluş ve teşekküller
Kümenin ana faaliyet alanında yer alan en az 20 firma söz konusu birliktelik ile işbirliği yapmayı taahhüt
etmelidir.
Aşağıdaki kategorilerde destek verilecektir:
Kategori 1: Küme Koordinasyonunu, Farkındalığını ve/veya Etkinliğini Geliştirme
Kategori 2: Faktör Koşullarını ve Piyasalarını Geliştirme
Kategori 3: Verimlilik Arttırıcı Uygulamalar
12
Kategori 4: Yenilik
Bir kümelenme teşebbüsünün desteklenme süresi 5 yıldır.
Mali destek bütçesi, 1. Başvuru dönemi için toplam 30 milyon TL.’dir. Küme başına destek verilecek tutar,
değerlendirmeler sonucunda belirlenir.
Sağlanan geri ödemesiz destek oranı, her bir iş planı tamamlandığında iş planı toplam bütçesinin % 50’sini,
her bir destek kalemi bazında ise %75’ini geçemez.
1.4.2. Emlak Vergisi Muafiyeti
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin (m) fıkrasına göre Organize sanayi bölgelerinde,
endüstri bölgelerinde ve sanayi sitelerinde yer alan binalar emlak vergisinden muaftır.
1.4.3. Harç İstisnası
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80’inci maddesine göre, organize sanayi bölgelerinde yapılan
yapı ve tesisler bina inşaat harcı ve yapı kullanma izni harcından müstesnadır.
Yine Kanunun 80’inci maddesine göre, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde İmar Kanununa göre ilk
kez yapılan veya istek üzerine gerçekleştirilen müteakip parselasyon işlemlerinde teşvik belgesine haiz olan
organize sanayi bölgeleri “parselasyon harcı”ndan müstesnadır.
5281 sayılı Kanun ile 492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesine ilave edilen (n) bendine göre
organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri ve sanayi sitelerinde yer alan gayrimenkullerin ifraz veya
taksim veya birleştirme işlemleri, söz konusu bölgelerde bulunan arsaların tahsisi nedeniyle şerhi gerektiren
işlemleri ile bu arsa ve üzerine inşa edilen binaların tahsis edilene devir ve tescili işlemleri ve cins
değişikliği işlemlerinden alınan harçtan istisnadır.
1.4.4. OSB’lerde Arsa Tahsisi Desteği
OSB’lerde tamamen veya kısmen bedelsiz parsel tahsisine imkân tanıyan OSB Kanununun ek 3’üncü
maddesi 01/07/2017 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Söz konusu Kanun maddesinin getirdiği
uygulamanın süresini ve kapsamını belirleyen Bakanlar Kurulu Kararı 05/06/2018 tarihli 30442 mükerrer
sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup yürürlük tarihinden itibaren 3 yıl boyunca bu
kapsamda OSB’lerde tahsis yapılmasına imkân sağlanmıştır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ise 9 Şubat
2018 tarihli ve 30327 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Organize Sanayi Bölgelerinde
Yer Alan Parsellerin Tamamen Veya Kısmen Bedelsiz Tahsisine Dair Yönetmelik” ile belirlenmiştir.
OSB’lerde tamamen veya kısmen bedelsiz tahsis uygulaması, en az on kişilik istihdam öngören yatırımlara
girişen gerçek veya tüzel kişilere OSB’lerdeki parsellerin tamamen veya kısmen bedelsiz tahsisine imkân
sağlamaktadır.
1.4.5. OSB’lerde Damga Vergisi İstisnası
488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı Tablonun “IV-Ticari ve medeni işlerle ilgili kağıtlar”
başlığı altındaki 53’üncü fıkraya göre Organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri ve sanayi sitelerinde 
13
bulunan arsaların tahsisine ilişkin olarak düzenlenen sözleşmeler ve taahhütnameler damga vergisinden
istisnadır.
1.4.6. Endüstri Bölgelerindeki Ruhsat ve İzin Harçları Muafiyeti
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununun “Yatırım İzni” başlıklı 3/A maddesi gereği yönetici şirket veya
yatırımcı tarafından hazırlattırılacak imar plânları, alt yapı ve üst yapı projeleri ve bunlarla ilgili yapı
ruhsatı, yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatları Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının onayı ve
denetimine tabidir. Yönetici şirket ve yatırımcılar, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca verilen her türlü ruhsat
ve izinlere ilişkin harçlardan muaftır.
1.4.7. Özel Endüstri Bölgeleri Ek Teşvik Desteği
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu 4/Ç Maddesi gereği Özel Endüstri Bölgelerine ilişkin olarak
Cumhurbaşkanınca ek teşvikler belirlenebilir.
1.4.8. İrtifak Hakkı ve Kullanma İzni Süresi ve Bedel Desteği
324 Sıra Nolu Milli Emlak Tebliğinin Genel Esaslar başlıklı II. Bölümünün “İrtifak hakkı ve kullanma izni
süresi” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrası gereği endüstri bölgelerindeki yatırımcılar lehine 49 yıl
süreyle irtifak hakkı tesis edilmekte ve kullanma izni verilmektedir.
324 Sıra Nolu Milli Emlak Tebliğinin Genel Esaslar başlıklı II. Bölümünün “Bedel Tespiti” başlıklı beşinci
fıkrası gereği endüstri bölgelerindeki İrtifak hakkı veya kullanma izni bedeli, taşınmazın emlak vergisine
esas asgari metrekare birim değeri toplamının binde beşi (stratejik yatırım olması durumunda binde biri)
oranında belirlenmektedir.
1.4.9. Yapı Denetim Kuruluşlarına Ödenecek Hizmet Bedeli İndirimi
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 5’inci maddesinin beşinci fıkrası gereğince yapı denetim
kuruluşlarına ödenecek hizmet bedeli organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri ve sanayi siteleri onaylı
sınırı içerisinde yer alan tüm yapılar için %75 indirimli uygulanmaktadır.
1.5. TEŞVİK UYGULAMA VE YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
1.5.1. Yatırım Teşvik Sistemi
15/06/2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında
Karar” yürürlüğe girmiş; Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar da 2012/1 sayılı Tebliğ ile
belirlenmiştir. Türkiye'nin 2023 vizyonu ile üretim ve ihracat odaklı büyüme stratejisi bakımından büyük
önem taşıyan Yatırım Teşvik Sistemi, kalkınma planları ve yıllık programlarda öngörülen hedeflere uygun
olarak;
• Tasarrufları katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirmek,
• Üretimi ve istihdamı artırmak,
• Uluslararası rekabet gücünü artıracak ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek büyük ölçekli
yatırımlar ile stratejik yatırımları özendirmek,
• Uluslararası doğrudan yatırımları artırmak,
14
• Uluslararası doğrudan yatırımları artırmak,
• Bölgesel gelişmişlik farklılıklarını azaltmak,
Kümelenme ve çevre korumaya yönelik yatırımları özendirmek, amaçlarını gerçekleştirmeyi
hedeflemektedir.
Yatırım Teşvik Sisteminde Sunulan Destek Unsurları
15/06/2012 Tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren teşvik sistemi 5 farklı
uygulamadan oluşmaktadır:
1-Genel Teşvik Uygulamaları
2-Bölgesel Teşvik Uygulamaları
3-Öncelikli Yatırımların Teşviki
4-Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki
5-Stratejik Yatırımların Teşviki
Uygulamalar ve bu uygulamalar kapsamında sunulan destek unsurları Tablo 2’de gösterilmektedir.
Tablo 2: Destek Unsurları
Destek Unsurları Genel Teşvik
Uygulamaları
Bölgesel
Teşvik
Uygulamaları
Öncelikli
Yatırımların
Teşviki
Büyük
Ölçekli
Yatırımların
Teşviki
Stratejik
Yatırımların
Teşviki
KDV İstisnası ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Gümrük Vergisi Muafiyeti ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Vergi İndirimi ✓ ✓ ✓ ✓
Sigorta Primi İşveren Hissesi
Desteği
✓ ✓ ✓ ✓
Gelir Vergisi Stopajı Desteği* ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Sigorta Primi (İşçi Hissesi)
Desteği*
✓ ✓ ✓ ✓
Faiz Desteği ** ✓ ✓ ✓
Yatırım Yeri Tahsisi ✓ ✓ ✓ ✓
KDV İadesi*** ✓
*Yatırımın 6. Bölgede, Cazibe Merkezleri Programı kapsamında yer alan 4 üncü ve 5 inci bölge illerindeki OSB’lerde ve Kilis ili
OSB’lerinde gerçekleştirilmesi halinde sağlanır.
**Yatırımın Bölgesel Teşvik Uygulamalarında 3., 4., 5. veya 6. bölgelerde gerçekleştirilmesi halinde sağlanır.
***Stratejik yatırımlara sağlanır. Ayrıca, imalat sanayiine yönelik (US-97 Kodu:15-37) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında,
1/1/2017 ile 31/12/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilecek bina-inşaat harcamaları KDV iadesinden yararlanabilmektedir.
Teşvik uygulamaları açısından illerin gelişmişlik düzeyini gösteren bölgesel harita ve il dağılımını gösteren
tablo aşağıda sunulmuştur (Tablo 3).
15
Tablo 3: Teşvik Uygulama Bölgelerine Göre İllerin Dağılımı
1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge 5. Bölge 6. Bölge
Ankara Adana Balıkesir Afyonkarahisar Adıyaman Ağrı
Antalya Aydın Bilecik Amasya Aksaray Ardahan
Bursa Bolu Burdur Artvin Bayburt Batman
Eskişehir
Çanakkale
(Bozcaada ve
Gökçeada
ilçeleri hariç)
Gaziantep Bartın Çankırı Bingöl
İstanbul Denizli Karabük Çorum Erzurum Bitlis
İzmir Edirne Karaman Düzce Giresun Diyarbakır
Kocaeli Isparta Manisa Elazığ Gümüşhane Hakkari
Muğla Kayseri Mersin Erzincan Kahramanmaraş Iğdır
Kırklareli Samsun Hatay Kilis Kars
Konya Trabzon Kastamonu Niğde Mardin
Sakarya Uşak Kırıkkale Ordu Muş
Tekirdağ Zonguldak Kırşehir Osmaniye Siirt
Yalova Kütahya Sinop Şanlıurfa
Malatya Tokat Şırnak
Nevşehir Tunceli
Van
Bozcaada ve
Gökçeada
ilçeleri
Rize Yozgat
Sivas
8 İL 13 İL 12 İL 17 İL 16 İL 15 İL-2 İLÇE
Asgari sabit yatırım tutarı, uygulamalara göre aşağıdaki gibi belirlenmiştir:
• Genel Teşvik Sistemi’nde asgari sabit yatırım tutarı,
1. ve 2. bölgelerde 1 milyon TL.,
3., 4., 5. ve 6. bölgelerde 500 bin TL.’dir.
• Bölgesel Teşvik Uygulamaları için asgari sabit yatırım tutarı 1. ve 2. bölgelerde 1 milyon TL.’den,
diğer bölgelerde ise 500 bin TL.’den başlamak üzere desteklenen her bir sektör ve her bir il için
ayrı ayrı belirlenmiştir.
16
• Büyük Ölçekli Yatırımlar için asgari sabit yatırım tutarı 50 milyon TL.’den başlamak üzere
sektörüne göre farklı büyüklüklerle tanımlanmıştır.
• Stratejik Yatırımlar için asgari sabit yatırım tutarı 50 milyon TL.’dir.
• Cazibe Merkezleri Programı kapsamındaki illerde kurulacak çağrı merkezleri ve veri merkezleri,
kurulduğu bölgenin bölgesel teşviklerinden herhangi bir asgari yatırım tutarı şartı aranmaksızın
yararlanır.
Teşviklerde sunulan destek unsurları aşağıda detaylı şekilde açıklanmıştır:
Katma Değer Vergisi İstisnası
Teşvik belgesi kapsamında yurt içinden ve yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat ile
belge kapsamındaki yazılım ve gayri maddi hak satış ve kiralamaları için katma değer vergisinin
ödenmemesi şeklinde uygulanır.
Gümrük Vergisi Muafiyeti
Teşvik belgesi kapsamında yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için gümrük
vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanır.
Vergi İndirimi
Gelir veya kurumlar vergisinin, yatırım için öngörülen katkı tutarına ulaşıncaya kadar, indirimli olarak
uygulanmasıdır. Ayrıca, İmalat sanayiine yönelik (US-97 Kodu:15-37) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri
kapsamında, 01/01/2017 ile 31/12/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilecek yatırım harcamaları için
yatırıma katkı oranı her bir bölgede geçerli olan yatırıma katkı oranına 15 puan ilave edilmek suretiyle,
vergi indirimi oranı tüm bölgelerde %100 oranında ve yatırıma katkı tutarının yatırım döneminde
kullanılabilecek oranı %100 olarak uygulanır.
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği
Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren
hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca karşılanmasıdır.
Gelir Vergisi Stopajı Desteği
Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için belirlenen gelir vergisi stopajının terkin
edilmesidir.
Sigorta Primi (İşçi Hissesi) Desteği
Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işçi hissesinin
asgari ücrete tekabül eden kısmının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca karşılanmasıdır.
Faiz Desteği
Teşvik belgesi kapsamında kullanılan en az bir yıl vadeli yatırım kredileri için sağlanan bir finansman
desteği olup, teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının %70’ine kadar kullanılan kredinin ilk 5 yıl
ödenecek faizinin veya kâr payının belli bir kısmının, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca karşılanmasıdır.
Yatırım Yeri Tahsisi
Yatırım için uygun arazi olması halinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde yatırım yeri tahsis edilmesidir.
Katma Değer Vergisi İadesi
Sabit yatırım tutarı 500 milyon TL ve üzerinde olan Stratejik Yatırımlar kapsamında gerçekleştirilen binainşaat harcamaları için tahsil edilen KDV’nin iade edilmesidir. Ayrıca, İmalat sanayiine yönelik düzenlenen
yatırım teşvik belgeleri kapsamında, 01/01/2017 ile 31/12/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilecek binainşaat harcamaları için Hazine ve Maliye Bakanlığınca KDV iadesi desteği uygulanmaktadır. 
17
1.5.2. Genel Teşvik Uygulamaları
Teşvik edilmeyecek veya teşviki için aranan şartları sağlayamayan yatırım konuları hariç olmak üzere,
asgari sabit yatırım tutarı ve kapasiteler üzerindeki yatırımlar bölge ayrımı yapılmaksızın Genel Teşvik
Uygulamaları kapsamında desteklenmektedir.
1.5.3. Bölgesel Teşvik Uygulamaları
Bölgesel Teşvik Uygulamalarında her ilde desteklenecek sektörler, illerin potansiyelleri ve ekonomik ölçek
büyüklükleri dikkate alınarak tespit edilmiş olup, bölgelerin gelişmişlik seviyelerine göre yardım
yoğunlukları farklılaştırılmıştır.
Bu uygulama kapsamında sağlanan destek oran ve süreleri özet olarak aşağıda Tablo 4’de gösterilmiştir.
Tablo 4: Bölgesel Teşvik Uygulamalarında Sağlanan Destek Unsurları
Destek Unsurları BÖLGELER
I II III IV V VI
KDV İstisnası VAR VAR VAR VAR VAR VAR
Gümrük Vergisi Muafiyeti VAR VAR VAR VAR VAR VAR
Vergi İndirimi*
Yatırıma
Katkı Oranı*
(%)
OSB ve
EB Dışı 15 20 25 30 40 50
OSB ve
EB İçi 20 25 30 40 50 55
Sigorta Primi
İşveren Hissesi
Desteği
Destek Süresi
OSB ve
EB Dışı 2 yıl 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl
OSB ve
EB İçi 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl 12 yıl
Yatırım Yeri Tahsisi VAR VAR VAR VAR VAR VAR
Faiz Desteği
İç Kredi
YOK YOK
3 Puan 4 Puan 5 Puan 7 Puan
Döviz / Dövize Endeksli
Kredi 1 Puan 1 Puan 2 Puan 2 Puan
Sigorta Primi (İşçi Hissesi) Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl
Gelir Vergisi Stopajı Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl
EB: İmalat sanayine yönelik olarak Endüstri Bölgesinde gerçekleştirilen yatırımlar
* İmalat sanayiine yönelik (US-97 Kodu:15-37) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında, 1/1/2017 ile 31/12/2019
tarihleri arasında gerçekleştirilecek yatırım harcamaları için yatırıma katkı oranı her bir bölgede geçerli olan yatırıma katkı
oranına 15 puan ilave edilmek suretiyle, vergi indirimi oranı tüm bölgelerde %100 oranında ve yatırıma katkı tutarının yatırım
döneminde kullanılabilecek oranı %100 olarak uygulanır.
1.5.4. Öncelikli Yatırımların Teşviki
Ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda, tespit edilen alanlarda yapılacak olan yatırımlar, öncelikli yatırımlar
olarak belirlenmiş ve bu yatırımlara 1. 2. 3. ve 4. Bölgelerde gerçekleştirilmiş olsalar dahi 5. Bölgede
uygulanan destekler sağlanmıştır. Bu yatırımlara, 5. ve 6. Bölgede gerçekleştirilmeleri halinde ise kendi
bölgelerinde uygulanan destekler sağlanmaktadır (Tablo 5).
Öncelikli Yatırımlar kapsamında 5. bölge destekleri ile desteklenecek yatırım konuları şöyledir:
18
• Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde veya termal turizm konusunda bölgesel
desteklerden yararlanabilecek nitelikteki turizm konaklama yatırımları,
• Madencilik yatırımları,
• Demiryolu, denizyolu ve havayolu ile yük veya yolcu taşımacılığına yönelik yatırımlar,
• Savunma sanayi yatırımları,
• Otomotiv, uzay veya savunma sanayine yönelik test merkezleri, rüzgâr tüneli ve bu mahiyetteki
yatırımlar,
• Asgari 50.000 m² kapalı alana sahip uluslararası fuar alanı yatırımları,
• Özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan kreş ve gündüz bakımevleri ile okul öncesi eğitim,
ilkokul, ortaokul ve lise eğitim yatırımları ile asgari 20 milyon TL. tutarındaki hava araçlarının
kullanım, tamir ve bakımına yönelik eğitim yatırımları.
• Bakanlık, TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından desteklenen Ar-Ge projeleri neticesinde geliştirilen
ürünlerin veya parçaların üretimine yönelik yatırımlar,
• Motorlu kara taşıtları ana sanayinde gerçekleştirilecek asgari 300 milyon TL. tutarındaki yatırımlar
ve asgari 75 milyon TL. tutarındaki motor yatırımları ile asgari 20 milyon TL. tutarındaki motor
aksamları, aktarma organları/aksamları ve otomotiv elektroniğine yönelik yatırımlar,
• 3213 sayılı Maden Kanununda tanımlanmış 4-b grubunda yer alan madenlerin girdi olarak
kullanıldığı elektrik üretimi yatırımları,
• Mevcut imalat sanayi tesislerinde gerçekleştirilecek enerji verimliliğine yönelik yatırımlar,
• Atık ısıdan geri kazanım yolu ile elektrik üretimine yönelik yatırımlar,
• Asgari 50 milyon TL. tutarındaki sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) yatırımları ve yer altı doğalgaz
depolama yatırımları,
• Karbon elyaf üretimine veya karbon elyaf üretimi ile birlikte olmak kaydıyla karbon elyaftan mamul
kompozit malzeme üretimine yönelik yatırımlar,
• Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) teknoloji yoğunluk tanımına göre yüksek
teknolojili sanayi sınıfında yer alan ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar,
• Maden Kanununa istinaden düzenlenmiş geçerli Arama Ruhsatı veya Sertifikasına sahip
yatırımcıların ruhsatlı sahalarında yapacağı maden arama yatırımları,
• Yenilenebilir enerji üretimine yönelik türbin ve jeneratör imalatı ile rüzgâr enerjisi üretiminde
kullanılan kanat imalatı yatırımları,
• Direkt soğutmalı slab döküm ve sıcak haddeleme yöntemi ile alüminyum yassı mamul üretimine
yönelik entegre yatırımlar,
• Lisanslı depoculuk yatırımları,
• Nükleer enerji santrali yatırımları,
• Belirli nitelikteki laboratuvar yatırımları,
• Asgari 5 milyon TL tutarındaki 25 dekar ve üzeri yurtiçinde üretilen sera teknolojilerini de ihtiva
eden otomasyona dayalı (bilgisayar kontrollü iklimlendirme, sulama, gübreleme ve ilaçlama sistemi
ihtiva eden) sera yatırımları,
• Asgari 5.000 büyükbaş kapasiteli süt yönlü entegre hayvancılık yatırımları ile komple yeni veya
tevsi niteliğindeki asgari 10.000 büyükbaş kapasiteli et yönlü entegre hayvancılık yatırımları,
• Asgari 5 milyon TL. tutarındaki atık geri kazanım yatırımları ve/veya asgari 5 milyon TL.
tutarındaki bertaraf tesisi yatırımları,
• Asgari 5 milyon TL. tutarındaki 100 kişi ve üzeri kapasiteli yaşlı ve/veya engelli bakım merkezleri
ve esenlik tesisi (wellness) yatırımları,
• Asgari 500 milyon TL. tutarındaki orta-yüksek teknoloji sınıfındaki ürünlerin üretimine yönelik
yatırımlar.
19
Tablo 5: Öncelikli Yatırımlar İçin Sağlanan Destek Unsurları
Destek Unsurları Destek Oran ve Süreleri*
KDV İstisnası VAR
Gümrük Vergisi Muafiyeti VAR
Vergi İndirimi Yatırıma Katkı Oranı (%) 40**
Vergi İndirimi (%) 80**
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği 7 yıl
Yatırım Yeri Tahsisi VAR
Faiz Desteği
İç Kredi 5 puan
Döviz / Dövize Endeksli Kredi 2 puan
* 1-5. Bölgelerde yapılacak yatırımlar için 5. Bölge desteği,
 6. Bölgede yapılacak yatırımlar için 6. Bölge desteği
**İmalat sanayiine yönelik (US-97 Kodu:15-37) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında, 1/1/2017 ile 31/12/2019
tarihleri arasında gerçekleştirilecek yatırım harcamaları için yatırıma katkı oranı mevcut orana 15 puan ilave edilmek suretiyle,
vergi indirimi oranı tüm bölgelerde %100 oranında ve yatırıma katkı tutarının yatırım döneminde kullanılabilecek oranı %100
olarak uygulanır.
1.5.5. Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki
Aşağıda, belirtilen 13 yatırım konusu, büyük ölçekli yatırımların teşviki çerçevesinde desteklenmektedir
(Tablo 6).
Tablo 6: Büyük Ölçekli Yatırımlar
Yatırım Konuları Asgari Sabit Yatırım Tutarları
(Milyon TL)
Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri İmalatı 1000
Kimyasal Madde ve Ürünlerin İmalatı,
200
Liman ve Liman Hizmetleri Yatırımları ile Havalimanı ve Havalimanı Yer
Hizmetleri Yatırımları,
Motorlu Kara Taşıtları Ana Sanayi Yatırımları,
Motorlu Kara Taşıtları Yan Sanayi Yatırımları,
50
Demiryolu ve Tramvay Lokomotifleri ve/veya Vagon İmalatı Yatırımları,
Transit Boru Hattıyla Taşımacılık Hizmetleri Yatırımları,
Elektronik Sanayi Yatırımları,
Tıbbi Alet, Hassas ve Optik Aletler İmalatı Yatırımları,
İlaç Üretimi Yatırımları,
Hava ve Uzay Taşıtları ve/veya Parçaları İmalatı Yatırımları,
Makine (Elektrikli Makine ve Cihazlar Dahil) İmalatı Yatırımları,
Metal Üretimine Yönelik Yatırımlar:
Maden Kanununda belirtilen IV/c grubu metalik madenlerin cevher ve/veya
konsantresinden nihai metal üretimine yönelik yatırımlar (bu tesislere entegre
madencilik yatırımları dahil)
20
Bu uygulama kapsamında sağlanan destek oran ve süreleri özet olarak Tablo 7’de gösterilmiştir.
Tablo 7: Büyük Ölçekli Yatırımlar İçin Sağlanan Destek Unsurları
Destek Unsurları
BÖLGELER
I II III IV V VI
KDV İstisnası VAR VAR VAR VAR VAR VAR
Gümrük Vergisi Muafiyeti VAR VAR VAR VAR VAR VAR
Vergi İndirimi*
Yatırıma
Katkı
Oranı* (%)
OSB ve
EB Dışı 25 30 35 40 50 60
OSB ve
EB İçi 30 35 40 50 60 65
Sigorta Primi İşveren
Hissesi Desteği
Destek
Süresi
OSB ve
EB Dışı 2 yıl 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl
OSB ve
EB İçi 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl 12 yıl
Yatırım Yeri Tahsisi VAR VAR VAR VAR VAR VAR
Sigorta Primi (İşçi Hissesi) Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl
Gelir Vergisi Stopajı Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl
EB: İmalat sanayine yönelik olarak Endüstri Bölgesinde gerçekleştirilen yatırımlar
* İmalat sanayiine yönelik (US-97 Kodu:15-37) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında, 1/1/2017 ile 31/12/20197
tarihleri arasında gerçekleştirilecek yatırım harcamaları için yatırıma katkı oranı her bir bölgede geçerli olan yatırıma katkı
oranına 15 puan ilave edilmek suretiyle, vergi indirimi oranı tüm bölgelerde %100 oranında ve yatırıma katkı tutarının
yatırım döneminde kullanılabilecek oranı %100 olarak uygulanır.
1.5.6. Stratejik Yatırımların Teşviki
İthalat bağımlılığı yüksek olan ara malı veya ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar stratejik yatırımların
teşviki uygulamaları kapsamında desteklenmektedir. Bu kapsamda desteklenecek olan yatırımların
aşağıdaki kriterlerin tamamını sağlamaları gerekmektedir.
Asgari sabit yatırım tutarının 50 milyon TL. olması,
• Yatırım konusu ürünle ilgili yurt içi toplam üretim kapasitesinin ithalattan az olması,
• Yatırımla sağlanan katma değerin asgari %40 olması (rafineri ve petrokimya yatırımlarında bu şart
aranmayacaktır),
• Üretilecek ürünle ilgili toplam ithalat değerinin son 1 yıl itibarıyla en az 50 milyon ABD Doları
olması.
Ayrıca, asgari sabit yatırım tutarı 3 milyar TL. üzerinde olan öncelikli yatırımlar stratejik yatırım olarak
kabul edilir. Ancak, bu yatırımlar için sağlanacak faiz desteği tutarı 700 Bin TL.’yi geçemez.
Bu uygulama kapsamında sağlanan destek oran ve süreleri özet olarak Tablo 8’de gösterilmiştir.
21
Tablo 8: Stratejik Yatırımlar İçin Sağlanan Destek Unsurları
Destek Unsurları
BÖLGELER
I II III IV V VI
KDV İstisnası VAR
Gümrük Vergisi Muafiyeti VAR
Vergi İndirimi Yatırıma Katkı Oranı* (%) 50
Sigorta Primi İşveren
Hissesi Desteği Destek Süresi 7 yıl (6. bölgede 10 Yıl)
Yatırım Yeri Tahsisi VAR
Faiz Desteği
İç kredi 5 puan
Döviz / Dövize Endeksli Kredi 2 puan
Sigorta Primi (İşçi Hissesi) Desteği 10 yıl (Sadece 6. bölgede Gerçekleştirilecek
Yatırımlar İçin)
Gelir Vergisi Stopajı Desteği 10 yıl (Sadece 6. bölgede Gerçekleştirilecek
Yatırımlar İçin)
KDV İadesi VAR (Sadece 500 milyon TL ve üzeri yatırımlar için)
* İmalat sanayiine yönelik (US-97 Kodu:15-37) düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamında, 1/1/2017 ile 31/12/2019
tarihleri arasında gerçekleştirilecek yatırım harcamaları için yatırıma katkı oranı mevcut orana 15 puan ilave edilmek suretiyle,
vergi indirimi oranı tüm bölgelerde %100 oranında ve yatırıma katkı tutarının yatırım döneminde kullanılabilecek oranı %100
olarak uygulanır.
1.5.7. Alt Bölge Desteklerinden Yararlanma
Aşağıda belirtilen yatırımlara, vergi indirimi ve sigorta primi işveren hissesi desteği açısından alt bölgelerde
sağlanan daha avantajlı destekler sağlanmaktadır:
• Organize sanayi bölgelerinde yapılacak yatırımlar veya imalat sanayine yönelik olarak endüstri
bölgesinde gerçekleştirilen yatırımlar,
• Sektörel işbirliğine dayalı yatırımlar.
OECD teknoloji yoğunluk tanımına göre orta-yüksek teknolojili sanayi sınıfında yer alan bazı yatırım
konuları ise; İstanbul ili hariç olmak üzere 1., 2., ve 3. bölgede gerçekleştirilecekler 4. Bölge desteklerinden,
4., 5. ve 6. bölgede gerçekleştirilecekler ise bulunduğu bölgede uygulanan bölgesel desteklerden
yararlanacaktır.
Cazibe Merkezleri Programı kapsamında yer alan 4 üncü ve 5 inci bölge illerindeki organize sanayi
bölgeleri ile Kilis ilinde yer alan organize sanayi bölgelerinde gerçekleştirilecek yatırımlar, 6 ncı bölge
şartlarında 6 ncı bölgede uygulanan desteklerden aynı oran, miktar ve sürelerde yararlanır.
NOT:
Bölgesel Teşvik Uygulamalarında her ilde desteklenecek sektörler, illerin potansiyelleri ve ekonomik ölçek
büyüklükleri dikkate alınarak tespit edilmiş olup, bölgelerin gelişmişlik seviyelerine göre yardım
yoğunlukları farklılaştırılmıştır.
Bu uygulama kapsamında;
• Bölgesel desteklerden faydalanabilecek sektörler ve bölgeler itibariyle asgari yatırım tutarları veya
kapasiteleri (19/06/2012 tarihli ve 28328 sayılı Resmî Gazete Karar Sayısı: 2012/3305 Ekli
“Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar” EK-2A) belirlenmiştir.
22
• İllerin bölgesel desteklerden yararlanabilecek sektörlerine ilişkin sektör numaraları (19/06/2012
tarihli ve 28328 sayılı Resmî Gazete Karar Sayısı: 2012/3305 Ekli “Yatırımlarda Devlet Yardımları
Hakkında Karar EK-2B) belirlenmiştir.
Desteklerden Yararlanma Koşulları
Yatırım Teşvik Sistemi kapsamındaki uygulamalarla sağlanan desteklerden, her bir uygulamanın
gerektirdiği koşulları sağlamak kaydı ile;
• Gerçek kişiler, adi ortaklıklar, sermaye şirketleri, birlikler, kooperatifler, iş ortaklıkları,
• Kamu kurum ve kuruluşları (genel ve özel bütçeli kurum ve kuruluşlar, il özel idareleri, belediyeler
ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların sermaye bileşimindeki hisse oranları yüzde elliyi geçen
kurum ve kuruluşlar),
• Kamu kuruluşu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üniversiteler,
• Dernekler ve vakıflar,
• Yurt dışındaki yabancı şirketlerin Türkiye’deki şubeleri faydalanabilmektedir.
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanununa göre yabancı ülkelerin vatandaşlığına sahip olan
gerçek kişiler ve/veya yabancı ülkelerin kanunlarına göre kurulmuş (şirketler gibi) tüzel kişiler tarafından
Türkiye'de kurulan şirketler, Türk şirketi statüsünde oldukları için Yatırım Teşvik Programı kapsamındaki
desteklerden yerli yatırımcılarla eşit koşullarda faydalanma hakkına sahiptir.
Dolayısıyla bu nitelikteki şirketler, yukarıda belirtilen “sermaye şirketleri” kapsamında değerlendirilmekte
ve Yatırım Teşvik Programı’ndan faydalanmaktadır. Diğer taraftan, merkezleri Türkiye dışında bulunan
yabancı şirketlerin Türk Ticaret Kanununa göre Türkiye’de kurdukları, şirket statüsünde olmayan “şubeler”
de desteklerden faydalanabilecekler arasında yer almaktadır.
Türkiye’de yatırım yapmak isteyen yabancı bir gerçek kişi Türkiye’de kuracağı anonim veya limited
şirketle; yurtdışında kurulmuş bir yabancı şirket ise yine Türkiye’de kuracağı anonim veya limited şirketle
ya da şubeyle Yatırım Teşvik Programı’ndan faydalanmak üzere başvuruda bulunabilmektedir.
Yatırım Teşvik Belgesi Müracaatı
Destek unsurlarından yararlanabilmek için yatırımcı adına yatırım teşvik belgesi düzenlenmesi gerekmekte
olup, Bakanlık internet sitesinde bulunan Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi
(E-TUYS) adlı web tabanlı uygulamaya giriş yapılarak yatırım teşvik belgesi müracaatı yapılabilmektedir.
Yatırım Teşvik Belgesi Alabilmek İçin Aranan Belgeler
Teşvik belgesi düzenlenebilmesi için yapılacak müracaatlarda aşağıda belirtilen belgeler aranır:
• Kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılacak müracaatlar hariç olmak üzere, 31/05/2006 tarihli
ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca Türkiye genelinde
Sosyal Güvenlik Kurumuna muaccel olmuş prim ve idari para cezası borçlarının bulunmadığına
veya tecil ve/veya taksitlendirildiğine ya da yapılandırıldığına ve yapılandırmanın bozulmadığına
dair Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili birimlerinden alınacak yazı veya Kurumun elektronik bilgi
iletişim ortamından alınacak barkodlu çıktı.
• 03/10/2013 tarihli ve 28784 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi
Yönetmeliği hükümlerine göre “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı” veya “Çevresel
Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” şartı aranması gereken yatırım konuları için
Çevre ve Şehircilik Bakanlığından alınan Karar ve/veya Karara ilişkin yazı,
• Teşvik belgesi talebinde bulunulmadan önce yatırımın karakteristiğine bağlı olarak ilgili mevzuatı
gereği diğer kamu kurum ve kuruluşlarından alınması gereken ve 2012/3305 sayılı Kararın EK2’sinde belirtilen bilgi ve belgeler.
23
• Stratejik yatırımlar için ayrıca, yatırım konusu ile ilgili olarak sektörel, mali ve teknik analizlerin
yanında 10 uncu maddede belirtilen kriterlerin her birinin yerine getirildiğini tevsik eden bilgi,
belge, hesap ve tabloları içeren fizibilite raporu.
• Yatırımın sektörüne, büyüklüğüne veya teşvik uygulamalarına bağlı olarak Genel Müdürlükçe talep
edilebilecek diğer bilgi ve belgeler.
Başvuru ve Uygulama Usul ve Esasları
Yatırımcıların, Yatırım Teşvik Programı kapsamındaki uygulamalar çerçevesinde desteklerden
yararlanabilmek için resmi bir başvuruda bulunması gerekmektedir. Belirli usul ve esaslara dayalı olarak
yapılacak başvurudan önce yatırımcılar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı
Sermaye Genel Müdürlüğü’nden projesinin hangi uygulama kapsamında desteklenebileceği konusunda
bilgi alabilir veya teşvik kararını inceleyerek hangi uygulamaya dâhil olduklarını tayin edebilirler.
Yatırımcıların projesi ile ilgili olarak aşağıda belirtilen konulara ilişkin bilgilere sahip olması, bu bilgi
edinme sürecinin verimli bir şekilde yürütülebilmesine katkı sağlayacaktır:
• Proje için belirlenen yatırım yeri veya alternatif yatırım yerleri
• Yatırım projesinin sektörü
• Yatırım projesinin konusu, kapasitesi ve yaklaşık tutarı
• Stratejik yatırımlar için, üretilecek ürüne ilişkin yurt içi üretim kapasitesi ve ithalat verileri
Proje Bazlı Destek Sistemi
2012 yılından itibaren Yatırım Teşvik Sistemi kapsamında yatırımlar desteklenmekle birlikte ülkemiz için
stratejik önemi haiz özel nitelikli projeler ile teknolojik dönüşüm sağlayacak yatırımların desteklenmesine
yönelik hazırlanan proje bazlı destek sistemine ilişkin usul ve esasları belirleyen “Yatırımlara Proje Bazlı
Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar” 26/11/2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu düzenleme ile kalkınma planları ve yıllık programlarda öngörülen hedefler doğrultusunda
ülkemizin mevcut veya gelecekte ortaya çıkabilecek ihtiyaçlarını karşılama, arz güvenliğini sağlama, dışa
bağımlılığını azaltma, teknolojik dönüşümünü sağlama, yenilikçi, Ar-Ge yoğun ve katma değeri yüksek
olma niteliklerini haiz yatırımların proje bazlı olarak desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Uygulama sürecinde, sistemin amacına uygun olarak belirlenecek yatırım konularında yapılacak sabit
yatırım tutarı 100 milyon ABD Dolarının üzerinde olan yatırım projelerine ilişkin müracaatlar Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı tarafından davet veya çağrı usulü ile toplanacaktır. Yatırım projeleri Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığınca, Kararda belirtilen;
• Ülkemizin mevcut durumda veya gelecekte ortaya çıkabilecek kritik ihtiyaçlarını karşılama,
• Ülkemizde üretim kapasitesi yetersiz olan ürünlerde arz güvenliğini sağlama,
• Ülkemizin teknoloji açığı olan alanlarda teknoloji kapasitesini geliştirme,
• Dış ticaret açığı verilen alanlarda ithalat bağımlılığını azaltma,
• Yüksek katma değerli olma,
• Ülkemizde üretimi olmayan, yeni nesil teknolojiler kullanılarak üretim yapılmasını sağlama,
• Farklı sektörlerde ülkemize rekabet gücü kazandırma,
• Etkileşimde olduğu sektörlerde teknolojik dönüşümü hızlandırma ve bu sektörlere pozitif dışsallık
sağlama,
• Yenilikçi ve Ar-Ge yoğun yatırım olma,
• Cari işlemler dengesini olumsuz etkileyen ve hammadde sıkıntısı yaşanılan sektörlerde
gerçekleştirilecek yüksek katma değerli işlenmiş ürünlerin üretimine yönelik olma,
• Ülkemizin hammadde potansiyelinin değerlendirilmesine olanak sağlayan entegre üretime yönelik
olma niteliklerine uygunlukları bakımından değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. 
24
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından uygun görülen projeler, yatırıma sağlanacak desteklerin,
desteklere ilişkin oran, miktar ve sürelerin, öngörülen yatırım süresinin, desteklerin uygulamasından
sorumlu kurumlar ile yatırıma ilişkin taahhütlerin belirlenmesini teminen Cumhurbaşkanlığı’na sunulacak
olup, desteklenmesine karar verilen her bir proje için Cumhurbaşkanlığı Kararı (Destek Kararı)
yayımlanmaktadır. Destek Kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasını müteakip proje bazlı olarak
desteklenmesine karar verilen yatırım projesi için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca teşvik belgesi
düzenlenmektedir.
Teşvik belgesi düzenlenen yatırım projeleri için değişik nitelikteki tedbirlerden oluşan destek havuzundan
bir veya birden fazlası Cumhurbaşkanlığı Kararı ile sağlanacak olup, söz konusu projeler için
sağlanabilecek destekler aşağıdaki şekilde gruplandırılmaktadır.
Vergisel Destekler
• KDV İstisnası
• Gümrük Vergisi Muafiyeti
• Bina inşaat harcamaları için KDV İadesi
• Yatırım tutarının 2 katına kadar Kurumlar Vergisi İndirimi veya 10 yıla kadar Kurumlar Vergisi
İstisnası
İstihdam Destekleri
• 10 yıla kadar Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği,
• 5 yılı geçmemek üzere aylık brüt asgari ücretin 20 katına kadar Nitelikli Personel Desteği
• 10 yıl süreyle Gelir Vergisi Stopajı Desteği
Finansman Destekleri
• Enerji tüketim harcamalarının % 50’sine kadar en fazla 10 yıl süreyle Enerji Desteği
• Yatırımın finansmanında kullanılan yatırım kredisi için 10 yıla kadar Faiz veya Kâr Payı Desteği ya
da Hibe Desteği
• Yatırım tutarının %49’unu geçmemek üzere ve edinilen payların 10 yıl içerisinde halka arz veya
yatırımcıya satışı şartıyla Sermaye Katkısı
Yatırım Yeri İle İlgili Destekler
• 49 yıl süreyle bedelsiz Yatırım Yeri Tahsisi ve yatırımın tamamlanmasını müteakip öngörülen
istihdamın 5 yıl sağlanması şartıyla söz konusu taşınmazın bedelsiz olarak yatırımcıya devredilmesi,
• Altyapı Desteği,
Diğer Destekler
• Kamu Alım Garantisi,
• İzin, Ruhsat, Tahsis, Lisans ve Tescillerde istisna getirilmesi veya kolaylık sağlanması
Proje Bazlı Teşvik Sistemi Kapsamında Başvuru Süreci ve Desteklerden Yararlanma Koşulları
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, kalkınma planları ve yıllık programlarda öngörülen hedefler
doğrultusunda ülkemizin mevcut durumda veya gelecekte ortaya çıkabilecek kritik ihtiyaçlarını
karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, teknolojik dönüşümünü
gerçekleştirecek, yenilikçi, Ar-Ge yoğun ve yüksek katma değerli yatırımlar konusunda bir veya
birden fazla firmayı yatırım için davet edebilir veya duyuru yapmak suretiyle çağrıda bulunabilir.
• Davet veya duyuruya istinaden proje bazlı desteklerden yararlanmak isteyen yatırımcı firma,
aşağıdaki bilgi ve belgelerle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına müracaat eder.
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına yapılacak müracaatlarda;
25
✓ Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar Ek 1’deki örneğe uygun
olarak hazırlanmış yatırımcı firma ve proje bilgileri, yatırımın fizibilitesi, etki analizi ve
yatırıma sağlanması istenilen destekler ile gerekçeleri.
✓ Yatırımcıyı temsil ve ilzama yetkili kişi veya kişilerce imzalı müracaat dilekçesi.
✓ Yatırımcıyı temsil ve ilzama yetkili kişilere ait noter tasdikli imza sirküleri ve şahıs şirketleri
için imza beyannamesi yer almalıdır.
✓ Bakanlık müracaatın değerlendirme aşamasında ihtiyaç duyduğu bilgi ve belgeler için talepte
bulunabilir.
Müracaatlar kapsamındaki yatırım projeleri, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca ön değerlendirmeye tabi
tutulacaktır. Yatırımların Proje Bazlı Yatırım Teşvik Sistemi kapsamında değerlendirilebilmesi için,
• 100 milyon ABD Doları asgari yatırım tutarının sağlanması ve
• Nitelik açısından
✓ Ülkemizin mevcut durumda veya gelecekte ortaya çıkabilecek kritik ihtiyaçlarını
karşılayabilme,
✓ Ülkemizde üretim kapasitesi yetersiz olan ürünlerde arz güvenliğini sağlayabilme, ülkemizin
teknoloji açığı olan alanlarda teknoloji kapasitesini geliştirme,
✓ Dış ticaret açığı verilen alanlarda ithalat bağımlılığını azaltma,
✓ Yüksek katma değerli olma, ülkemizde üretimi olmayan, yeni nesil teknolojiler kullanılarak
üretim yapılmasını sağlayabilme,
✓ Farklı sektörlerde ülkemize rekabet gücü kazandırabilme,
✓ Etkileşimde olduğu sektörlerde teknolojik dönüşümü hızlandırma ve bu sektörlere pozitif
dışsallık sağlayabilme,
✓ Yenilikçi ve ar-ge yoğun yatırım olma,
✓ Cari işlemler dengesini olumsuz etkileyen ve hammadde sıkıntısı yaşanılan sektörlerde
gerçekleştirilecek yüksek katma değerli işlenmiş ürünlerin üretimine yönelik olma,
✓ Ülkemizin hammadde potansiyelinin değerlendirilmesine olanak sağlayan entegre üretime
yönelik olma gibi niteliklerden bir veya birkaçının sağlanması gerekmektedir.
Bu kriterleri karşıladığı tespit edilen ve Cumhurbaşkanlığı’nca proje bazlı olarak desteklenmesine karar
verilen yatırımlar için teşvik belgesi düzenlenmekte ve teşvik belgesi kapsamındaki desteklerden
yararlandırılmaktadır.
1.6. KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME
İDARESİ BAŞKANLIĞI (KOSGEB)
KOSGEB, 3624 sayılı Kanun kapsamında ülkenin ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasında KOBİ
(Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler)’lerin payını ve etkinliğini artırmak, rekabet güçlerini ve düzeylerini
yükseltmek, sanayide entegrasyonu ekonomik gelişmelere uygun biçimde gerçekleştirmek amacıyla
20/04/1990 tarihinde kurulmuştur.
Misyonu, “KOBİ ve girişimcilerin rekabet güçlerini geliştirecek destek ve hizmetler sunarak ekonomik ve
sosyal kalkınmadaki paylarını artırmak”; vizyonu ise “Küresel pazarda söz sahibi KOBİ’ler için güçlü ve
öncü KOSGEB”tir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ilgili kuruluşu olan ve tüzel kişiliğe haiz KOSGEB’in
hedef kitlesi Bakanlar Kurulu tarafından belirlenmektedir.
Buna göre;
• Madencilik ve taş ocakçılığı
• İmalat
• Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı
26
• Su temini; kanalizasyon, atık yönetimi ve iyileştirme faaliyetleri
• İnşaat
• Ulaştırma ve depolama
• İdari ve destek hizmet faaliyetleri sektörleri tüm alt başlıklar dâhilinde;
• Toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı
• Konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri
• Bilgi ve iletişim
• Mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler
• Kültür, sanat, eğlence, dinlence ve spor
• Finans ve Sigorta Faaliyetleri
• Diğer hizmet faaliyetlerinde yer alan
sektörler ise bazı alt başlıklar hariç tutularak desteklenmektedir.
KOSGEB tarafından KOBİ’lere sağlanan destekler 12 başlık altında toplanmıştır. Bunlar:
1.6.1. Girişimcilik Destek Programı
2010 yılında yürürlüğe giren Girişimcilik Destek Programı ile ekonomik kalkınma ve istihdam sorunlarının
çözümünün temel faktörü olan girişimciliğin desteklenmesi ve yaygınlaştırılması, başarılı ve sürdürülebilir
işletmelerin kurulması, girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması, İş Geliştirme Merkezleri’nin kurulması
ile girişimciliğin geliştirilmesi, istihdamın artırılması ve yerel dinamiklere dayalı girişimciliğin
desteklenmesi amaçlanmaktadır. Program;
• Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi
• Yeni Girişimci Desteği
• İŞGEM Desteği
• İş Planı Ödülü
alt bileşenlerinden oluşmaktadır.
Girişimcilik Destek Programı ile KOSGEB, girişimcilik ekosisteminde büyük rol üstlenmiştir. Girişimcilik
Destek Programı kamu tarafından sağlanan destekler nezdinde girişimciler ve işletmeler tarafından
bilinirliği en yüksek program olmuştur. Bununla birlikte KOSGEB'in yeni vizyonu, günün değişen
ihtiyaçları ve hedef kitleden alınan geri bildirimler doğrultusunda; hedef kitle içindeki farklı odak
gruplarının (imalat, hizmet, ticaret vb) farklı ihtiyaçları gözetilerek, daha basit, daha hızlı ve daha nitelikli
bir şekilde desteklenmesi için yeni destek modelleri tasarlanmıştır.
Bu çerçevede KOSGEB İcra Komitesi'nin 2018-10 ve 2018-21 sayılı kararları ile Girişimcilik Destek
Programının yürürlükten kaldırılması ve Girişimciliği Geliştirme Destek Programının yürürlüğe alınması
hususlarında Başkanlığımıza yetki verilmiştir. Bu doğrultuda, Girişimcilik Destek Programı alt bileşeni
Yeni Girişimci Desteği 31/12/2018 tarihinde sonlandırılarak yerine 01/01/2019 tarihi itibarıyla Girişimciliği
Geliştirme Destek Programı alt bileşeni Yeni Girişimci Programı yürürlüğe alınmıştır.
Girişimcilik Destek Programının diğer bileşenleri halen uygulanmakta olup, söz konusu bileşenlerinin
Girişimciliği Geliştirme Destek Programı kapsamındaki mevzuat çalışmaları devam etmektedir.
1.6.1.1. Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi
Uygulamalı Girişimcilik Eğitimleri (UGE), ülkede girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması ve başarılı
işletmelerin kurulması genel hedefine uygun olarak; girişimcilerin iş kurma ve yürütme konularında bilgi ve 
27
beceri sahibi olmaları, bu süreçte kendi rol ve sorumluluklarının farkına varmaları ve kendi iş fikirlerine
yönelik iş planı hazırlayabilecek bilgi ve deneyim kazanmaları amacıyla düzenlenmektedir.
UGE’ler en az 32 saat süren, genel katılıma açık ve ücretsiz eğitimler olup aşağıdaki kategorilere
ayrılmaktadır:
• KOSGEB birimleri tarafından düzenlenen UGE’ler,
• Ulusal veya uluslararası projeler kapsamında KOSGEB tarafından yürütülen UGE’ler,
• Kurum/kuruluşlar tarafından düzenlenen ve KOSGEB tarafından onaylanan Uygulamalı
Girişimcilik Eğitimleri/Girişimcilik Programları,
• Yükseköğretim veya Ortaöğretim Kurumları tarafından örgün eğitim kapsamında verilen ve
KOSGEB tarafından onaylanan girişimcilik dersleri’dir.
05/05/2010 tarihli ve 2010/2 sayılı İcra Komitesi kararı ile yürürlüğe alınan Girişimcilik Destek Programı
kapsamında düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik Eğitimini tamamlayan girişimciler diğer şartları taşımaları
kaydıyla 01/01/2021 tarihine kadar bu program kapsamındaki eğitim şartı aranmaksızın Yeni Girişimci
Programına başvuru yapabilmektedir.
1.6.1.2.Yeni Girişimci Desteği
Girişimcilik Destek Programı-Yeni Girişimci Desteği 31/12/2018 tarihinde sonlandırılarak yerine
01/01/2019 tarihi itibariyle Girişimciliği Geliştirme Destek Programı alt bileşeni Yeni Girişimci Programı
uygulamaya alınmıştır.
1.6.1.3. İş Geliştirme Merkezi (İŞGEM) Desteği
Bünyesinde barındırdığı işletmelere, işletme geliştirme koçluğu, destek ağlarına ulaşım, finans kaynaklarına
erişim imkânı, uygun koşullarda iş yeri mekânı, ortak ofis ekipmanı, ofis hizmetleri gibi hizmetler sunarak
işletmelerin en kırılgan oldukları ilk yıllarını sağlıklı bir şekilde aşmalarını ve büyümelerini sağlamak
amacıyla kurulan ve işletilen İş Geliştirme Merkezlerine kuruluş ve işletme desteği sağlanmaktadır.
İŞGEM adı KOSGEB tarafından koruma altına aldırılmış olup, İş Geliştirme Merkezlerinin bu adı
kullanabilmesi; İŞGEM kriterlerine haiz olması ve KOSGEB’in izni ile mümkündür.
Desteğe belediyeler, yükseköğretim kurumları, özel idareler, meslek kuruluşları ve inkübatörler
başvurabilmektedir. Destekleme süresi İŞGEM Kuruluş Desteği için en fazla 18 ay, İŞGEM İşletme Desteği
için en fazla 36 aydır.
Bu uygulama kapsamında “İŞGEM Destek Unsurları” Tablo 9’da gösterilmiştir.
28
Tablo 9: İŞGEM Destek Unsurları
DESTEK UNSURU ÜST LİMİTİ
(TL)
DESTEK ORANI
(%)
(1. ve 2. Bölge)
DESTEK ORANI
(%)
(3., 4., 5. ve 6. Bölge)
İŞGEM Kuruluş Desteği
Geri
Ödemesiz
650.000
Bina Tadilatı 500.000 60 70
Mobilya Donanım 100.000
Personel Gideri 50.000
İŞGEM İşletme Desteği 200.000
60 70
Personel 100.000
Eğitim, Danışmanlık 50.000
Küçük Tadilat 20.000
İŞGEM tanıtım/organizasyon
giderleri, işbirliği ağlarına
erişim giderleri için
 30.000
İŞGEM Kuruluş Desteği kapsamında;
• Bina tadilatı için 500.000 TL.,
• Ofisler ve ortak kullanım alanları için gerekli olan mobilyalar ve donanım (bilgisayar altyapısı dâhil)
alımı için toplam 100.000 TL.,
• Personel net ücreti (asgari geçim indirimi, ikramiye, prim vb. ek ödemeler hariç), kişi başına 3.000
TL.’yi geçmemek üzere en fazla 3 personel için, toplam 50.000 TL. olmak üzere geri ödemesiz
destek üst limiti 650.000 TL. destek sağlanır.
İŞGEM İşletme Desteği kapsamında;
• Personel net ücreti (asgari geçim indirimi, ikramiye, prim vb. ek ödemeler hariç), kişi başına
3.000 TL.’yi geçmemek üzere en fazla 5 personel için, toplam 100.000 TL.,
• İŞGEM işletmelerine yönelik toplu eğitim/danışmanlık faaliyetleri için 50.000 TL.,
• İŞGEM Binası küçük tadilat işleri için 20.000 TL.,
• İŞGEM tanıtım/organizasyon giderleri, işbirliği ağlarına erişim giderleri için 30.000 TL. olmak
üzere geri ödemesiz destek üst limiti 200.000 TL. destek sağlanır.
1.6.1.4. İş Planı Ödülü
İş Planı Ödülü Yarışması, işbirliği yapılan Yükseköğretim Kurumu tarafından örgün eğitim kapsamında
“Girişimcilik” dersi alan öğrenciler arasında veya yurtiçi/yurtdışında faaliyet gösteren kurum/kuruluşlar
tarafından düzenlenerek KOSGEB tarafından uygun bulunan ödüllü/ödülsüz yarışmalar kapsamında
gerçekleştirilir.
a) Yükseköğretim Kurumları ile Gerçekleştirilen İş Planı Ödülü
İş Planı Ödülünden yararlanmak isteyen üniversite eğitim dönemi sona ermeden ilgili KOSGEB
Müdürlüklerine başvurur. Söz konusu yarışma her bir akademik dönem için yapılabilir. İş planları ilk
üç dereceye girmiş olan öğrencilere, en fazla 24 ay içinde işini kurmuş olmaları kaydı ile;
• Birinciye 15.000 TL.,
• İkinciye 10.000 TL.,
• Üçüncüye 5.000 TL. ödül verilmektedir.
29
b) Yurtiçi/Yurtdışı Kurum/Kuruluşlar Tarafından Düzenlenen Yarışmalar Kapsamında Gerçekleştirilen İş
Planı Ödülü
Yurtiçi veya yurtdışında faaliyet gösteren kurum/kuruluşlar tarafından düzenlenecek ödüllü/ödülsüz
yarışmalar için ilgili kurum/kuruluş tarafından İş Planı Ödülü Yurtiçi/Yurtdışı Kurum/Kuruluş KOSGEB
Başkanlığına başvuru yapılır. KOSGEB tarafından uygun bulunan ödüllü/ödülsüz yarışmalar sonucunda
sundukları iş fikirleri/iş modelleri/iş planları, ilk üç dereceye girmiş olan yarışmacılara 100.000 TL.’ye
kadar ödül verilebilir.
1.6.2. Girişimciliği Geliştirme Destek Programı
Girişimciliği Geliştirme Destek Programı 2018 yılında yürürlüğe alınmıştır. Girişimciliği Geliştirme Destek
Programı ile girişimcilerin iş kurma ve yürütme konularında bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi, başarılı iş
planlarının/iş modellerinin ödüllendirilmesi, girişimcilik ekosisteminde yer alan aktörler arası işbirliğinin
arttırılması, yeni kurulan işletmelerin en kırılgan oldukları dönemde hayatta kalma oranının arttırılmasına
katkı sağlayacak yapıların ve ulusal plan ve programlar doğrultusunda yeni işletmelerin kurulması ve
sürdürülmesi amaçlanmaktadır.
Program;
• Girişimcilik Eğitimi,
• Yeni Girişimci Programı,
• İŞGEM/TEKMER Programı
• İş Planı Ödülü
olmak üzere dört alt bileşenden oluşmaktadır.
Girişimciliği Geliştirme Destek Programı alt bileşeni Yeni Girişimci Programı 01/01/2019 tarihi itibariyle
uygulamaya alınmıştır. Girişimciliği Geliştirme Destek Programının diğer alt bileşenleri için mevzuat
çalışmaları devam etmektedir.
1.6.2.1. Yeni Girişimci Programı
Uygulamalı Girişimcilik Eğitimini tamamlayan girişimcilerin kurdukları işletmeler ile
İŞGEM/TEKMER’de yer alan işletmeler; diğer şartları karşılamak koşuluyla, sahip veya ortaklarının
Girişimcilik Eğitimine katılım şartı aranmaksızın, İŞGEM/TEKMER’de kurulmuş olması şartıyla bu
programa başvurabilir.
Program başvurusunda bulunacak işletmenin Türk Ticaret Kanununda tanımlı gerçek veya tüzel kişi
statüsünde kurulmuş olması ve girişimcinin;
• İşletmedeki kurucu ortak payının en az %50 olması ve program süresinde ortaklık payının %50’nin
altına düşmemesi,
• Daha önce bu programdan faydalanmamış olması,
• İşletmesinin kuruluş tarihinden üç yıl öncesinden programa başvurduğu tarihe kadar, başvuruda
bulunduğu işletme dışında; - gerçek kişi statüsünde bir firmasının olmaması, - tüzel kişi statüsünde
kurulmuş herhangi bir firmada %30 ve üzeri ortaklığının bulunmaması,
• İşletmeyi münferiden temsile yetkili olması gerekmektedir.
Program başvurusunda bulunacak işletmenin program başvuru tarihi itibari ile son bir yıl içinde kurulmuş
olması şartı aranır. 
30
Yeni Girişimci Programı, Geleneksel Girişimci Programı (Tablo 10) ve İleri Girişimci Programı (Tablo
11) olmak üzere iki alt programdan oluşmaktadır.
a) Geleneksel Girişimci Programı
Geleneksel Girişimci Programının hedefi, işletmeleri kuruluş yıllarında desteklemek ve bu işletmelerde
istihdamı teşvik etmektir. Geleneksel Girişimci Programı kapsamında işletmelerin kuruluşuna ve
performansına yönelik olarak destek sağlanır.
Kuruluş desteği
Kuruluş desteği kapsamında geri ödemesiz olarak, gerçek kişi statüsünde kurulmuş olan işletmeye 5.000
TL., sermaye şirketi statüsünde kurulmuş olan işletmeye 10.000 TL destek sağlanır.
Performans desteği
İşletmenin vergi mükellefiyetinin devam etmesi ve istihdam sayısına göre belirlenecek olup; destek tutarı
hesaplanırken ilgili dönemde Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde 4(a) kapsamındaki tüm personelin
tahakkuk eden prim gün sayılarının toplamı dikkate alınır. Performans desteği, program başlangıç
tarihinden itibaren 1 inci yıl birinci performans dönemi ve 2 nci yıl ikinci performans dönemi olmak üzere,
performans dönemleri sonunda işletmeye geri ödemesiz olarak sağlanır. Her performans dönemi bir yılı
kapsar.
Tablo 10: Geleneksel Girişimci Programı Destek Unsurları
Kuruluş Desteği Gerçek kişi statüsünde kurulmuş olan işletmeler için 5.000 TL.
Sermaye şirketi statüsünde kurulmuş olan işletmeler için 10.000 TL.
Performans
Desteği**
1.Performans Dönemi*
Toplam prim gün sayısı
2. Performans Dönemi*
Toplam prim gün sayısı
- 180-539 olan işletmeye 5.000 TL.
- 540-1079 olan işletmeye 10.000 TL.
- 1080 ve üstü olan işletmeye 20.000 TL.
- 360-1079 olan işletmeye 5.000 TL.
- 1080-1439 olan işletmeye 15.000 TL.
- 1440 ve üstü olan işletmeye 20.000 TL.
*1. Performans Dönemi: Program başlangıç tarihinden itibaren birinci yılın sonuna kadar olan dönemi,
*2. Performans Dönemi ise 1. Performans Dönemi son gününden ikinci yılın sonuna kadar geçen süredir.
** Asgari prim gün sayısına ulaşan işletme için girişimcinin; genç, kadın, engelli, gazi veya birinci derecede şehit yakını olması
durumunda her bir performans döneminde belirlenen tutarlara 5.000 TL eklenmektedir.
b) İleri girişimci programı
İleri Girişimci Programının hedefi, ülkemizin stratejik önceliklerine uygun olarak yenilikçi, sanayide
dijitalleşme uygulamaları, orta yüksek/yüksek teknoloji düzeyindeki sektörler ile imalat sektöründe faaliyet
gösteren işletmelerin sayısının arttırılması, işletmelerin en kırılgan olduğu kuruluş yıllarında desteklenmesi
ve bu işletmelerde istihdamın teşvik edilmesidir.
31
İleri Girişimci Programında işletmelerin kuruluşuna, performansına, makine, teçhizat ve yazılım giderleri
ile mentörlük, danışmanlık ve işletme koçluğuna yönelik hizmet alımlarına destek sağlanır.
Kuruluş desteği
Kuruluş desteği kapsamında geri ödemesiz olarak, gerçek kişi statüsünde kurulmuş olan işletmeye 5.000
TL., sermaye şirketi statüsünde kurulmuş olan işletmeye 10.000 TL destek sağlanır.
Performans desteği
İşletmenin vergi mükellefiyetinin devam etmesi ve istihdam sayısına göre belirlenecek olup; destek tutarı
hesaplanırken ilgili dönemde Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde 4(a) kapsamındaki tüm personelin
tahakkuk eden prim gün sayılarının toplamı dikkate alınır.
Performans desteği, program başlangıç tarihinden itibaren 1 inci yıl birinci performans dönemi ve 2 nci yıl
ikinci performans dönemi olmak üzere, performans dönemleri sonunda işletmeye geri ödemesiz olarak
sağlanır. Her performans dönemi bir yılı kapsar.
Makine, teçhizat ve yazılım desteği
Makine, teçhizat ve yazılım desteği kapsamında, işletme kuruluş tarihinden programın 1 inci yılının sonuna
kadar satın alınan makine ve teçhizat giderleri ile yazılım lisans bedeli veya zaman sınırlı lisans kullanım
bedeli için işletmenin teknoloji düzeyine göre geri ödemesiz destek sağlanır. Teknoloji düzeyleri
işletmelerin faaliyet konularına göre belirlenmekte olup, İleri Girişimci Programı Faaliyet Konuları
Tablosunda yer almaktadır.
Mentörlük, danışmanlık ve işletme koçluğu desteği
Mentörlük, danışmanlık ve işletme koçluğu desteği, orta yüksek ve yüksek teknoloji alanlarında faaliyet
gösteren işletmeler için;
a) Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından akredite edilmiş bireysel katılım yatırımcısı ağlarına dâhil olan
melek yatırımcılar, sanayi odaları/il ticaret ve sanayi odalarınca belirlenen tecrübeli girişimciler veya
KOSGEB tarafından desteklenen tecrübeli girişimciler tarafından; işletme faaliyetlerinin/vizyonunun
geliştirilmesine yönelik tecrübelerin paylaşılarak tavsiye ve yönlendirmelerin yapıldığı ücretsiz mentörlük
hizmetini,
b) KOBİ Danışmanı veya inkübatörler tarafından verilen, işletmenin mevcut durum analizini yaparak güçlü
ve zayıf yanları ile ilk yıllarındaki ihtiyaçlarının belirlenmesi, bu ihtiyaçların giderilmesini sağlamak
amacıyla iş zaman planı oluşturulması ve raporlanmasına yönelik işletme koçluğu hizmetlerini,
c) İşletme koçluğu hizmeti kapsamında hazırlanan iş zaman planında yer alan konularda alınacak
danışmanlık hizmetlerini kapsar.
32
Tablo 11: İleri Girişimci Programı Destek Unsurları
Kuruluş Desteği Gerçek kişi statüsünde kurulmuş olan işletmeler için 5.000 TL.
Sermaye şirketi statüsünde kurulmuş olan işletmeler için 10.000 TL.
Performans Desteği**
1.Performans Dönemi*
Toplam prim gün sayısı
2. Performans Dönemi*
Toplam prim gün sayısı
- 180-539 olan işletmeye 5.000 TL.
- 540-1079 olan işletmeye 10.000 TL.
- 1080 ve üstü olan işletmeye 20.000 TL.
- 360-1079 olan işletmeye 5.000 TL.
- 1080-1439 olan işletmeye 15.000 TL.
- 1440 ve üstü olan işletmeye 20.000 TL.
İleri Girişimci Makine Teçhizat
ve Yazılım Desteği
Düşük Orta-Düşük
Teknoloji Düzeyi
Orta Yüksek Teknoloji
Düzeyi
Yüksek Teknoloji
Düzeyi
Destek Oranı***
Destek Tutarı 100.000 TL. 200.000 TL. 300.000 TL. % 75
İleri Girişimci Mentörlük, Danışmanlık ve İşletme Koçluğu Desteği
Destek Tutarı Destek Oranı
10.000 TL. % 75
* 1. Performans Dönemi: Program başlangıç tarihinden itibaren birinci yılın sonuna kadar olan dönemi,
* 2. Performans Dönemi ise 1. Performans Dönemi son gününden ikinci yılın sonuna kadar geçen süredir.
** Asgari prim gün sayısına ulaşan işletme için girişimcinin; genç, kadın, engelli, gazi veya birinci derecede şehit yakını
olması durumunda her bir performans döneminde belirlenen tutarlara 5.000 TL. eklenmektedir.
*** Destekleme kararı verilen makine, teçhizat ve yazılımın; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca 13/09/2014 tarih ve 29118 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan SGM 2014/35 sayılı Yerli Malı Tebliği’ne uygun olarak alınmış ve fatura tarihi itibariyle
güncel yerli malı belgesi ile tefrik edilmesi durumunda, destek oranına %15 ilave edilmektedir.
1.6.3. Gelişen İşletmeler Pazarı KOBİ Destek Programı
Destek Üst Limiti: 500.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %75 (SPK kurul kaydına alma ücreti, Merkezi Kayıt Kuruluşu masrafı. masraflar %100
oranında desteklenmektedir.) Program ile gelişme ve büyüme potansiyeline sahip KOBİ'lerin, Borsa
İstanbul (BIST) Gelişen İşletmeler Pazarı’nda işlem görerek, söz konusu işletmelerin sermaye
piyasalarından fon temin edilmesine imkân sağlanması amaçlanmaktadır.
Program kapsamında aşağıda belirtilen masraflar karşılanmaktadır.
• Piyasa danışmanı danışmanlık hizmet bedeli,
• Bağımsız denetim hizmeti bedeli,
• Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) kurul kaydına alma ücreti,
• Hukukçu Raporu Masrafı
• Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) Masrafı,
• Aracı kuruluşa ödenecek aracılık komisyonu maliyetleri KOSGEB tarafından karşılanmaktadır.
• Programa başvuracak KOBİ'lerin, KOSGEB veri tabanına kayıtlı ve anonim şirket statüsünde
olması gerekmektedir.
33
Tablo 12: KOBİ Destek Programı Destek Unsurları
Destek Unsurları Destek Üst
Limiti (TL)
Destek Oranı
(%)
Piyasa Danışmanı Danışmanlık Hizmet Bedeli 100.000 75
Aracı Kuruma Ödenecek Aracılık Komisyonu 300.000 75
Bağımsız Denetim Hizmeti Bedeli 80.000 75
Hukukçu Raporu Masrafı 10.000 75
SPK Kurul Kaydına Alma Ücreti 10.000 100
1.6.4. İşletme Geliştirme Destek Programı
(İcra Komitesi’nin 01/03/2018 tarihli ve 2018/05 No’lu kararı ile Genel Destek Programının yürürlükten
kaldırılması ve İşletme Geliştirme Destek Programının yürürlüğe alınmasına karar verilmiş olup;
24/09/2018 tarihi itibari ile İşletme Geliştirme Destek Programı yürürlüğe girmiştir.)
Destek Üst Limiti: Her bir destek için üst limit farklı olmakla birlikte, destek üst limitleri 20.000 TL. ile
50.000 TL. arasında değişmektedir. Program kapsamında toplam 290.000 TL.’ye kadar destek
verilmektedir.
Destek Oranı: Tüm bölgeler için destek oranı % 60 olarak uygulanmaktadır.
Bu program ile, proje hazırlama kapasitesi düşük küçük ve orta ölçekli işletmelerin rekabet güçlerinin,
kurumsallaşma-markalaşma düzeylerinin ve ekonomideki paylarının arttırılması, kapasitelerinin
geliştirilmesi ve öncelikli ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmaktadır.
Program kapsamında KOBİ'ler, “İşletme Geliştirme Destek Programı Destekleri” kapsamında Tablo 13’de
belirtilen desteklerden faydalanabilmektedir.
Tablo 13: İşletme Geliştirme Destek Programı Destekleri
(*) KOSGEB KOBİ ve Girişimcilik Ödülleri kapsamında her yıl belirlenen finalistler, KOSGEB tarafından düzenlenen yurt
dışı iş gezisi programından bir defaya mahsus olmak üzere üst limitler dikkate alınmaksızın %100 (yüz) oranında desteklenir.
(**) Nitelikli Eleman İstihdam Desteği kapsamında istihdam edilecek elemanın; yeni mezun, kadın, engelli, birinci derece şehit
yakını veya gazi olması halinde destek oranına %20 (yirmi) ilave edilir.
(***) TSE ve TÜRKPATENT’ten alınacak belgeler, %100 (yüz) oranında desteklenir.
DESTEK ÜST LİMİTİ (TL) DESTEK ORANI
1 Yurt İçi Fuar Desteği 50.000
%60
2 Yurt Dışı İş Gezisi Desteği 20.000*
3 Nitelikli Eleman İstihdam Desteği 50.000**
4 Eğitim Desteği 20.000
5 Enerji Verimliliği Desteği 35.000
6 Tasarım Desteği 25.000
7 Sınai Mülkiyet Hakları Desteği 30.000***
8 Belgelendirme Desteği 30.000***
9 Test ve Analiz Desteği 30.000
34
1.6.5. İşbirliği Destek Programı
Destek Üst Limiti ve Asgari Ortak Sayıları,
İşbirliği Destek Programı Asgari Ortak Sayısı ve Destek Üst Limitleri Tablo 14’deki gibi uygulanır.
Destek Oranı: Tüm bölgelerde % 60, olarak uygulanmaktadır. (Projeye konu satın alınacak makine, teçhizat
ve yazılımın; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca 13/9/2014 tarihli ve 29118 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan SGM 2014/35 sayılı Yerli Malı Tebliği’ne uygun olarak alınmış yerli malı belgesi ile tefrik
edilmesi durumunda, geri ödemesiz destek oranlarına % 15 (onbeş) ilave edilir.)
Bu Destek Programında, küçük ve orta ölçekli işletmelerin birbirleriyle veya büyük işletmelerle ortak
çalışma kültürünün geliştirilmesine ve karşılıklı fayda ve rekabet avantajı sağlayıcı nitelikteki işbirlikleri
tesis etmelerine katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
Program kapsamında işbirliği amacıyla tesis edilecek ortaklıklar, işletici kuruluş modeli veya proje ortaklığı
modeli ile gerçekleştirilir.
İşletici Kuruluş Modeli
Projenin kabul edilmesinden sonra proje ortakları tarafından işletici kuruluşun kurulduğu, işbirliğinin ve
projeye ilişkin tüm süreçlerin işletici kuruluş tarafından yürütüldüğü ortaklık modelidir. Yatırım, mülkiyet,
gelir, gider veya benzeri unsurların tek bir yapı tarafından gerçekleştirileceği işbirliği ortaklık modelidir.
İşletici kuruluşun, 14/02/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda belirtilen limited veya anonim
şirket statüsünde kurulması gerekir.
İşletici kuruluş modeli aşağıdaki şekillerden birinde gerçekleştirilmelidir:
a) Proje ortağı işletmeler mevcudiyetlerini koruyarak kurulacak işletici kuruluşa ortak olabilirler. Bu
durumda proje ortağı işletmelerin tamamının kurulacak işletici kuruluşa ortak olması şartı aranır.
Ortak olacak işletmelerin şahıs işletmesi olması durumunda ise işletme sahipleri işletici kuruluşa
ortak olabilir.
b) Proje ortağı işletmelerin bir kısmı ya da tamamı kendilerini feshederek, kurulacak işletici kuruluşa
ortak olabilirler. Bu durumda kendisini feshederek işletici kuruluşa dahil olacak işletmenin
sahip/ortakları feshedilen işletme yerine, işletici kuruluşa ortak olurlar. Feshedilen işletmenin
ortaklarının hisse oranının toplamı bu maddenin 6’ncı fıkrasında yer alan oranı geçemez.
Proje Ortaklığı Modeli
Proje ortaklarından her birinin, proje başvuru formunun iş-zaman planında belirtilen faaliyetlerin bir
bölümünü yerine getirdikleri ortaklık modelidir. Yatırım, mülkiyet, gelir, gider veya benzeri unsurların
proje ortağı işletmeler tarafından ayrı ayrı gerçekleştirileceği işbirliği ortaklık modelidir.
Desteklenecek proje konuları aşağıdaki gibidir:
İşletmelerin birbirleriyle ve/veya büyük işletmelerle;
• Kapasite, verimlilik, ürün çeşitliliği ve kalitelerini artırmaları amacıyla ortak imalat,
• Müşteri istekleri ve pazarın talebinin karşılanması amacıyla ortak tasarım, ürün ve hizmet
geliştirmeleri,
• Ürün ve hizmet kalitelerini geliştirmeleri amacıyla ortak laboratuvar,
• Pazar paylarını artırmaları ve marka imajı oluşturmaları amacıyla ortak pazarlama,
• Beceri ve kabiliyetlerini geliştirmeleri ve değer zincirlerine katılmaları amacıyla yapılan işbirlikleri
ve bunlara benzer karşılıklı fayda sağlanan, maliyet düşürücü ve rekabet avantajı sağlayıcı nitelikteki
işbirliği projeleri desteklenir.
35
Proje süresi en az 12 (on iki) ay, en fazla 36 (otuz altı) aydır. İşletici kuruluşun/proje koordinatörünün talep
etmesi halinde, toplam proje süresi 36 (otuz altı) ayı geçmemek kaydıyla Kurul kararı ile 6 (altı) aya kadar
ek süre verilebilir.
Tablo 14: İşletici Kuruluş ve Proje Ortaklığı Modeli
İŞLETİCİ KURULUŞ MODELİ
İşletici Kuruluşun
Teknoloji Alanı
Asgari
KOBİ
Sayısı
İşletici Kuruluş Proje Destek Üst Limiti (TL)
Toplam Üst
Limit (TL)
Geri Ödemesiz Geri Ödemeli Toplam
Yüksek 2 2 Milyon 3 Milyon 5 Milyon 5 Milyon
Orta Yüksek 3 2 Milyon 3 Milyon 5 Milyon 5 Milyon
Diğer 5 2 Milyon 3 Milyon 5 Milyon 5 Milyon
* Büyük işletme ile işbirliği yapılması durumunda asgari KOBİ sayısı 1 (bir)’dir.
PROJE ORTAKLIĞI MODELİ
Projenin Teknoloji
Alanı
Asgari
KOBİ
Sayısı
Her Bir Proje Ortağı İşletme İçin Destek Üst Limiti
(TL)
Toplam Üst
Limit (TL)
Geri Ödemesiz Geri Ödemeli Toplam
Yüksek 2 1 Milyon 1 Milyon 2 Milyon 10 Milyon
Orta Yüksek 3 500 Bin 500 Bin 1 Milyon 10 Milyon
Diğer 5 250 Bin 500 Bin 750 Bin 5 Milyon
* Büyük işletme ile işbirliği yapılması durumunda asgari KOBİ sayısı 1 (bir)’dir.
1.6.6. Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı
Destek Üst Limiti: Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı üst limiti 1.568.000
TL.’dir. (800.000 TL. geri ödemeli)
Ar-Ge ve İnovasyon Programı için üst limit 750.000 TL.'dir. (300.000 TL. geri ödemeli)
Endüstriyel Uygulama Programı için üst limit 818.000 TL.'dir. (500.000 TL. geri ödemeli)
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %75 (Başlangıç Sermayesi destek oranı %100'dür.) Proje kapsamında satın alınan yerli malı
belgesine haiz makine- teçhizatta, güncel yerli malı belgesi bulunması durumunda destek oranları %90
olarak uygulanmaktadır.
36
Programdan KOBİ'ler ve Girişimciler faydalanabilmektedir.
Bilim ve teknolojiye dayalı yeni fikir ve buluşlara sahip KOBİ ve girişimcilerin geliştirilmesi, teknolojik
fikirlere sahip tekno-girişimcilerin desteklenmesi, KOBİ’lerde Ar-Ge bilincinin yaygınlaştırılması ve ArGe kapasitesinin artırılması, mevcut Ar-Ge desteklerinin geliştirilmesi, inovatif faaliyetlerin desteklenmesi
ve Ar-Ge ve inovasyon proje sonuçlarının ticarileştirilmesi ve endüstriyel uygulamasına yönelik destek
mekanizmalarına olan ihtiyacın karşılanması amaçlanmaktadır.
Söz konusu destek programı, "Ar-Ge İnovasyon Programı" ve "Endüstriyel Uygulama Programı" olmak
üzere 2 alt programdan oluşmaktadır.
Ar-Ge ve İnovasyon Programı
Bu destek programı ile yenilikçi faaliyetlerin desteklenmesi, KOBİ'lerde Ar-Ge kültürünün oluşturulması,
inovatif fikirlere sahip girişimcilerin desteklenmesi ve yeni fikir ve buluşlara sahip KOBİ'lerin
desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Araştırma, geliştirme ve inovasyon konularında projesi olan işletmeler girişimciler yararlanabilmektedir.
İşletmelerin/girişimcilerin; yeni bir ürün/süreç/hizmet üretilmesi, mevcut bir ürün/süreç/hizmet
geliştirilmesi, iyileştirilmesi, ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi veya maliyet düşürücü nitelikte
yeni tekniklerin, yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi vb. konulardaki ar-ge ve inovasyon niteliği
taşıyan projelerine destek sağlanmaktadır.
Desteklenecek Giderler
• İşlik Desteği
• Kira Desteği
• Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve Hizmet Alımı Giderleri Desteği
• Personel Gideri Desteği
• Başlangıç Sermayesi Desteği
• Proje Geliştirme Desteği (Proje danışmanlık, eğitim, tanıtım, yurt içi ve yurt dışı kongre, konferans,
fuar ziyaret ve teknolojik işbirliği ziyaret, test-analiz ve belgelendirme, sınai mülkiyet ve fikri
mülkiyet hakları tescili).
Endüstriyel Uygulama Programı
Yeni bir ürün/hizmetin; üretilmesi, kalitesinin artırılması, maliyet düşürücü nitelikte yeni tekniklerin
uygulamaya alınması, ürün ya da süreçlerinin pazara uygun biçimde ticarileştirilmesi amacıyla hazırlanan
projeler desteklenmektedir. Endüstriyel Uygulama Programına;
• Ar-Ge ve/veya inovasyon projesi kamu kaynakları ile desteklenerek başarıyla tamamlanmış
projelerin,
• Doktora çalışması neticesinde ortaya çıkan projelerin ve
• Patent belgesi ile koruma altına alınmış ve prototip aşaması tamamlanmış buluş ve fikirlerin
sahipleri, kullanım hakkını sözleşme ile hak sahibinden devralmış İşletmeler veya Türk Patent ve
Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından devri yapılmış patent sahibi İşletmeler
başvurabilmektedir.
Desteklenecek Giderler
• Kira Desteği
• Personel Gideri Desteği
• Makine-Teçhizat, Donanım, Sarf Malzemesi, Yazılım ve Tasarım Gideri Desteğidir. Kamu
kaynakları ile desteklenerek başarıyla tamamlanmış Ar-Ge ve İnovasyon projesi sahibi işletmelerin, 
37
projenin başarı ile tamamlandığı tarihten itibaren 3 yıl içinde Endüstriyel Uygulama Programı’na
proje başvurularını yapmaları esastır.
Tablo 15: Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı
AR-GE, İNOVASYON VE ENDÜSTRİYEL
UYGULAMA DESTEK PROGRAMI
Destek Üst Limiti (TL) DESTEK
ORANI (%)
Ar-Ge ve İnovasyon Programı
İşlik Desteği İşliklerden bedel alınmaz
Kira Desteği 24.000 (teknopark dışı)
30.000 (teknopark içi)
75
Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve
Hizmet Alımı Giderleri Desteği
150.000 75*
Makine-Teçhizat, Donanım, Hammadde, Yazılım ve
Hizmet Alımı Giderleri Desteği (Geri Ödemeli)
300.000 75*
Personel Gideri Desteği 150.000 75
Başlangıç Sermayesi Desteği 20.000 100
Proje
Geliştirme
Desteği
Proje Danışmanlık Desteği 25.000
75
Eğitim Desteği 10.000
Sınai ve Fikri Mülkiyet Hakları Desteği 20.000
Proje Tanıtım Desteği 5.000
Yurtdışı Kongre/Konferans/Fuar
Ziyareti/Teknolojik İşbirliği Ziyareti
Desteği
15.000
Test, Analiz, Belgelendirme Desteği 25.000
Endüstriyel Uygulama Programı
Kira Desteği 18.000 75
Personel Gideri Desteği 150.000 75
Makine-Teçhizat, Donanım, Sarf Malzemesi, Yazılım ve
Tasarım Giderleri Desteği
150.000 75*
Makine-Teçhizat, Donanım, Sarf Malzemesi, Yazılım ve
Tasarım Giderleri Desteği (Geri Ödemeli)
500.000 75*
* Proje kapsamında satın alınan yerli malı belgesine haiz makine- teçhizatta, güncel yerli malı belgesi bulunması durumunda
destek oranları %15 artırımlı uygulanmaktadır.
Proje Süresi
Ar-Ge ve İnovasyon Programı için en çok 24 ay,
Endüstriyel Uygulama Programı için en çok 18 ay,
Her iki program için de Kurul kararı ile 12 aya kadar ek süre verilebilmektedir.
38
1.6.7. Teknolojik Ürün Tanıtım ve Pazarlama (Teknopazar) Destek Programı
Destek Üst Limiti: 150.000 TL. geri ödemesiz.
Yurt dışındaki tanıtım ve pazarlama faaliyetleri için 100.000 TL.,
Yurt içindeki tanıtım ve pazarlama faaliyetleri için ise 50.000 TL.’dir.
Destek Alt Limiti:-
Destek Oranı: Tüm bölgelerde %100
Teknoloji tabanlı KOBİ’lerin uluslararası pazarlarda rekabet güçlerinin artırılarak daha dinamik bir yapıya
kavuşturulmalarında teknolojik ürün veya prototiplerin ticarileşmesi amacıyla tanıtım ve pazarlanmasına
yönelik destek sağlanmaktadır. Destek programının süresi 12 aydır.
1.6.8. Uluslararası Kuluçka Merkezi ve Hızlandırıcı Destek Programı
Bu programın amacı; Ar-Ge ve inovasyon faaliyetleri ülkemizde gerçekleştirilen teknolojik ürünlerin
uluslararası pazarlarda yer alması, ihracatın arttırılması, yerli teknoloji yoğun başlangıç işletmelerinin
gelişmiş girişimcilik ekosistemleri içerisinde yer alması için, uluslararası kuluçka merkezi kurulmasını ve
işletmelerin hızlandırma programlarına katılmasını desteklemektir.
Bu program,
• Uluslararası Kuluçka Merkezi Kurma Programı
• Uluslararası Hızlandırıcı Programı olmak üzere iki alt programdan oluşmaktadır.
Uluslararası Kuluçka Merkezi Kurma Programı
Destek Üst Limiti: 3.850.000 ABD Doları geri ödemesiz.
Kuruluş ve Donanım Desteği kapsamında 100.000 ABD Doları,
Operasyonel Giderler Desteği kapsamında 3.750.000 ABD Doları.
Destek Alt Limiti:-
Destek Oranı: Destek oranı 1. ve 2. yıl %80, 3., 4. ve 5. yıl %60’tır.
Program süresi 5 yıldır.
Uluslararası Kuluçka Merkezi Kurma Programı’ndan üniversiteler, üniversitelerin bu amaçla kurulmuş
iştirakleri ve teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri tek başına ya da konsorsiyum olarak başvuru
yapmaları halinde faydalanabilmektedir.
Uluslararası Hızlandırıcı Programı
Destek Üst Limiti: 60.000 ABD Doları geri ödemesiz Destek Alt Limiti:-
Destek Oranı: %80 Program süresi 3 yıl
Uluslararası Hızlandırıcı Programı’ndan işletmeler faydalanabilmektedir. Program iki alt başlıktan
oluşmaktadır.
a) Organizasyonel Uluslararası Hızlandırıcı Programı
Organizasyonel Uluslararası Hızlandırıcı Programı kapsamında, işletmelerin KOSGEB birimleri,
üniversiteler, teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri, teknoloji transfer ofisleri ve özel kuluçka
merkezleri/hızlandırıcılar tarafından münferiden veya birlikte düzenlenecek uluslararası hızlandırıcı
programlarına katılmalarına destek verilmektedir.
b) Bireysel Olarak Katılım Sağlanacak Uluslararası Hızlandırıcı Programı
KOSGEB tarafından Ar-Ge ve inovasyon projesi desteklenerek başarı ile tamamlanmış işletmelerin
bireysel olarak uluslararası hızlandırıcı programlarına katılmalarına destek verilecek olup, Bireysel olarak 
39
katılım sağlanabilecek uluslararası hızlandırıcılar, Organizasyonel Uluslararası Hızlandırıcı Programı
Kurulu tarafından uygun bulunan hızlandırıcılar da dikkate alınarak ilgili Başkanlık birimi tarafından
belirlenerek www.kosgeb.gov.tr internet adresinde yayınlanması planlanmaktadır.
1.6.9. Stratejik Ürün Destek Programı
Bu programın amacı, stratejik ürün yatırımlarının desteklenmesi suretiyle küçük ve orta ölçekli işletmelerin
teknolojik üretim yeteneklerini geliştirerek ithalatı yüksek olan stratejik ürünlerin yerlileştirilmesini
sağlamak, üretimde daha yüksek oranda yerli girdi kullanımını sağlayarak cari açığın azaltılmasına katkıda
bulunmaktır.
Bu programa KOSGEB Veri Tabanına kayıtlı ve aktif durumda olan, en az 1 yıldır faaliyette olan, Türk
Ticaret Kanunu’nda tanımlı gerçek veya tüzel kişi statüsündeki işletmeler www.kosgeb.gov.tr internet
adresinde ilan edilen stratejik ürünleri üretmek üzere başvurabilir.
Program kapsamında verilen destekler
• Makine-teçhizat desteği
• Yazılım giderleri desteği
• Personel gideri desteği
• Bilgi transferi desteği
• Test-analiz, kalibrasyon ve referans numune desteği
• Hizmet alımı desteği (eğitim ve danışmanlık, tasarım, diğer hizmet alımı giderleri)
Destek Oranları, Üst Limitler ve Süre
Destek Üst Limiti: 5.000.000 TL. geri ödemeli ve/veya geri ödemesiz.
Destek Oranı: KOBİ’lerin makine ve teçhizat giderleri için % 60 geri ödemesiz, % 40 geri ödemeli olmak
üzere %100’e varan oranlarda ve ayrıca yazılım giderlerine, personel giderlerine, bilgi transferi, test-analiz,
kalibrasyon ve referans numune giderlerine %60 oranında geri ödemesiz destek sağlanmaktadır. Makineteçhizat ve yazılım giderleri için yerli malı belgesi bulunması durumunda geri ödemesiz destek oranına %
15 ilave edilir.
Proje Süresi: Azami 36 Ay
1.6.10. KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım (KOBİ Teknoyatırım) Destek Programı
Programın amacı, Ar-Ge veya yenilik faaliyetleri sonucu ortaya çıkan yeni ürün/ürünlerin üretimini ve
ticarileştirilmesini amaçlayan yatırımları desteklemek suretiyle ihracatı artırmak ve ülke ekonomisine
katma değer sağlamak için yapılacak yatırımlarının desteklenmesidir.
KOBİ Teknoyatırım Destek Programı “Teknoloji Alanları Tablosunda” belirlenen
• Düşük Teknoloji ve Orta-Düşük Teknoloji alanlarından yer alan Ar-Ge veya yenilik faaliyetleri
sonucu ortaya çıkmış ürünler için gerçekleştirilecek yatırımlar 500 Bin TL.’ ye kadar,
• Orta-Yüksek Teknoloji ve Yüksek Teknoloji alanlarında yer alan ürünler için gerçekleştirilecek
yatırımlar 5 Milyon TL.’ye kadar
geri ödemesiz olarak veya geri ödemesiz ve geri ödemeli desteklenmesini kapsamaktadır.
Başvuru Şartları
1. En az 1 yıldır faaliyette olan,
2. En çok 5 yıl önce alınmış Ar-Ge projesini tamamlandığını gösterir aşağıdaki belgelerden birine
sahip olan
40
• KOSGEB ve diğer kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar veya uluslararası fonlar
tarafından desteklenen ar-ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan,
• Patent belgesi ile koruma altına alınan,
• Doktora çalışması neticesinde ortaya çıkan,
• Teknolojik Ürün (TÜR) Deneyim belgesi alan,
ve prototip çalışmasını tamamlamış ürün sahibi işletmeler veya kullanım hakkını sözleşme ile hak
sahibinden devralmış işletmeler başvuru yapabilir.
Desteklenecek Projeye ilişkin Süre, Üst Limit ve Destek Kalemleri
Destek Süresi: Yatırım Projesi Süresi: Azami 36 Ay
Destek Üst Limitleri: Düşük Teknoloji, Orta-Düşük Teknoloji alanlarından yer alan ürünler için 500 Bin
TL., Orta-Yüksek Teknoloji ve Yüksek Teknoloji alanlarında yer alan ürünler için 5 Milyon TL.’dir.
Tablo 16: KOBİ Teknoyatırım Destek Kalemleri ve Oranları
Destek Kalemleri Destek Oranları
a)Makine-teçhizat desteği* %100 (%60 Geri ödemesiz + %40 Geri Ödemeli)
b)Üretim hattı tasarım giderleri desteği %60 Geri ödemesiz
c)Yazılım giderleri desteği %60 Geri ödemesiz
ç)Personel gideri desteği %60 Geri ödemesiz
d)Eğitim ve danışmanlık desteği %60 Geri ödemesiz
e)Tanıtım ve pazarlama giderleri desteği %60 Geri ödemesiz
* Yerli malı belgesi kapsamında alınması durumunda geri ödemesiz destek oranına %15 ilave edilir ve %100 olması için kalan
destek oranı kadar geri ödemeli destek verilir.
1.6.11. KOBİGEL - KOBİ Gelişim Destek Programı
Destek Üst Limiti: Geri ödemesiz 300.000 (üç yüz bin) TL. ve geri ödemeli 700.000 TL. olmak üzere azami
1.000.000 TL.’dir.
Destek Alt Limiti: -
Program kapsamında desteklenecek proje süresi azami 36 aydır.
Destek Oranı: 1. ve 2. Bölgelerde % 60 olup; 3., 4., 5. ve 6. Bölgelerde bu oran % 80 olarak
uygulanmaktadır.
Yukarıdaki limit ve oranları geçmemek üzere Proje Teklif Çağrısı özelinde yeni limit ve oranlar
belirlenebilir, destek unsurları kısıtlanabilir. Bu destek programı ile ülkenin ulusal ve uluslararası hedefleri
doğrultusunda, küçük ve orta ölçekli işletmelerin, ekonomideki paylarının ve etkinliklerinin arttırılması,
rekabet güçlerinin ve sağladıkları katma değerin yükseltilmesi amacıyla hazırlayacakları projelerin
desteklenmesidir.
Program kapsamında desteklenecek proje giderleri Başkanlık tarafından Proje Teklif Çağrısında
belirlenmekte ve belirlenen esaslar dâhilinde desteklenecek proje giderlerine Kurul karar vermektedir.
Ancak; gayrimenkul alım, bina inşaat, tefrişat, taşıt aracı alım ve kiralama, proje ile ilişkilendirilmemiş
personel giderleri ve diğer maliyetler ile vergi, resim ve harçlar, sosyal güvenlik primleri 
41
desteklenmemektedir. Programa başvurmak isteyen KOBİ'lerin, KOSGEB veri tabanına kayıtlı olmaları
gerekmektedir.
1.6.12. Laboratuvar Hizmetleri Desteği
Destek Üst Limiti: Verilen hizmete göre değişmektedir.
Destek Alt Limiti: Verilen hizmete göre değişmektedir.
Destek Oranı: -
KOBİ'lerin ürettikleri ürünlerin kalitesinin artırılması amacıyla, ürünlerini test ettireceği Laboratuvar
ücretleri, KOSGEB’e kayıtlı KOBİ Statüsündeki işletmelere %50 oranında indirimli olarak
uygulanmaktadır. KOSGEB Laboratuvar Hizmetleri; 5 ilde kurulu 8 laboratuvar ile sunulmakta olup, bu
laboratuvarlardan 7 tanesi metal mühendislik malzemelerine yönelik test ve analiz hizmetleri verirken,
KOSGEB Bursa Müdürlüğü bünyesinde Plastik Kauçuk Laboratuvarı hizmetleri de verilmektedir.
KOSGEB Müdürlükleri bünyesine hizmet veren laboratuvarlardan, “Şubeli Akreditasyon Modeli”ne göre
hizmetlerine devam edecektir.
KOSGEB Müdürlükleri bünyesine hizmet veren laboratuvarlardan, 3 tanesi hâlihazırda TÜRKAK
tarafından TS EN ISO/IEC 17025 standardına göre akredite edilmiştir.
95 alanda yapılacak deney ve test hizmetlerinde destek sağlanmaktadır. Laboratuvar ücretleri, KOSGEB’e
kayıtlı KOBİ Statüsündeki işletmelere %50 oranında indirimli olarak uygulanmaktadır.
Laboratuvarın bulunduğu iller; Adana, Ankara (Ostim ve Sincan Müdürlüğü), Bursa, İstanbul (Anadolu
Yakası ve İkitelli Müdürlüğü), ve Konya'dır.
1.7. TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU (TÜBİTAK)
TÜBİTAK ülkemizin kendi teknolojisini geliştirmesine ve teknoloji tabanlı ürünlerin üretilmesine katkı
vermek amacıyla faaliyetlerini kararlılıkla sürdürmektedir. Bu kapsamda, özel sektör kuruluşları dâhil
olmak üzere ilgili tüm kesimlerin araştırma, geliştirme, yenilik ve girişimcilik faaliyetlerini desteklemekte,
bilim insanlarının kendilerini geliştirmelerine yönelik burs ve ödüller vermekte, toplumda araştırma ve
geliştirme farkındalığının artırılmasını temin etmeye yönelik destekler ve faaliyetler yürütmekte,
uluslararası program ve işbirlikleri destekleri vasıtasıyla ülkemizin gelişimine katkı sağlamakta ve
enstitüleri aracılığıyla dışa bağımlılığımızı azaltacak projeler yürütmektedir.
1.7.1. 1501-Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı
Destek Üst Limiti: Proje bütçesinde herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.
Destek Oranı: Büyük kuruluşlar için %60 ve KOBİ ölçeğindeki kuruluşlar içinse %75
Programın amacı, firma düzeyinde katma değer yaratan kuruluşların Ar-Ge çalışmalarını desteklemek ve
bu yolla Türk sanayisinin Ar-Ge yeteneğinin yükseltilmesine katkıda bulunmaktadır.
Bu kapsamda;
• Yeni bir ürün üretilmesi
• Mevcut bir ürünün geliştirilmesi veya iyileştirilmesi
42
• Ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi
• Maliyet düşürücü nitelikte yeni tekniklerin, yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi vb. projeleri
desteklenmektedir.
Sektör ve büyüklüğüne bakılmaksızın firma düzeyinde katma değer yaratan, ülkemizde yerleşik tüm
sermaye şirketleri proje başvurusunda bulunabilmektedir.
Ancak; 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı Uygulama Esasları 14/03/2019 tarihinde yapılan TÜBİTAK
Yönetim Kurulu toplantısında değiştirilerek, programa sadece KOBİ'lerin başvuru yapabilmesi şartı
getirilmiştir.
Bu düzenleme ile büyük ölçekli firmalar; konu bağımsız başvuru yapılabilen 1501 Programı yerine, hedef
odaklı destek mekanizmalarına yönlendirilmiş olacaktır. Böylece Ar-Ge kapasitesi çok daha güçlü olan
büyük firmaların Ar-Ge projelerini ulusal öncelikli alanlarımızda gerçekleştirmesi sağlanarak, katma
değeri yüksek ürün ve teknolojilerin pazara erişmesi yolunda daha hızlı ve verimli sonuç alınabilecektir.
Uygulamaya 01/07/2019 tarihinden itibaren başlanacaktır.
Proje başvuru tarihinde KOBİ ölçeğindeki kuruluşlar tarafından yürütülen ve TÜBİTAK desteği ile
tamamlanan projelerde, proje ekibinde yer alan ve firma ortağı veya yönetim kurulu üyesi olmayan proje
fikir sahibi araştırmacıya, proje faaliyetlerine katkı sağlamış ve proje süresince kuruluşta çalışmış olması
koşuluyla, TÜBİTAK tarafından 7.500.-TL. (yedi bin beş yüz) teşvik ödülü verilir.
Desteklenen gider kalemleri;
• Personel giderleri,
• Proje personeline ait proje kapsamındaki seyahat giderleri kapsamında; uçak, tren, otobüs, gemi ile
yapılan şehirlerarası ve uluslararası ekonomi sınıfı ulaşım giderleri,
• Alet, teçhizat, yazılım ve yayın alım giderleri,
• Malzeme ve sarf giderleri,
• Yurt içi ve yurt dışı danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alım giderleri
• Türkiye’deki üniversiteler, TÜBİTAK’a bağlı Ar-Ge birimleri, özel sektör Ar-Ge kuruluşları ve
benzeri Ar-Ge kurum ve kuruluşlarına yaptırılan Ar-Ge hizmet giderleri.
Destek süresi proje bazında en fazla otuz altı aydır. Ancak uluslararası ortaklı projeler için destek süresinde
kısıtlama yoktur. Proje uluslararası proje süresi kadar desteklenir.
1.7.2. 1507-KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı
Destek Üst Limiti: 600.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %75
Bu destek ile KOBİ’lerin, teknolojik ve yenilik kapasitelerinin artırılması, sistematik bir şekilde proje
hazırlamasına yardımcı olunması, katma değeri yüksek ürün geliştirme kapasitelerinin artırılması,
KOBİ'lere kurumsal araştırma ve teknoloji geliştirme kültürü aşılanması hedeflenmektedir.
KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı ile KOBİ'lerin mevcut kapasitelerini geliştirmesi, yeni bir ürün
üretmesi, ürün kalitesini ve standardını yükseltmesi veya maliyetlerin düşürülmesi yönünde yeni
yöntemlerin, yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
43
Destek kapsamında en fazla 600.000 TL.'ye kadar ve 18 ay süre ile en az ikisi ortaklı başvuru olmak
kaydıyla ilk beş proje desteklenmektedir.
Proje fikir sahibi araştırmacıya 7.500 teşvik ödülü verilmektedir.
Teknogirişim sermaye şirketleri tarafından 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programına sunulan
projelerde, dönemsel desteklemeye esas harcama tutarının %10’u genel giderleri desteği verilir; Bu
kapsamdaki projelerin genel giderler dâhil toplam desteklemeye esas harcama tutarı 660.000 TL.’yi
(altıyüzaltmışbin Türk Lirası) geçemez.
Destek sağlanacak projelerin:
• Kavram geliştirme
• Teknolojik/teknik ve ekonomik yapılabilirlik etüdü
• Geliştirilen kavramdan tasarıma geçiş sürecinde yer alan laboratuvar ve benzeri çalışmalar
• Tasarını, tasarım uygulama ve tasarım doğrulama çalışmaları
• Prototip üretimi
• Pilot tesisin kurulması
• Deneme üretimi ve tip testlerinin yapılması, aşamalarından tamamını veya bir kısmını içermesi
beklenir.
KOBİ şartlarını taşıyan, sektörüne bakılmaksızın firma düzeyinde katma değer yaratan, Türkiye’deki
sermaye şirketlerinin, en az ikisi ortaklı başvuru olmak kaydıyla ilk beş projeleri desteklenmektedir.
1.7.3. 1509-Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı
Destek Üst Limiti: - Destek Alt Limiti: - Proje bütçesinin sınırı uluslararası programın koşullarına bağlıdır.
Destek Oranı: Büyük Ölçekli Firmalar için %60, KOBİ'ler için %75
Programın amacı, uluslararası Ar-Ge ve yenilik projeleri yapan Türkiye’de yerleşik kuruluşlara sağlanacak
destekle, ülkemizdeki teknik yeterliliğin ve bilgi birikiminin artırılması, kuruluşların uluslararası teknoloji
birikimine erişiminin ve teknoloji transferinin sağlanması, edinilen teknolojik bilgi ve deneyimin kuruluş
bünyesinde içselleştirilerek, özgün teknolojilerin geliştirilmesinde ivme kazandırıcı ve yönlendirici bir
etken olması ve kuruluşların uluslararası pazarlarda yer almasına katkı sağlanmasıdır.
Bu program kapsamında destek almaya hak kazanan
• Büyük ölçekli firmaların Ar-Ge projelerinin, uygun bulunan proje harcamalarına en fazla %60,
• KOBİ’lerin proje harcamalarına da %75 oranında hibe destek sağlanması öngörülmektedir.
Destekleme Süresi, uluslararası projenin başlangıç ve bitiş tarihleri arasındadır.
Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı; EUREKA, EUROSTARS, ERA-NET ve
Avrupa Birliği Çerçeve Programları altında ortak proje çağrılarına çıkan programlar ve benzeri uluslararası
programlara sunulan uluslararası ortaklı Ar-Ge ve yenilik projelerinin desteklenmesi için oluşturulmuştur.
Programın amacı, uluslararası Ar-Ge ve yenilik projeleri yapan Türkiye’de yerleşik kuruluşlara sağlanacak
destekle, ülkemizdeki teknik yeterliliğin ve bilgi birikiminin artırılması, kuruluşların uluslararası teknoloji
birikimine erişiminin ve teknoloji transferinin sağlanması, edinilen teknolojik bilgi ve deneyimin kuruluş
bünyesinde içselleştirilerek, özgün teknolojilerin geliştirilmesinde ivme kazandırıcı ve yönlendirici bir
etken olması ve kuruluşların uluslararası pazarlarda yer almasına katkı sağlamasıdır.
44
1.7.4. 1511-Öncelikli Alanlar Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik Projeleri
Destekleme Programı
(2019 yılından itibaren 1511 programında çağrıya çıkılmayacaktır. Hedef odaklı çağrılar tek bir destek
mekanizmasıyla yürütülecektir. Şu anda tasarımı süren program 2019 yılı içerisinde ilan edilecektir.)
Destek Üst Limiti: Bütçe sınırı çağrı duyurularında belirtilmektedir
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: Büyük ölçekli kuruluşlar için %60, KOBİ'ler için %75
Ülkemiz öncelikli alanlarında hedef ve ihtiyaç odaklı, izlenebilir sonuçları olan projelerin desteklenmesi
amaçlanmaktadır. Program kapsamında sağlanacak desteklerle,
• Teknolojik yeterlilik ve bilgi birikiminin artırılması
• Mevcut yeteneklerin farklı alanlarda da değerlendirilmesi
• Özgün teknolojilerin geliştirilmesi
• Teknolojik gelişimde ivme kazanılması hedeflenmektedir.
Firmaların desteklenen proje giderlerine harcama sonrası büyük ölçekli kuruluşlar için %60, KOBİ’ler için
%75 oranında geri ödemesiz (hibe) destek verilmektedir. Destek Süresi: Her çağrı duyurusunda belirtilir.
Desteklenen giderler:
• Personel giderleri
• Seyahat (yalnızca ulaşım) giderleri
• Alet, teçhizat, yazılım ve yayın alım giderleri
• Ülke içindeki üniversiteler, TÜBİTAK’a bağlı Ar-Ge birimleri, özel sektör Ar-Ge kuruluşları ve
benzeri Ar-Ge kurum ve kuruluşlarına yaptırılan Ar-Ge hizmet giderleri
• Yurtiçi ve yurtdışı danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alım giderleri
• Malzeme ve sarf giderleri
• Projenin Ar-Ge faaliyetlerini yürütmek amacıyla proje kapsamında gerçekleşen; destek personeli,
elektrik, su, gaz, bakım-onarım, haberleşme, vb. giderlere karşılık gelen proje genel giderleri (proje
genel giderleri, projenin her bir AGY311’i için belirlenen dönemsel desteklemeye esas harcama
tutarının %10’u olup, bu tutar dönemsel desteklemeye esas harcama tutarına ilave edilir.)
Program kapsamında, ülkemizin Ar-Ge ve yenilik kapasitesinin güçlü olduğu veya geliştirilmesinin
amaçlandığı alanlardaki hedefleri veya ihtiyaçları doğrultusunda çağrı duyuruları yapılarak Ar-Ge projeleri
desteklenmektedir.
2012-2018 yıllarında 204 çağrıya çıkılmış, 3.027 proje başvurusu alınmış, 900 proje için destek kararı
verilmiştir.
1.7.5. 1515-Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programı
Programın amacı, Türk bilim insanlarının araştırma niteliklerinin yükseltilmesi ve ülkemizin belirli bilim
ve teknoloji alanlarında küresel çekim merkezi olmasının sağlanmasıdır.
45
Belirtilen amaçlarla, alanında öncül bilimsel ve teknolojik bilgi üreten ulusal/uluslararası kuruluşların
Türkiye’de kuracağı Ar-Ge laboratuvarlarının belirli giderleri geri ödemesiz olarak desteklenmektedir.
1515 Öncül Ar-Ge laboratuvarları kapsamında, ülkemizde Ar-Ge laboratuvarı kurmayı amaçlayan ve
alanında önde gelen teknolojiler oluşturan firmaların, Türkiye’deki sermaye şirketi şeklindeki
yapılanmaları başvuru yapabilmektedir.
TÜBİTAK’a niyet beyanında bulunan ve kuruluşun içerisinde yer aldığı ulusal veya uluslararası alanında
önde gelen teknolojiler oluşturan firmanın;
• Son üç yıldaki ortalama Ar-Ge yoğunluğunun en az %1 olan ve
• Son üç yıldaki net satış ortalamasının 2 Milyar TL. olması gerekmektedir.
Başvurusu onaylanan Ar-Ge laboratuvarı 5+5 yıl süreyle programdan yararlanabilmekte, Ar-Ge
laboratuvarı bütçesinin %75’i desteklenmektedir. Program kapsamında 4 tane Araştırma Laboratuvarı
desteklenmekte olup, laboratuvar bilgilerine programın web sayfasından erişilebilir.
1.7.6. 1505-Üniversite Sanayi İşbirliği Destek Programı
Destek Üst Limiti: 1.000.000 TL. Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %75 (KOBİ'ler), %60 (Büyük işletmeler)
Destek Süresi: 24 ay
Üniversite Sanayi İşbirliği Destek Programı ile üniversite/kamu araştırma merkez ve enstitülerindeki bilgi
birikimi ve teknolojinin, Türkiye’de yerleşik ve proje sonuçlarını Türkiye’de uygulamayı taahhüt eden
kuruluşların ihtiyaçları doğrultusunda, ürüne ya da sürece dönüştürülerek sanayiye aktarılması yoluyla
ticarileştirilmesine katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Programa sektörüne bakılmaksızın firma düzeyinde katma değer yaratan, Türkiye’de yerleşik ve proje
sonuçlarını Türkiye’de uygulamayı taahhüt eden sermaye şirketleri ile Yükseköğretim Kanunu kapsamında
yer alan yükseköğretim kurumları, vakıf üniversiteleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ve ilgili mevzuatında
Ar-Ge yapmakla görevlendirilmiş kamu araştırma merkez ve enstitüleri ortak proje başvurusunda
bulunmaktadır.
• Proje başvuruları “Proje Değerlendirme ve İzleme Sistemi (PRODİS)” uygulaması üzerinden online
olarak eteydeb.tubitak.gov.tr adresinden 7/24 kabul edilmektedir.
• Müşteri kuruluşun KOBİ olması durumunda, proje bütçesinin % 75’i TÜBİTAK tarafından, % 25’i
ise KOBİ tarafından karşılanır. Müşteri kuruluşun büyük ölçekli kuruluş olması durumunda, proje
bütçesinin % 60’ı TÜBİTAK tarafından, % 40’ı ise büyük ölçekli kuruluş tarafından karşılanır.
İstenmesi durumunda 3 ay süreli 10.000 TL.’lik fizibilite desteği sağlanır.
1.7.7. 1512-Teknogirişim Sermaye Desteği (BiGG-Bireysel Genç Girişim)
Destek Üst Limiti:
2. Aşama için: 200.000 TL.
3. Aşama için: 600.000 TL.
46
Destek Oranı:
2. Aşama için: %100,
3. Aşama için: %75 (bu aşamada ayrıca %10 genel gider desteği)
1512 Teknogirişim Sermaye Destek Programı ile girişimcilerin, teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerini,
katma değer ve nitelikli istihdam yaratma potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmeleri için, fikir
aşamasından pazara kadar olan faaliyetlerin desteklenmesi, böylece nitelikli girişimciliğin özendirilmesi ve
uluslararası rekabet gücü olan, yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen başlangıç
firmalarının oluşturulması amaçlanmaktadır.
Program kapsamında girişimcilere girişimcilik eğitimi verilmekte, ayrıca sanayi deneyimi olan rehberler
ile girişimciye teknik, ticari ve idari konularda destek sağlanmaktadır.
Bu program yenilikçi iş fikirlerinin ticari ürüne/sürece/hizmete dönüştürülmesine yönelik aşağıda açıklanan
üç aşamadan oluşmaktadır. Girişimci her bir aşamayı sırasıyla tamamlayarak TÜBİTAK tarafından uygun
bulunması durumunda bir sonraki aşamaya geçebilmektedir.
Aşama 1; girişimcilerin iş fikirlerini uygulayıcı kuruluşlara sunduğu, uygulayıcı kuruluşun bu iş fikirlerini
değerlendirdiği, başarılı bir iş planına dönüşme olasılığı yüksek olan iş fikirleri için girişimcilere eğitim,
rehberlik, kuluçka vb. hizmetler verdiği, iş fikrinin iş planına dönüşmesi sürecinde fikrin ticari açıdan
doğrulanması çalışmalarının yürütüldüğü aşamadır. Aşama 1, teknogirişim sermaye desteği çağrısında
belirtilen iş planı son başvuru tarihinde tamamlanmaktadır.
Uygulayıcı Kuruluş aracılığı ile yürütülecek 1. Aşama sürecinde tüm Türkiye’den ve teknoloji alanı
gözetmeksizin her teknoloji alanından gelecek iş fikri başvuruları Uygulayıcı Kuruluşlar tarafından
toplanacak, değerlendirilecek ve 2. Aşama başvurusu yapacak girişimci adayları belirlenmektedir.
Aşama 2: Uygulayıcı Kuruluşlarca belirlenen adaylar arasından, TÜBİTAK İş planı değerlendirme
panelleri ile seçilmiş iş planı sahiplerine şirket kurdurur. Ticari prototip hedefli destek bu aşamada
sağlanmaktadır.
2012-2018 yılları arasında program kapsamında toplam 20.783 iş fikri başvurusu alınmış, bu iş fikirlerinden
3358 iş planı hazırlanmış ve iş planlarından, 1.094’ü firmalarını kurmuşlardır.
Aşama 3: İleri Ar-Ge aşaması. İlk Ar-Ge Projesi 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı kapsamında
desteklenmektedir.
1.7.8. 1513-Teknoloji Transfer Ofisleri Destek Programı
Üniversitelerdeki bilgi ve teknolojinin, uygulamaya dönüştürülerek ticarileştirilmesine, üniversite ve özel
sektör kuruluşları arasında işbirliği oluşturulmasına ayrıca sanayinin ihtiyaç duyduğu bilgi ve teknolojinin
üniversitelerde üretilmesine yardımcı olan Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO)’ne hibe destek verilmektedir.
TTO’ların faaliyetleri 5 modül çerçevesinde desteklenmektedir:
• Ar-Ge projeleri oluşturma, geliştirme ve lojistik destek sağlama,
• Üniversite sanayi işbirliğinin gelişmesine katkı sağlama,
• Fikri ve sınai mülkiyet haklarının tescili ve korunması, pazarlanması, ticarileştirilmesi,
• Girişim sermayesi desteği, kuluçka merkezi kurma, iş rehberliği, danışmanlık ve eğitim hizmetleri
sağlama,
47
• Bu konularda bilinçlenme oluşturacak etkinlikler düzenleme, yayınlar yapma Türkiye’de kurulmuş
veya kurulacak teknoloji transfer ofislerinin projelerine katkı sağlama.
Başvuru Yapabilecek Kuruluşlar şunlardır:
• Üniversiteler,
• Üniversitelerin ortak olduğu şirketler,
• Teknopark yönetici şirketleri,
• Teknopark yönetici şirketinin ortak olduğu şirketler.
Destekleme süresi 5 yıldır. Bu süre en fazla 5 yıl daha uzatılabilir. Destek oranı, TTO'nun desteklenen ilk
projesinin başlangıç tarihinden itibaren ilk 5 yıla kadar onaylanan yıllık proje bütçesinin %80'i, ikinci 5 yıl
ise performansa bağlı olarak %40-80 arasında değişmektedir. Kurumsal Kapasite Geliştirme Aşaması için
bütçe üst sınırı (Genel Giderler ve PTİ ödemeleri hariç) 1.250.000 TL., Hedef Odaklı Büyüme Aşaması için
(Genel Giderler hariç) ise bütçe üst sınırı 1.750.000 TL. olabilmektedir. Bu aşamada PTİ ödenmez.
Projenin dönemsel destek tutarının en fazla %15’i oranında genel gider desteği ödenir. Proje teşvik
ikramiyesi genel gider desteği hesaplanmasında dikkate alınmaz. Genel gider desteği bütçeye dâhil değildir.
“1601 TTO Kapasite Geliştirme” çağrısıyla 23, 1513 Programı ile 25 olmak üzere; toplamda 44 üniversite
ve 4 TGB desteklenmiştir.
2013-2018 yıllarında toplam 48 TTO’ya yaklaşık 136 Milyon TL. (*2018 Sabit Fiyatlarıyla) hibe destek
verilmiştir.
1.7.9. 1503-Proje Pazarları Destekleme Programı
Destek Üst Limiti: Ulusal İşbirlikleri için 30.000 TL., Uluslararası İşbirlikleri için 40.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Proje Pazarları Destekleme Programı
• Somut Ar-Ge düşünce ya da proje önerilerine sahip olup, bunları gerçekleştirmek için kendi
yetenekleri dışında başka uzmanlık alanlarında katkıya gereksinim duyan,
• Proje öneri veya sonuçlarına ilişkin talep varlığını araştıran,
• Arz edilen proje işbirliği önerilerine teknolojik veya finansal katkıda bulunmak isteyen,
üniversite, araştırma ve özel sektör kuruluşlarından temsilcilerin bir araya gelerek aktif katılımları ile
projelerini birbirlerine tanıtmaları yoluyla işbirliği olanaklarına ortam oluşturulmasına yönelik düzenlenen
ulusal ve/veya uluslar arası etkinliklerdir.
Proje Pazarı etkinliğinde en az bir üniversite ile
• Sanayi Odası,
• Ticaret Odası,
• Ticaret ve Sanayi Odası,
• İhracatçı Birliğinden
herhangi biri veya daha fazlasının katılımcı olması zorunlu olup, bu katılımcı kuruluşlardan (üniversite,
sanayi odası, ticaret odası, ticaret ve sanayi odası, ihracatçı birliği) herhangi biri TÜBİTAK’a etkinlik için
destek başvurusunda bulunabilir.
48
TÜBİTAK tarafından belirlenen üst sınırı geçmeyecek biçimde, etkinliği düzenleyen kuruluşun talebinin
uygun görülen kısmı için hibe destek sağlanmaktadır. Ulusal etkinlik için 30.000 TL’ye uluslararası
katılımlı etkinlik için 40.000 TL.’ye kadar hibe destek sağlanmaktadır.
1.7.10. 1601-Yenilik Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik Destek
Programı
Destek süresi: Süre uzatımı dâhil 36 ayı geçmemek kaydıyla çağrı duyurusunda belirtilir.
Bütçe: Program kapsamında desteklenecek projelere geri ödemesiz (hibe) olarak %100’e kadar destek
sağlanır. Proje bütçesi üst sınırı ve destek oranı çağrı duyurusunda belirtilir.
Girişimciliğin geliştirilmesine yönelik eğitim, mentorlük, iş birliği ağları, proje ve teknoloji yönetimi,
yatırımcı pazarı gibi mekanizmaları içeren projelere hibe destek sağlanmaktadır. Özel sektör, üniversiteler
ve bireysel girişimcilere yönelik farklı çağrılarla TÜBİTAK tarafından proje bazlı destek sağlanacak
programla, özel sektörün Ar-Ge ve yeniliğe yaptıkları yatırımın sonuçlarını etkin bir şekilde alabilmeleri,
üniversite sanayi işbirliklerinin canlanması ve teknolojik iş fikirleri olan girişimcilerin kurduğu başlangıç
firmalarının daha hızlı gelişmesine katkı sağlanması hedeflenmektedir. Program kapsamında açılan
çağrılarla ilgili bilgi vermesi amacıyla şu ana kadar açılan çağrılar aşağıdaki Tablo 16’da verilmektedir.
Tablo 17: 1601 –Yenilik Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik Destek Programı
Çağrı Kodu Çağrı Başlığı
1601 – 2013 - 1 Üniversitelerde Girişimcilik Sertifika Programı Oluşturulması ve Yürütülmesi
1601 – 2013 - 2 KOBİ’lerin Yenilik Kapasitesini Artırmaya Yönelik Mentörlük Mekanizmasının
Geliştirilmesi ve Uygulanması
1601 – 2014 - 1 Teknoloji Transfer Ofislerine Yönelik Hazırlık, Başlangıç ve Kapasite Artırımı
Sağlanması ve Uygulanması
1601 – 2015 - 1 Üniversitelerde Girişimcilik Sertifika Programı Oluşturulması ve Yürütülmesi
1601 – 2015 - 2 1512 Bireysel Genç Girişim (BiGG) Programı
Aşama Çağrısı (Uygulayıcı Kuruluşlar Çağrısı)
1601 – 2015 - 3 KOBİ’lere Yönelik Mentorluk Ağı Oluşturma Amacıyla Mentor Eğitim Çağrısı
1601 – 2015 - 4 Sanayi Kuruluşlarında Çalışan Genç Doktoralı Personel Sayısının Artırılması
Çağrısı
1601 – 2015 - 5 Teknoloji Transfer Ofislerine Yönelik Hazırlık, Başlangıç ve Kapasite Artırımı
Sağlanması ve Uygulanması
1601 – 2016 - 1 1512 Bireysel Genç Girişim (BiGG) Programı
Aşama Çağrısı (Uygulayıcı Kuruluşlar Çağrısı)
1601 – 2016 - 2 Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde TTO Kurulum ve Kapasite Artırımının
Sağlanması
1601 – 2016 - 3 Teknoloji Transfer Ofislerine Yönelik Hazırlık, Başlangıç ve Kapasite Artırımı
Sağlanması ve Uygulanması
1601 – 2017 - 1 Teknoloji Transfer Ofislerine Yönelik Hazırlık, Başlangıç ve Kapasite Artırımı
Sağlanması ve Uygulanması
1601 – 2018 - 1 1512 Bireysel Genç Girişim (BiGG) Programı
Aşama Çağrısı (Uygulayıcı Kuruluşlar Çağrısı)
1601 – 2018 - 2 Newton- Katip Çelebi Royal Academy Sanayi- Akademi Ortaklığı
49
1.7.11. 1602-TÜBİTAK Patent Destek Programı
Ülkemiz kaynaklı uluslararası patent başvuru sayısının artırılması, gerçek ve tüzel kişilerin patent
başvurusu yapmaya teşvik edilmesi ve ülkemizdeki patent sayısının artırılması hedeflenen programda
destekler hibe şeklindedir.
Destek Üst Limiti: Gerçek kişiler için 5 başvuru, tüzel kişiler için 20 başvuruya kadar
Destek Alt Limiti: Destek alt limiti bulunmamaktadır
Destek Oranı: -
1602 kodlu "TÜBİTAK Patent Destek Programı" ile Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) ve
Dünya Fikri Haklar Örgütüne (WIPO) yapılacak olan her patent başvurusu için destek alınabilecektir.
WIPO’ya başvuru yaparak, başvuru numarası alan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları veya ülkemizde
yerleşik olan şirketler, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları bu Uygulama Esasları kapsamında
öngörülen desteklerden faydalanabilirler.
Gerçek kişiler bir takvim yılı içerisinde en fazla 5 patent başvurusu için, Tüzel kişiler bir takvim yılı
içerisinde en fazla 20 patent başvurusu için desteklerden faydalanabilirler.
WIPO’ya yapılan patent başvurularında;
• Başvuru veya Araştırma Raporu Desteği,
• İnceleme Raporu Desteği, (Patent İşbirliği Anlaşması (PCT) başvuruları sonrasında Avrupa Patent
Ofisi (EPO), Japonya Patent Ofisine (JPO), Amerika Birleşik Devletler Patent ve Marka Tescil
Ofisi (USPTO), Çin Halk Cumhuriyeti Fikri Mülkiyet Ofisi (SIPO) veya Kore Fikri Mülkiyet
Ofisi (KIPO) nezdindeki ülke giriş, inceleme raporu desteği)
• EPO, USPTO, JPO, SIPO veya KIPO’dan Patent alınması durumunda patent ödülü verilecektir.
Desteğe başvururken dikkat edilmesi gereken hususlar
WIPO’ya yapılan PCT başvurularında Uluslararası Araştırma ve İnceleme Otoritesi olarak
TÜRKPATENT'in seçilmesi durumunda WIPO tarafından ilan edilen başvuru ve araştırma tutarı aşmamak
kaydıyla araştırma ücretinin tamamı, Uluslararası Araştırma ve İnceleme Otoritesi olarak
TÜRKPATENT'in seçilmemesi durumunda %50'si karşılanır. Bu kapsamında PCT başvuruları için talep
edilecek olan Uluslararası Patent Başvuru Desteğine ilişkin talepler doğrudan TÜRKPATENT’e
yapılacaktır.
Uluslararası Patent İnceleme Raporu Desteği, Uluslararası Patent Tescil Ödüllerine ilişkin başvurular
TÜBİTAK’a yapılacaktır.
1.7.12. 1514-Girişim Sermayesi Destekleme Programı
Destek Üst Limiti: 20.000.000 TL.
Destek Oranı: %50
Destek Süresi: En fazla 12 yıl
Ar-Ge yoğun erken aşamadaki firmalarının fon ihtiyaçlarının karşılanması için bu şirketlere yatırım
yapacak girişim sermayesi fonlarının etkinleştirilmesi amacıyla, 07/04/2018 tarihinde TÜBİTAK-
50
TEYDEB bünyesinde “Tech-InvesTR Girişim Sermayesi Destekleme Programı” oluşturulmuştur. Hazine
ve Maliye Bakanlığı ile ortak işbirliği şeklinde yürütülen Girişim Sermayesi Destekleme Programı ile esas
olarak;
• Erken aşama teknoloji tabanlı Girişim Şirketlerinin sermaye ihtiyaçlarının giderilmesine katkı
sağlanması,
• Erken aşama teknoloji tabanlı girişimlerde Ar-Ge ve yenilik sonuçlarının ticarileştirilmesi yoluyla
yüksek katma değerli üretim ortamının oluşturulması,
• Ülkemizde Girişim Şirketlerini destekleyen Girişim Sermayesi Fonlarının etkinleştirilmesi ve bu
süreçlerin kamunun katkılarıyla iyileştirilmesi,
• Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO), Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (TGB) ile Araştırma Altyapıları
(AA) üzerinden erken aşama teknoloji tabanlı girişimlerin desteklenmesine yönelik sürdürülebilir
bir girişim sermayesi ekosisteminin oluşturulması,
• Teknoloji Transfer Ofisleri, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri ile Araştırma Altyapılarında girişim
sermayesi konusunda tecrübe ve kaynak birikiminin sağlanması amaçlanmaktadır.
Program kapsamında kurulacak girişim sermayesi fonlarına başta TTO, TGB, AA ile T.C. Hazine ve Maliye
Bakanlığı olmak üzere diğer 3. parti kuruluşlar da (uluslararası kuruluşlar, bankalar, katılım bankaları,
melek yatırımcılar vb.) yatırımcı olarak katılabilmektedir. Fonların yönetimi ise bağımsız fon yöneticileri
tarafından gerçekleştirilmektedir.
Fonlara katılan TTO, TGB ve AA’ların erken aşama teknoloji tabanlı girişimler için ödeyecekleri girişim
sermayesi katkı paylarının %50’si TÜBİTAK tarafından hibe şeklinde desteklenmektedir. Ayrıca bu
Kuruluşlara girişim sermayesi katkı paylarının %10’u kadar da genel gider desteği sağlanmaktadır. Yine
bu kapsamda talep edilmesi durumunda desteklenen kuruluşun nakit ihtiyacının karşılanması amacıyla
destek kapsamına alınan proje bütçesinin %20’sine kadar teminat karşılığı ön ödeme yapılabilmektedir.
TÜBİTAK tarafından verilen hibe destek, kaynak ve tecrübe birikimi olmak üzere 2 ana koşula bağlıdır.
Kaynak birikimi şartı ile fonun sona ermesi ve yatırımlardan çıkış durumlarında, anapara ve kar payı
tutarlarından TÜBİTAK hibesine denk gelen tutarlar hibe alan TTO, TGB ve AA kuruluşunun bünyelerinde
birikerek ileriki dönemlerde yine sadece teknoloji tabanlı girişimlerin fonlaması amacıyla kullanılacaktır.
Tecrübe birikimi şartı kapsamında ise; TTO, TGB ve AA’lardan en az bir personelin fon faaliyetlerinde yer
alması ve bu kişilerin fon yönetimi, şirket değerlemesi, hukuki muameleler, ticarileşme vb. konularda
tecrübe edinmesi ve edindiği bu tecrübeleri ekosisteme aktarmasına yönelik özgün modellerini belirlemesi
gerekmektedir.
Programın sürdürülebilir bir şekilde işleyebilmesi amacıyla 14/06/2018 tarihinde TÜBİTAK ile T.C.
Hazine ve Maliye Bakanlığı arasında İşbirliği Anlaşması imzalanmış ve aynı tarihte TÜBİTAK tarafından
100 milyon TL. limitle Tech-InvesTR 2018 çağrısına çıkılmıştır.
Tech-InvesTR 2018 Çağrısı kapsamında; 13 Teknoloji Geliştirme Bölgesi, 9 Teknoloji Transfer Ofisi ve 1
Araştırma Altyapısı olmak üzere toplam 23 üniversite Kuruluşunun 10 ayrı fona katılımına yönelik 34 talebi
desteklenmeye uygun bulunmuş ve şartlı destek kararları 2018 yılı Kasım ayı içinde ilgili üniversite
Kuruluşlarına bildirilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile imzalanan İşbirliği Anlaşması’nın hükümleri
uyarınca TÜBİTAK tarafından şartlı destek kararı verilen kuruluşlar ve katılacakları 10 farklı fonun
bilgileri de eşzamanlı olarak Hazine ve Maliye Bakanlığına iletilmiştir. 
51
Hazine ve Maliye Bakanlığı da 11/01/2019 tarihinde Tech-InvesTR Programı kapsamında TÜBİTAK
tarafından şartlı destek kararı verilen kuruluşların katılacağı girişim sermayesi fonlarına yönelik toplamda
400 milyon TL.’ye kadar olan kaynak taahhüdüne ilişkin duyurusunu yayınlamış ve son başvuru süresi olan
15/02/2019 tarihine kadar söz konusu 10 fonun başvurularını almıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı başvuruları Bakanlık bünyesinde oluşturacağı Fon Değerlendirme
Komitesinde değerlendirecek ve nihai onay için Hazine ve Maliye Bakanına sunacaktır. Değerlendirme ve
onay süreçleri sonrasında Hazine ve Maliye Bakanlığı fonlar ile fona katılım sözleşmelerini ve
TÜBİTAK’ta fonlara katılacak Kuruluşlar ile proje destek sözleşmelerini imzalayacaktır. Sözleşme
tarihlerinden itibaren 1 yıl içerisinde de fonlar kuruluş işlemlerini tamamlayarak, Türkiye’de yerleşik erken
aşama teknoloji tabanlı girişimlerin Ar-Ge sonuçlarının ticarileşmesi amacıyla yatırımlara başlayacaktır.
TÜBİTAK’ın 100 milyon TL. ile çıktığı Tech-InvesTR 2018 Çağrısı kapsamında kurulacak fonların ilk
kapanışta yaklaşık 980 Milyon TL., son kapanışta da yaklaşık 1 Milyar 800 Milyon TL.’ye ulaşması
hedeflenmektedir.
Yurtiçi ve yurtdışından getirilecek kaynaklarla oluşturulacak fonların 5 yıl içerisinde Türkiye'de yerleşik
yaklaşık 334 erken aşama teknoloji tabanlı girişime yatırım yapması ve bu girişimleri büyüterek
ticarileştirmeleri beklenmektedir.
Tech-InvesTR Programının başarılı bir şekilde uygulanması ile birlikte kurulacak fonların erken aşama
teknoloji tabanlı girişimlere yatırım yaparak bu girişimleri ticarileştirilmelerinin yanı sıra TÜBİTAK
tarafından destek verilen Kuruluşlarda girişim sermayesi konusunda tecrübe ve kaynak birikimi sağlanacak
ve ticarileşme bakış açısı geliştirilmiş olacaktır.
1.7.13. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması (SAYEM) Çağrısı
Yüksek teknolojili ürün veya ürün grubunun geliştirilmesi ve ihracattaki yüksek teknolojili ürün payının
artırılarak cari açığın azaltılması ülkemizin önemli bir ihtiyacıdır. Bu ihtiyaç kapsamında Sanayi Yenilik
Ağ Mekanizmasını (SAYEM) tasarlanmıştır.
Bu mekanizma kapsamında, ithalat bağımlılığını giderecek, cari açığın düşürülmesine ve yüksek teknolojili
ürün ihracatının artırılmasına katkı verecek çalışmalar yürütmek üzere; özel sektör liderliğinde
oluşturulacak sanayi yenilik ağları desteklenmektedir. “Sanayi yenilik ağları” kapsamındaki temel hedef;
özel sektör firmalarının tedarik zincirlerindeki diğer firmalar, son kullanıcılar, teknoloji geliştirme bölgeleri
ve üniversiteler ile oluşturdukları Ar-Ge ve yenilik tabanlı işbirliği ağlarına ve büyük çaplı konsorsiyumlara
odaklanmalarıdır. Bu sayede odak sektörlerde hedeflenen teknoloji tabanlı ürünlerin, son kullanıcı ile etkin
işbirliği içinde başarılı bir şekilde ticarileşebilecektir. SAYEM kapsamında teknoloji hazırlık seviyesi 5 - 9
arasındaki, pazara görece daha yakın alandaki teknoloji geliştirme faaliyetleri teşvik edilecektir.
Projeler iki fazda desteklenecektir; birinci fazda, aktörler arası işbirliği ağının ve stratejik araştırma
planlarının hazırlanması beklenmektedir. İkinci fazda ise; yenilik ağının ortaya koyduğu yol haritaları
doğrultusunda Ar-Ge ve yenilik projeleri desteklenecek ve çıktı odaklı bir şekilde takibi yapılacaktır.
SAYEM 1. faz çağrısı Ağustos-Aralık 2018 döneminde açılmış olup, yapılan 41 proje başvurusu arasından
24 projenin desteklenmesine karar verilmiştir. Bu projelerin odaklandıkları başlıca alanlar ise 5G, akıllı
şehirler ve sistemler, insansız hava ve deniz araçları, uydu teknolojileri, lazer savunma, ilaç teknolojileri,
akıllı protez, tıbbi görüntüleme, eklemeli imalat, sağlık biyoteknolojisi olmuştur.
52
Yüksek Katma Değerli Ürün veya Ürün Grubu Geliştirilmesini Sağlayacak SAYEM programını TÜBİTAK
TEYDEB’de Sanayi kuruluşları ve Üniversitelerimizin ortak başvurabilecekleri ilk arayüz çağrısıdır.
SAYEM desteği iki fazlı olarak tasarlanmıştır;
1. Faz: Özel sektör öncülüğünde, üniversite ve kamu iş birliğiyle ihtisaslaşmış bir Ar-Ge ve Yenilik
konsorsiyumu oluşturulması ve bu konsorsiyum aracılığıyla yüksek teknolojili ürün veya ürün grubu
geliştirmeye yönelik Yol Haritası hazırlanması amaçlanmaktadır. Bu faz için Proje Bütçesi üst sınırı 150
bin TL. olup Çağrının toplam bütçesi 2 milyon TL.’dir. Projeler 9 aylık süre ile desteklenecektir.
2. Faz: Bu Yol Haritası çerçevesinde oluşturulacak projeler ile 2020 yılında TEYDEB programlarına
başvuru yapabileceklerdir. Proje süreleri 36 ay ya da fazla olabilecektir.
1.7.14. 2209-B Sanayiye Yönelik Lisans Araştırma Projeleri Desteği Programı
Lisans öğrencilerinin hazırladıkları, sanayinin bir sorununu çözmeyi hedefleyen ve/veya sanayide
uygulama potansiyeli olan ürün/yöntem/ üreç iyileştirme ve/veya geliştirmeye yönelik araştırma konusuna
sahip lisans projelerinin gerektirdiği makine/teçhizat, sarf malzemesi, kırtasiye giderleri, seyahat, hizmet
alımı vb. giderler için destek sağlanır. Araştırma projesinin hazırlanması ve sanayiye uygulanmasında
öğrenciye danışmanlık yapan akademik ve sanayi danışmanlarına danışmanlık ücreti verilir. Araştırma
projeleri en çok bir yıllık süre ile desteklenir. 2018 yılı için programın destek tutarı:
Proje başına en çok 4.000 TL.’dir.
Akademik ve sanayi danışmanları için proje başına 1.000 TL.’dir. (Bir danışman ilgili başvuru döneminde
en çok 2 proje için danışman desteği alabilir.)
2015-2018 yılları arasında 1.272 bursiyer bu program kapsamında desteklenmiştir.
1.7.15. 2242-Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları
Bu yarışma, ön lisans ve lisans öğrencilerinin, ülkemizin ihtiyaç duyduğu tüm alanlar da bilimsel çözümler
üretmelerini ve bu doğrultuda bilgi ve becerilerini geliştirmelerine yönelik olarak projeler geliştirmelerini
teşvik etmektir. 2241 Sanayiye Yönelik Lisans Bitirme Tezleri Yarışması kapsamında mühendislik ve
teknoloji bilimleri, doğa bilimleri, sosyal ve beşeri bilimler, tıbbi bilimler ve tarımsal bilimler
bölümlerinden birinde öğrenim gören lisans öğrencilerinin hazırladıkları, sanayinin bir sorununu çözmeyi
hedefleyen ve/veya sanayide uygulama potansiyeli olan ürün/yöntem/süreç iyileştirme ve/veya geliştirmeye
yönelik araştırma konusuna sahip lisans bitirme projeleri için yarışmalar düzenlenmektedir. 2013 yılında
uygulamaya koyulan program ile 2013-2018 yılları arasında 1.043 proje başvurusu alınmış, 397 proje final
sergisine çağrılmaya hak kazanmış ve 64 proje ödüle layık görülmüştür. Programa 2018 yılında ise 152
proje başvuru alınmış ve bu projelerin 26’sı final sergisine çağırılmıştır.
2241 Sanayiye Yönelik Lisans Bitirme Tezleri Yarışması 2019 yılında revize edilmiş ve bu kapsamda,
Eğitim, Enerji ve Çevre, Gıda ve Tarım, Makina İmalatı ve Otomotiv, Sağlık, Savunma, Uzay ve Havacılık,
Akıllı Şehirler ve Ulaşım, Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Sosyal Yenilikçilik ve Girişimcilik olmak üzere
9 kategoride başvuru alınan 2242-Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları adı altında
güncellenmiştir.
53
Tablo 18: 2242-Üniversite Öğrencileri Proje Yarışma Ödülleri
Öğrenci Ödülleri Danışman Ödülleri
Birincilik 15.000 TL. Birincilik 5.000 TL.
İkincilik 10.000 TL. İkincilik 4.000 TL.
Üçüncülük 7.500 TL. Üçüncülük 3.000 TL.
Teşvik Ödülü 5.000 TL. Teşvik Ödülü 2.000 TL.
1.7.16. 2210-D Yurt İçi Sanayiye Yönelik Yüksek Lisans Burs Programı
Programın amacı; Türkiye’de tezli yüksek lisans öğrenimi yapan başarılı öğrencileri destekleyerek; bilim
insanlarının yetişmesine ve ülkemizin önceliklerine, ihtiyaç duyduğu alanlara yönelik insan kaynağı
yetiştirilmesine katkı sağlamaktır. Bu program kapsamında tezini sanayiye yönelik alanlarda yapan yüksek
lisans öğrencilerine burs verilir. Burslar, bursiyerin desteklenmeye başladığı başvuru dönemi esas alınarak
12 ay sonunda sona erdirilir. Bursiyerler, 2.100 TL.’ye kadar 1 yıl boyunca desteklenmektedir. Bu program
kapsamında 2018 yılında, 20 başvuru alınmış olup 10’u desteklenmiştir.
1.7.17. 2244-Sanayi Doktora Programı
Ülkemizin 2023 yılı öncelikli alan hedefleri kapsamında, sanayimizde ihtiyaç duyulan doktora derecesine
sahip nitelikli insan kaynağını üniversite-sanayi işbirliği ile yetiştirilmesine yönelik Sanayi Doktora
Programı Çağrısı ilk defa 2018 yılında açılmıştır. Program kapsamında özel sektörde daha fazla araştırmacı
istihdam edilmesini teşvik etmek amacıyla, doktora öğrencilerine yönelik burs ve özel sektöre yönelik
istihdam desteği verilmektedir. Bu sayede hibe, destekler ve yatırım destekleriyle hedeflenen teknolojik
dönüşümün sağlanması ve değer zincirinde istenilen seviyelere ulaşılması için kritik önem arz eden insan
kaynağının, nicelik ve nitelik olarak iyileştirilmesi sağlanacaktır. Bu amaç doğrultusunda firmaların
ihtiyaçları merkeze alınacak, firmalar ile işbirliği içinde kritik doktoralı insan kaynağının yetiştirilmesi
sağlanacaktır. Sanayi Doktora Programı çağrısına yurtiçinde doktora eğitimi veren devlet veya vakıf
yükseköğretim kurumları, 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik almış araştırma altyapıları ve özel sektör
kuruluşlarının işbirliği ile başvuru yapılabilecektir. 5746 sayılı Kanun kapsamındaki Ar-Ge/tasarım
merkezleri ve teknoparklar bünyesindeki sermaye şirketleri ile özel sektör kuruluşları projeye dâhil
olabilecektir.
Sanayi Doktora Programı ile;
• Doktora öğrencilerine burs,
• Proje yöneticisi ve akademik tez danışmanlarına Proje Teşvik İkramiyesi,
• Özel sektör kuruluş/kuruluşlarına istihdam desteği,
sağlanır.
Doktora Öğrencilerine Burs
Proje kapsamında öğrencilere verilecek bursun süresi; tezli yüksek lisans sonrası doktora eğitimi için
bursiyerin doktoraya kayıt tarihinden itibaren en fazla 48 ay, bütünleşik doktora eğitimi için bursiyerin
doktoraya kayıt tarihinden itibaren en fazla 60 aydır. Proje kapsamında özel sektör kuruluşlarına yönelik
verilecek istihdam desteğinin süresi öğrencinin doktora eğitiminden mezuniyeti sonrası en fazla 36 aydır.
Proje süresi burs ve istihdam desteği dönemleri dâhil en fazla 96 aydır. Aylık burs miktarı bursiyerin başka
bir yerden burs, ücret, maaş, ticari kazanç vb. gelirinin olup olmamasına göre, tam ya da kısmi burs şeklinde
değişebilir. Hâlihazırda özel sektör kuruluşları bünyesinde istihdam edilen araştırmacılar bu programa
bursiyer olarak dâhil edilebilir. Bu durumda istihdam desteği, programa dâhil edilen doktora
bursiyeri/bursiyerlerinin mezuniyeti sonrası başlatılır. Proje kapsamında doktora bursiyerlerine verilecek 
54
bursun en az %25’i projeye dahil olan özel sektör kuruluş/kuruluşları tarafından karşılanır. Kısmi Burs: 800
TL/ay, Tam Burs: 4.500 TL/ay (Burs Tutarının %25’i Özel sektör tarafından karşılanacaktır) olarak
ödenecektir.
İstihdam Desteği
Üniversite-Sanayi İşbirliği modelinde istihdam edilen araştırmacılara ödenen ücretin %40’ı, Rekabet
Öncesi Üniversite-Sanayi İşbirliği modelinde ise verilen ücretin %60’ı bursiyerin mezuniyeti sonrasında
maksimum 3 yıl süreyle TÜBİTAK tarafından desteklenir.
İstihdam desteği için toplam destek miktarı üniversite-sanayi işbirliği modelinde ilgili dönemde geçerli brüt
asgari ücretin en fazla 2 katını; rekabet öncesi işbirliği modelinde ilgili dönemde geçerli brüt asgari ücretin
3 katını aşamaz.
Proje Teşvik İkramiyesi
Desteklenen projelerde üniversite/araştırma altyapısı bünyesindeki proje yöneticisine proje süresiyle sınırlı
olmak üzere ve akademik danışmanlara tez dönemleri süresince ödenecek Proje Teşvik İkramiyesi (PTİ)
tutarı TÜBİTAK Yönetim Kurulu tarafından belirlenir (Tablo 18).
Tablo 19: 2244-Sanayi Doktora Programı Burs, Teşvik İkramiyesi ve İstihdam Desteği Üst Limitleri
Doktora Burs (Tam/Kısmi) 4.500/800TL/Ay
Proje Yöneticisine Ödenecek Proje Teşvik İkramiyesi Üst Limiti 800TL/Ay
Akademik Danışmana Ödenecek Proje Teşvik İkramiyesi Üst Limiti* Öğrenci başına 300TL/Ay
Proje Kapsamında İstihdam Desteği En çok üç yıl süreyle, bürüt asgari
ücretin üç katını aşmamak üzere
istihdam edilen doktora mezununa
ödenen ücretin en çok %60’ı
*Her akadamik danışmana bir yıl içinde en çok 4 öğrenci için ödenir.
Açılan ilk çağrı kapsamında 2.244 Sanayi Doktora Programına; 33 farklı üniversitenin, 77 farklı firmayla
yaptığı işbirliği projeleri desteklenmeye hak kazanmış olup, 120 farklı projeyle sanayimizin ihtiyaçları
doğrultusunda 517 doktora öğrencisi yetiştirilecektir.
1.7.18. 2232-Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı
Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı kapsamında ülkemiz açısından stratejik değer taşıyan alanlarda
yürütülecek projelere katkı sağlamak üzere alanlarında yaptıkları üst seviye bilimsel ve/veya teknolojik
çalışmalar ile temayüz etmiş ve yurt dışında çalışma deneyimine sahip başta Türk bilim insanları olmak
üzere nitelikli araştırmacıların yurtdışından Türkiye’ye gelmelerini teşvik etmek ve çalışmalarını
Türkiye’nin önde gelen akademi, sanayi kurum ve kuruluşları veya kamu kurumlarında yürütmelerini
sağlamak için destek verilecektir.
Bu program ile,
• Proje Yürütücüsüne yönelik burs,
• Proje yürütücüsünün varsa eş veya çocuğu için aile yaşam gideri bursu,
• Araştırma başlangıç paketi ödeneği,
• Araştırma desteği (PTİ, Kurum Hissesi/Genel Giderler ve doktora öğrencilerine verilecek burslar
hariç)
55
• Araştırmacı ekibinin oluşturulması desteği, (Türkiye’de yürüteceği araştırmaları için araştırma
ekibinde yer vereceği 5 doktora öğrencisinin burs giderleri)
• Projede yer alacak araştırmacılara verilecek PTİ,
• Ev sahibi kurum/kuruluşa Kurum Hissesi/Genel Gider,
• Proje yürütücüsü ile eş ve çocukları için sağlık sigortası desteği,
• Proje yürütücüsü ile eş ve çocukları için yol desteği,
sağlanır. Destek süresi en az 24 ay, en fazla 36 aydır.
Tablo 20: 2232-Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı Destek Üst Limitleri
Proje Yürütücüsüne Verilecek Burs Genç Araştırmacı: 20.000 TL./ay
Deneyimli Araştırmacı: 24.000 TL./ay
Araştırma Başlangıç Paketi Ödeneği Genç Araştırmacı: 500.000 TL.
Deneyimli Araştırmacı: 1.000.000 TL.
Araştırma Desteği En çok 720.000 TL. (PTİ ve Kurum
Hissesi/Genel Gider hariç)
Araştırmacılara Verilecek PTİ 750 TL./ay
Aile Yaşam Gideri Bursu
(Proje yürütücüsünün eş veya çocuğu varsa)
2.250 TL./ay
Araştırma Ekibindeki Doktora Öğrencisi Bursu (en çok 5
doktora öğrencisi için)
Öğrenci başına 4.500 TL./ay
Kurum Hissesi/Genel Gider 3.750 TL./ay
Araştırmacı ile Eş ve Çocukları için Sigorta Desteği Kişi başı 100 TL./ay
Araştırmacı ile Eş ve Çocukları için Yol Desteği Seyahat Bilet Tutarı (Geliş için)
1.7.19. 2236-Uluslararası Deneyimli Araştırmacı Dolaşımı Destek Programı
2236 Uluslararası Deneyimli Araştırmacı Dolaşım Programı Avrupa Birliği Komisyonu Ufuk 2020 Marie
Sklodowska-Curie Aksiyonları kapsamında AB Yürütme Ajansı ile yapılan sözleşme kurallarına göre
yürütülmektedir. Program kapsamında alanında tecrübeli araştırmacıların araştırma projelerini Türkiye’nin
önde gelen akademi veya sanayi kurum ve kuruluşlarında yürütmeleri ve ülkemizin tecrübeli araştırmacılar
için cazibe merkezi haline getirilmesi için destek verilmektedir. (CO-FUNDED Brain Circulation2 Scheme/
CoCirculation2) daha önce AB ile yapılan hibe sözleşmesi çerçevesinde 01/04/2012 – 31/03/2018 tarihleri
arasında uygulanan Co-Circulation1 programının devamı niteliğindedir. AB ile Ufuk 2020 programları
kapsamında yapılan yeni sözleşmeye göre CoCirculation2 programı ile AB ile 2236 programı kapsamında
02/07/2018-30/06/2023 tarihleri arasında çağrıya çıkılması yönünde protokol imzalanmıştır. 5 yıllık proje
süresince 4 ayrı çağrı yayınlanacak ve her çağrıda 25 olmak üzere toplam 100 Türk ya da yabancı
araştırmacı yurtdışından Türkiye’deki akademi ve sanayi kuruluşlarına araştırma yapmak üzere davet
edileceklerdir. Program kapsamında yeni çağrıya 01/08-31/10/2018 tarihleri arasında çıkılmıştır. 137
başvuru alınmış olup, bu başvuruların değerlendirme süreci devam etmektedir. Projenin toplam bütçesi
13.838.400 Avro olup, bu bütçenin 6.195.000 (45%) Avrosu Avrupa Komisyonu’nca karşılanacaktır.
TÜBİTAK’ın payına düşen bütçe ise 7.643.400 Avrodur (55%). Desteklenecek araştırmacıların her birisine
aylık brüt 5050 Avro maaş; 800 Avro araştırma, eğitim ve ağ kurma bütçesi verilecektir. Engelli 
56
Araştırmacıların aylık ücretine 400 € ilave edilmektedir. Destek süresi ilk 3 çağrı için 24 ay, son çağrı için
12 aydır. Kurum hissesi olarak da aylık ek 130 € destek verilmektedir.
1.7.20. 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
Destek Üst Limiti: 720.000 TL.
Destek Alt Limiti: Destek alt limiti bulunmamaktadır.
Destek Oranı: %100
Destek Süresi: En fazla 36 ay
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programının amacı, yeni bilgiler üretilmesi,
bilimsel yorumların yapılması veya teknolojik problemlerin çözümlenmesi için bilimsel esaslara uygun
olan projeler desteklemektir.
Konu sınırlaması olmaksızın temel araştırma, uygulamalı araştırma ve deneysel geliştirme türündeki özgün
Ar-Ge projelerine destek verilmektedir.
Programın hedef kitlesi; üniversiteler ile eğitim ve araştırma hastanelerinde çalışan doktora/sanatta
yeterlik/tıpta uzmanlık derecesine sahip kişiler ile lisans derecesine sahip kamu kurumu ve özel kuruluş
çalışanlarıdır. Ayrıca Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içerisindeki üniversitelerde çalışan
araştırmacılar da yapılan protokol çerçevesinde programa başvuru yapabilmektedir.
Programa Mart ve Eylül aylarında olmak üzere yılda iki kere başvuru alınır.
1.7.21. 1003 - Öncelikli Alanlar Araştırma ve Geliştirme Projeleri Destekleme Programı
(2019 yılından itibaren 1003 programında çağrıya çıkılmayacaktır. Hedef odaklı çağrılar tek bir destek
mekanizmasıyla yürütülecektir. Şu anda tasarımı süren program 2019 yılı içerisinde ilan edilecektir.)
Destek Alt ve Üst Limitleri
Küçük Ölçekli projeler: 750.000 TL’.ye kadar
Orta Ölçekli projeler: 750.001 - 1.500.000 TL.
Büyük Ölçekli projeler: 1.500.001 - 3.750.000 TL.
Destek Süresi
Küçük Ölçekli projelerin süresi en fazla 24 ay,
Orta ve Büyük Ölçekli projelerin süresi en fazla 36 aydır.
Destek Oranı: %100
Bu destek programının amacı, öncelikli alanlarda sonuç odaklı, izlenebilir hedefleri olan, ilgili
bilim/teknoloji alanlarının dinamiklerini gözeten ve yurt içinde yapılan Ar-Ge projelerini desteklemek ve
bu projeler arasında eşgüdüm sağlamaktır. Program kapsamında, ülkemizin Ar-Ge ve yenilik kapasitesinin
güçlü olduğu veya geliştirilmesinin amaçlandığı alanlardaki hedefleri veya ihtiyaçları doğrultusunda çağrı
duyuruları yapılarak çağrıya özel hususlara uygun olan özgün Ar-Ge projeleri desteklenmektedir.
Programın hedef kitlesi; üniversiteler ile eğitim ve araştırma hastanelerinde çalışan doktora/sanatta
yeterlik/tıpta uzmanlık derecesine sahip kişiler ile lisans derecesine sahip kamu kurumu ve özel kuruluş
çalışanlarıdır.
57
1.7.22. 1005-Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı
Destek Üst Limiti: 300.000 TL.
Destek Alt Limiti: Destek alt limiti bulunmamaktadır
Destek Oranı: %100
Destek Süresi: En fazla 18 ay
Programın amacı; ülkemizde ihtiyaç duyulan, teknolojik dışa bağımlılığımızı azaltacak ve/veya ülkemizin
rekabet gücünü artıracak ulusal/uluslararası yeni bir ürün/süreç/yöntem/model geliştirme amacına yönelik
uygulamalı araştırma ve/veya deneysel geliştirme projelerinin desteklenmesidir.
Konu sınırlaması olmaksızın, salt temel araştırma niteliği taşımayan, teknolojik dışa bağımlılığımızı
azaltacak ve/veya ülkemizin rekabet gücünü artıracak ulusal/uluslararası yeni bir ürün/süreç/yöntem/model
geliştirme amacı taşıyan uygulamalı araştırma ve/veya deneysel geliştirme projelerine destek verilmektedir.
Programın hedef kitlesi; lisans derecesine sahip üniversite, kamu kurumu ve özel kuruluş çalışanlarıdır.
Program sürekli başvuruya açıktır.
1.7.23. 3501-Kariyer Geliştirme Programı
Destek Üst Limiti: 360.000 TL.
Destek Alt Limiti: Destek alt limiti bulunmamaktadır
Destek Oranı: %100
Destek Süresi: En fazla 36 aydır.
Kariyer Geliştirme Programı’nın amacı; kariyerlerine yeni başlayan doktoralı bilim insanlarının
çalışmalarını proje desteği vererek teşvik etmektir. 21. yüzyılın akademik önderliğini yüklenecek genç
araştırmacıların çalışmaları desteklenerek, hem genç bilim insanlarının kariyerlerini araştırmacı ve eğitimci
olarak en iyi şekilde sürdürmeleri, hem de bilimsel düzeyimizin geliştirilmesi ve bilimin ülke
kalkınmasındaki rolünün artırılması amacına yönelik bir programdır.
Konu sınırlaması olmaksızın temel araştırma, uygulamalı araştırma ve deneysel geliştirme türündeki özgün
ve kariyer geliştirme etkisi olan Ar-Ge projelerine destek verilmektedir.
Programın hedef kitlesi; başvuru tarihinden önceki 7 yıl içerisinde doktora derecesini almış ve başvuru
sırasında doktora derecesini aldığı kurumdan farklı bir kurum/kuruluşta çalışan ve doçent ve üstü akademik
unvana sahip olmayan üniversite, kamu kurumu ve özel kuruluş çalışanlarıdır.
Program sürekli başvuruya açıktır.
1.7.24. 1004-Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı
Destek Üst Limiti: Çağrı duyurusunda belirtilir.
Destek Alt Limiti: Destek alt limiti bulunmamaktadır.
Destek Oranı: %100
Destek Süresi: I. Faz için çağrıda belirlenir, II. Faz için en fazla 48 aydır.
58
Bu destek programının amacı, yükseköğretim kurumları araştırma altyapılarının, Ar-Ge/Tasarım merkezleri
ve kamu Ar-Ge birimleri ile iş birliği yaparak ihtisaslaşması ve mükemmeliyet merkezi haline gelmesi için,
ulusal hedef ve politikalar kapsamında belirlenen öncelikli alanlarda, yurt içinde yapılan, izlenebilir
hedefleri olan, bilimsel nitelikli, ticarileşme potansiyeli yüksek araştırma programlarını desteklemektir.
Araştırma programı ile; yükseköğretim kurumlarındaki araştırma altyapılarının, özel sektör Ar-Ge
merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile iş birliği yaparak geliştirdikleri ürün/teknolojileri özel sektöre
transfer edebilecekleri yüksek teknoloji platformlarının oluşturulması amaçlanmaktadır.
Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin; Teknoloji Hazırlık Seviyesinin (THS) 3-6 düzeyinde ve çağrı
dokümanında belirtilen yüksek teknoloji alanlarında olması beklenir. Programın hedef kitlesi; araştırma
üniversiteleri bünyesindeki araştırma altyapıları, 6550 Sayılı Kanun kapsamında yeterlik alan altyapılar,
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından kurulmaları uygun görülmüş, yükseköğretim kurumları
bünyesindeki uygulama ve araştırma merkezleri, 5746 sayılı kanun kapsamındaki Ar-Ge/Tasarım
merkezleri, kamu Ar- Ge birimleri ve 5746 sayılı Kanun kapsamında olmayan özel kuruluşlardır.
Araştırma programı, I. Faz ve II. Faz olmak üzere iki fazlı olarak desteklenir.
Makine-teçhizat, laboratuvar kurulumu, bina yapımı gibi sadece altyapı oluşturmaya yönelik başvurular
desteklenmez. Destek bütçesi dahilinde; makine ve teçhizat, sarf malzemesi alım giderleri, danışmanlık ve
hizmet alım giderleri (yurt dışı araştırmacı giderleri dahil), bakım onarım giderleri, araştırma programı ekibi
personel giderleri, bursiyer giderleri, kurum hissesi vb. giderler desteklenebilmektedir.
Yükseköğretim kurumları kamu Ar-Ge birimlerine %10 ve 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik alan
araştırma altyapılarına %12 kurum hissesi desteği verilmektedir. Ar-Ge Merkezleri ve özel kuruluşlara %30
genel gider desteği verilmektedir.
1.7.25. 1007-Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı
Destek Üst Limiti: Her çağrı duyurusunda belirtilir.
Destek Alt Limiti: Destek alt limiti bulunmamaktadır.
Destek Oranı: %100
Destek Süresi: En fazla 48 ay olmakla birlikte bu süre değerlendirme sürecinde Grup Yürütme Kurulu kararı
ve Başkanlık Makamı Onayı ile arttırılabilmektedir.
10/03/2005 tarihinde başlayan Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı
(1007 Programı) kapsamında kamu kurumlarının Ar-Ge ile giderilebilecek ihtiyaçlarının karşılanması ya
da sorunlarının çözümü hedeflenmektedir. 1007 Programı kapsamındaki çağrılar ve destekleme süreci
TÜBİTAK Kamu Araştırmaları Destek Grubu (KAMAG) ve TÜBİTAK Savunma ve Güvenlik
Teknolojileri Araştırma Destek Grubu (SAVTAG) olmak üzere iki araştırma destek grubu tarafından
yürütülmektedir. Program kapsamında desteklenen projeler ile kamu kurumlarının Ar-Ge nitelikli
ihtiyaçlarının karşılanması için Ar-Ge’ye dayalı tedarik yöntemi, teknolojik nitelikli ürün/sistem tedarikinin
ulusal kaynaklardan sağlanması, teknolojik nitelikli ürün/sistem ithalatı için yurtdışına aktarılan
kaynakların daha az maliyetle yurtiçinde üretime aktarılması amaçlanmaktadır.
Ar-Ge’ye dayalı çözüme ihtiyacı olan ve proje sonuçlarının uygulanmasını taahhüt eden kamu kurumları
“Müşteri Kurum”; proje hazırlama ve proje yürütme, beceri, deneyim ve altyapısına sahip; projenin
yürütüldüğü kamu Ar-Ge birimi, üniversite ve/veya özel kuruluş ise “Proje Yürütücüsü Kuruluş” olarak
programda yer alırlar.
59
Desteklenecek projeler çıktılarına göre üç farklı nitelikte olabilir:
• Prototip/Sistem/Pilot Tesis Projesi: Çıktısı prototip, sistem veya pilot tesis niteliğinde olan, müşteri
kurum ihtiyacının prototipin çoğaltılması, sistemin doğrudan veya çoğaltılarak kullanılması veya
pilot tesisin büyük tesise dönüştürülmesiyle karşılandığı, müşteri kurum ihtiyacının karşılanmasının
yanında ticarileştirme potansiyeli olan projeler
• Model/Yöntem/Süreç Projesi: Çıktısı model, yöntem veya süreç niteliğinde olan, müşteri kurum
ihtiyacının bu çıktıların doğrudan kullanımı ile karşılandığı ve ticarileştirme potansiyeli öncelik
taşımayan projeler
• Teknoloji Birikim Projesi: Teknolojik olarak yerli üretim potansiyeli olmayan ürünleri üretebilme
yetkinliği kazanma amacına yönelik, çıktısının doğrudan endüstriyel ölçekte kullanılamadığı,
teknolojik birikim elde etmeyi hedefleyen projeler
Müşteri Kurum, 1007 Programı kapsamında desteklenen projelerin çıktılarını kullanmayı taahhüt ettiği
Proje Sonuçları Uygulama Planını (PSUP) TÜBİTAK’a sunmaktadır. TÜBİTAK proje sonuçlarının
müşteri kurum tarafından uygulamaya aktarılmasını bu plana göre takip etmektedir. Teknoloji birikim
projelerinde PSUP yerine proje yürütücüsü kuruluşlar tarafından Teknoloji Kazanım Yol Haritası (TKYH)
düzenlenmekte ve bu yol haritası doğrultusunda teknoloji geliştirme süreci izlenmektedir.
Personel (yürütücü, araştırmacı, danışman, bursiyer), makine-teçhizat, sarf malzemesi, hizmet alımı ve
seyahat giderleri %100 oranında desteklenmektedir. Özel kuruluşların seri üretim amacıyla da
kullanılabilecek makine-teçhizat talepleri en fazla %40 oranında desteklenmektedir. Ayrıca, proje
bütçesinin %10’u oranında kurum hissesi ve %20’sini geçmemek üzere Bilgi ve Kazanımların Sürekliliği
Bütçesi verilmektedir.
Programa ait çağrılar, TÜBİTAK web sitesinde yayınlanmaktadır.
1.7.26. Uluslararası İşbirlikli Projeler
Uluslararası Ar-Ge ve yenilik işbirliği içerisinde yürütülen projelerin amacı;
• Araştırma ve yenilik programlarının geliştirilip güçlendirilerek uluslararası işbirliğinin arttırılması,
• Çok taraflı programlar aracılığıyla uluslararası çalışmalar yürüten araştırmacılar arasında etkileşim
ve işbirliğini destekleyerek uluslararası alanda bilimsel ve teknik araştırmalar gerçekleştirilmesi,
• Bilim ve teknoloji alanında ülkelerle hükümetler arası ya da kurumlar arası düzeyde imzalanan ikili
işbirliği anlaşmaları aracılığı ile ortak araştırma projelerini desteklemek ve izlemektir.
TÜBİTAK Uluslararası İşbirliği Daire Başkanlığı İkili ve Çoklu İlişkiler Müdürlüğü bünyesinde diğer ülke
fonlayıcı kuruluşları ve uluslararası bilim ve teknoloji kuruluşları ile olan işbirlikleri doğrultusunda
dönemsel olarak açılan çağrılara sanayi kuruluşları da başvurabilmektedir.
Dönemsel olarak açılan çağrıların duyurusu http://tubitak.gov.tr/tr/kurumsal/icerik-uluslararasi adresinden
yapılmaktadır.
Başvurular https://uidb-pbs.tubitak.gov.tr adresinden gerçekleştirilmektedir.
Ar-Ge ve yenilik alanında uluslararası işbirliğine yönelik projeler 1071 programı ile desteklenmektedir. 
60
1.7.27. 1071-Uluslararası Araştırma Fonlarından Yararlanma Kapasitesinin ve Uluslararası
Ar-Ge İşbirliklerine Katılımın Arttırılmasına Yönelik Destek Programı
Destek Üst Limiti: Çağrı kapsamında Başkanlık tarafından belirlenmektedir.
Destek Alt Limiti: Çağrı kapsamında Başkanlık tarafından belirlenmektedir.
Destek Oranı: Çağrı kapsamında Başkanlık tarafından belirlenmektedir.
Projelerin (hibe) destek miktarı, kapsamı, süresi ve hedef kitlesi (özel sektör kuruluşları ve kamu kurumları)
çağrıya göre Başkanlık tarafından belirlenmektedir.
Uluslararası Araştırma Fonlarından Yararlanma Kapasitesinin ve Uluslararası Ar-Ge İşbirliklerine
Katılımın Arttırılmasına Yönelik Destek Programının amacı, ülkemiz araştırmacılarının uluslararası destek
fonlarına başvuru kapasitesinin arttırılması ve başvurularda başarı performansının iyileştirilmesi ile ikili ve
çok taraflı uluslararası Ar-Ge işbirliklerine katılımın arttırılmasına yönelik belirlenecek çağrı başlıkları
kapsamındaki projelerin desteklenmesidir.
Uluslararası işbirliği kapsamında katılım sağlanan ortak proje çağrıları için çağrılı sistemle çevrimiçi ulusal
başvuru alınmaktadır. Ulusal başvuru koşulları, değerlendirme yöntemi ve çağrıya özel diğer hususlar
Başkanlık tarafından belirlenerek ilan edilir.
1.7.28. TÜBİTAK Uluslararası İşbirliklerine Katılımı Özendirmeye Yönelik Destek ve Ödül
Programları
Avrupa Birliği Çerçeve Programlarına Türkiye’den katılımı özendirmek ve sunulan proje kalitesini
artırmak amacıyla tasarlanan “TÜBİTAK Uluslararası İşbirliklerine Katılımı Özendirmeye Yönelik Destek
ve Ödül Programları” kapsamında verilen destek ve ödüllere ilişkin bilgiler şu şekildedir:
1.7.28.1. Ufuk2020 Seyahat Desteği
U2020 Seyahat Desteği, Ufuk2020 Programı'na sunulacak projelerde yer almak isteyen proje yürütücüsü
adaylarının proje pazarları, bilgi günleri, konsorsiyum toplantıları ve TÜBİTAK tarafından uygun
görülebilecek diğer toplantılara ve etkinliklere katılımı için verilmektedir.
U2020 Seyahat Desteği, Ufuk2020 Programı’na sunulacak projelerde yer almak isteyen akademisyenler ile
kamu sektörü veya özel sektör çalışanı olan proje yürütücüsü adaylarına yöneliktir.
Destek sürekli başvuruya açıktır ve online olarak başvuru alınmaktadır. Destek için belirlenen üst limit
seyahat başına 1.500 Avro’dur.
1.7.28.2. MSCA Ön Değerlendirme Desteği Programı
Marie Sklodowska-Curie Programları kapsamındaki Bireysel Burslar (Individual Fellowships-IF) ve
Kurumsal Burs Desteği Programı (CO-FUND) projeleri için, proje önerilerinin başarı şansını yükseltmek
amacıyla uzman kişi ve kuruluşlardan ön değerlendirme hizmeti alınması için verilen destektir.
Marie Skłodowska-Curie Proje Ön Değerlendirme Destek Programı kapsamında, Avrupa Komisyonu’na
sunulacak proje önerilerinin, projeler sunulmadan önce, bu konulardaki başvuruları değerlendirme
konusunda uzman kişi ve kuruluşlarca incelenmesi amacıyla ön değerlendirme desteği verilmektedir.
61
Desteğe konu proje önerisinin Avrupa Komisyonu’nun belirlediği değerlendirme kriterlerine göre yazılmış
olması gerekmektedir. Destek için belirlenen üst limit 8.000 Avro’dur.
1.7.28.3. Ufuk2020 Koordinatörlüğü Destekleme Programı
Program ile Türkiye’den koordinatör sayısını ve sunulan proje kalitesini artırmak hedeflenmiş olup program
kapsamında seyahat desteği, organizasyon desteği, proje yazma-sunma eğitimi, proje yazdırma ve proje ön
değerlendirme hizmeti alımı destekleri yer almaktadır.
Ufuk2020 Koordinatörlüğü Destekleme Programı, Ufuk2020’ye koordinatör olarak başvuruda bulunacak,
Türkiye’de faaliyet gösteren kuruluşlarda görev yapmakta olan proje koordinatör adaylarına ve onların
ekiplerine yönelik bir destek programıdır.
Program kapsamında beş alt destek bulunmakta olup bu alt destekler Konsorsiyum Kurma Amaçlı Seyahat
Desteği, Konsorsiyum Kurma Amaçlı Organizasyon Desteği, Proje Yazma-Sunma Eğitimi Desteği, Proje
Yazdırma Desteği ve Proje Ön Değerlendirme Desteği’dir.
Programa yapılan genel başvurunun onaylanmasının ardından alt desteklerin her biri için yeni başvuru
yapılması ve TÜBİTAK’tan onay alınması gerekmektedir. Bu başvurularda hizmet alınacak uzman
kişi/kuruluşun yayınlanmış kriterlere uygunluğu veya eğitim/seyahat/organizasyon gerçekleştirilecekse
ilgili etkinliğin amacına bakılarak değerlendirme yapılmaktadır.
Program kapsamında destek üst limiti 33.000 Avro’dur.
1.7.28.4. Eşik Üstü Ödülü
Eşik üstü ödülü, Ufuk2020’ye sunulan ve Avrupa Komisyonu, Ortak Teknoloji Girişimleri, ERC,
EURAMET veya Eurostars tarafından atanan bağımsız hakemlerce değerlendirildikten sonra, her çağrı
özelinde TÜBİTAK tarafından belirlenen eşiğin üstünde puanı alan proje önerilerine verilmektedir.
Destek kapsamında proje teklifleri eşik üstü puan alan ancak desteklenmeyen projelerin yürütücü adaylarına
ve ekiplerine 12.000 Avro’ya kadar ödül verilmektedir.
1.7.28.5. Başarı Ödülü
Ufuk2020’ye sunulup Avrupa Komisyonu, Ortak Teknoloji Girişimleri, ERC, EURAMET veya Eurostars
tarafından bağımsız hakemlerce değerlendirildikten sonra desteklenen proje önerilerine verilecek olan
ödüldür. Ödüle hibe sözleşmelerinin imzalanması sonrası başvuru yapılabilmektedir.
Başarı ödülünün, %80’i proje yürütücüsü ve varsa proje ekibine, %20 lik kısmı ise genel bütçe
kapsamındaki kamu idareleri hariç olmak üzere proje yürütücüsünün kuruluşuna ödenmekte, MSCA–IF ve
ERC projeleri için ödül yalnızca proje yürütücüsüne ve kuruluşuna verilmektedir. Başarı ödülünün %20’lik
kısmının proje yürütücüsünün kuruluşuna ödenmediği durumlarda, ödülün tamamı proje yürütücüsüne ve
varsa proje ekibine ödenebilmektedir.
Başarı ödülü miktarı alınan fon miktarına göre belirlenmekte olup, ödül için belirlenen üst limit
bulunmamaktadır.
62
2. DİĞER BAKANLIKLARIN VE KURULUŞLARIN VERDİKLERİ DESTEK VE TEŞVİKLER
2.1. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI
3154 Sayılı Kanun'a göre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın kuruluş amacı; enerji ve tabii kaynaklarla
ilgili hedef ve politikaların, ülkenin savunması, güvenliği ve refahı, milli ekonominin gelişmesi ve
güçlenmesi doğrultusunda tespitine yardımcı olmak; enerji ve tabii kaynakların bu hedef ve politikalara
uygun olarak araştırılmasını, geliştirilmesini, üretilmesini ve tüketilmesini sağlamaktır. Bu amaç
doğrultusunda yatırımcılara çeşitli destek ve teşvikler vermektedir.
2.1.1. Verimlilik Artırıcı Projeler (VAP)
Proje Uygulama Bedeli : En Fazla 5.000.000 TL
Proje Uygulama Süresi : En Fazla 2 Yıl
Proje Geri Ödeme Süresi: En Fazla 5 Yıl
Destek Üst Limiti: 1.500.000 TL
Destek Alt Limiti: yok
Destek Oranı: Proje Uygulama Bedelinin %30’u
Destek Tipi : Hibe
"Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik” kapsamında
Endüstriyel İşletmelerde Verimlilik Artırıcı Projelerin (VAP) uygulanmasına yönelik destekler
verilmektedir.
Sanayi firmalarında enerji etüt çalışması ile belirlenen önlemlerin uygulanması ve enerji tasarrufu
sağlanması için hazırlanan projeler Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) olarak ifade edilmektedir.
VAP endüstriyel işletmelerde enerji atıklarının, kayıpların ve verimsizliklerin giderilmesi için gerekli
önlemlerin uygulanması amacıyla hazırlanmaktadır.
Yıllık toplam enerji tüketimleri 500 TEP ve üzeri olan ticaret ve sanayi odası, ticaret odası veya sanayi
odasına bağlı olarak faaliyet gösteren ve her türlü mal üretimi yapan işletmeler VAP desteklerinden
faydalanabilmektedir.
Destekten yararlanabilmek için işletmelerin enerji verimliliği portalına kayıtlı olmaları ve her yıl Mart ayı
sonuna kadar önceki yıla ait enerji tüketim bilgilerini Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi Başkanlığı’na
bildirmeleri gerekmektedir. Ayrıca TS EN ISO 50001 Enerji Yönetimi Sistemine ilişkin belgenin alınması
veya başvuru yapıldığına dair belgenin ibraz edilmesi şartı aranmaktadır. Her yıl Ocak ayında başvuru
alınmaktadır. Başkanlık, internet sitesinden ilan etmek suretiyle başvuru almayacağı gibi birden fazla
dönemde başvuru alabilir.
2.1.2. Gönüllü Anlaşma (GA) Destekleri
Destek Üst Limiti: 1.000.000 TL.
Destek Alt Limiti: Yok
Destek Oranı: Anlaşmanın yapıldığı yıla ait enerji giderinin % 30’u
Destek Tipi : Hibe
"Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik” kapsamında
Endüstriyel İşletmelerde Gönüllü Anlaşmaların (GA) uygulanmasına yönelik destekler verilmektedir.
Gönüllü Anlaşmalar yoluyla işletmelerin geçmiş beş yıllık enerji yoğunluklarının ortalaması olan referans 
63
enerji yoğunluğuna göre, üç yıllık izleme dönemi sonunda ortalama en az % 10 olmak kaydıyla taahhüt
edilen oranda enerji yoğunluğunu azaltan işletmelere hibe şeklinde devlet desteği verilir.
Yıllık toplam enerji tüketimleri 500 TEP ve üzeri olan ticaret ve sanayi odası, ticaret odası veya sanayi
odasına bağlı olarak faaliyet gösteren ve her türlü mal üretimi yapan işletmeler GA desteklerinden
faydalanabilmektedir. Destekten yararlanabilmek için işletmelerin enerji verimliliği portalına kayıtlı
olmaları ve her yıl Mart ayı sonuna kadar önceki yıla ait enerji tüketim bilgilerini Yenilenebilir Enerji Genel
Müdürlüğüne bildirmeleri gerekmektedir. Ayrıca TS EN ISO 50001 Enerji Yönetimi Sistemine ilişkin
belgenin alınması veya başvuru yapıldığına dair belgenin ibraz edilmesi şartı aranmaktadır. Her yılın Ekim
ayında başvuru yapılabilmektedir.
2.1.3. Kojenerasyon Verim Belgesi ve Lisanssız Üretim
Lisans alma ile şirket yükümlülüğü olmaksızın Lisanssız Elektrik Üretimi Kapsamında Kojenerasyon ve
Mikrokojenerasyon Tesisleri ile Atık Isıdan Elektrik Üretilmesinde Verimlilik Belgesi almak isteyen gerçek
ve tüzel kişiler 18/10/2014 tarihli ve 29123 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Kojenerasyon ve Mikrokojenerasyon Tesislerinin Verimliliğinin Hesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ ve “Kojenerasyon Tesisi Verim Belgesi ve Değerlendirme Belgesi Başvuru Kılavuzu”
kapsamında, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü’ne proje
başvurusu yapabilirler.
2.1.4. Enerji Verimliliği Projelerinin Finansmanı
Türkiye’de uluslararası ve yerli finansman kurum ve mekanizmaları tarafından enerji verimliliği projelerine
destek sağlanmaktadır. Finansman konusunda, mevcut mali destek araçlarının gözden geçirilmesi ve enerji
verimliliği için Türkiye’de sanayiye uygun mali modellerin belirlenmesi ve mevcut mali mekanizmanın
uyumlaştırılması, prosedür ve seçim kriterlerinin daha etkin hale getirilmesi gibi her seviyede birçok
çalışma yürütülmektedir.
2.2. HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
2.2.1. Hazine Destekli Kefalet Programı
31/10/2016 tarihli 2016/9538 sayılı “BKK 2016/9538 Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan Hazine Desteğine
İlişkin Karar” da yer alan 20 milyar TL lik kefaletlerin toplam bakiye tutarı ile ilgili limit, 10/03/2017
tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hazine Destekli KGF kefaletleriyle ilgili
27/02/2017 tarih 2017/9969 sayılı “Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan Hazine Desteğine İlişkin Kararda
Değişiklik Yapılmasına Dair Karar” ile 250 milyar TL’ye yükseltilmiştir.
10/10/2018 tarih ve 162 sayılı Karar ile ihracatçı ve imalatçı KOBİ’lerin azami kefalet limiti 25 milyon TL’ye
çıkarılmış olup, diğer KOBİ’ler için üst limit 12 milyon TL olarak devam etmektedir. KOBİ dışı ve İhracatçı
KOBİ dışı yararlanıcılar için azami 200 milyon TL kefalet sağlanabilmektedir. Kefalet oranları
yararlanıcılara göre %75 ile %100 arasında değişmektedir. Sistem kapsamında kullandırılan kredilerin
işletme kredisi olması durumunda vade asgari 6 ay, anapara ödemesiz dönemi en fazla 1 yıl olmak üzere
azami 5 yıl, yatırım kredisi olması durumunda ise vade asgari 6 ay, anapara ödemesiz dönemi en fazla 3 yıl
olmak üzere azami 10 yıldır.
Hazine destekli kredi garanti sisteminin risk dağılımının daha dengeli hale getirilmesi ve bütçe yükünün
azaltılmasını teminen, 28/2/2019 tarihli ve 793 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile komisyon oranlarında
değişikliğe gidilerek tavan oranı getirilmiş ve kredi verenlerden de komisyon alınmasına imkân sağlanmıştır.
64
2.3. TİCARET BAKANLIĞI
2.3.1. Sektörel Nitelikli Uluslararası Yurt İçi Fuar Desteği
Bakanlık tarafından belirlenen sektörel nitelikli uluslararası yurt içi fuarların dış tanıtımının sağlanması ve
uluslararası düzeyde katılımın artırılması amacıyla organizatörler ile katılımcıların desteklenmesidir.
Sağlanan Destekler
Yurt İçi Fuarlarda Organizatörlerin Desteklenmesi
Organizatör şirketlerin bir yurtiçi fuar için yurt dışında yaptığı tanıtım harcamaları % 50 oranında azami
666.000 TL.’ye kadar, yurt içinde yaptığı tanıtım harcamaları % 50 oranında azami 222.000 TL.’ye kadar
desteklenmektedir.
Destek Üst Limiti: Yurt Dışı Tanım 666.000 TL., Yurt İçi Tanıtım 222.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %50
Yurt İçi Fuarlarda Katılımcının Desteklenmesi
Katılımcı şirketlerin yurtiçi fuara katılımı kapsamında yaptığı yer kirası ve stand masraflarının %50’si azami
38.000 TL.’ye kadar desteklenmektedir.
Destek Üst Limiti: 38.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %50
2.3.2. Yurt Dışı Fuarlara Katılım Desteği
Destek Üst Limiti
Katılım Desteği
Genel Ticaret Fuarlarında 71.000 TL.*
Sektörel Nitelikli Fuarlarda 107.000 TL.*
Prestijli Fuarlarda 360.000 TL.*
Organizatör Tanıtım Desteği
Genel Ticaret Fuarlarında 460.000 TL.*
Sektörel Nitelikli Fuarlarda 721.000 TL.* + (460.000 TL.* İlave Tanıtım Desteği)
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %50 ile %75 arası
*2019 yılı için belirlenen destek üst limitleri (Yurt dışı fuar destek üst limitleri her takvim yılı başında
(TÜFE+Yİ-ÜFE)/2 oranında güncellenmektedir.)
Firmaların yurt dışında gerçekleştirilen fuarlara iştiraklerinin desteklenmesi suretiyle her sektörden ve her
düzeyde firmalarımızın uluslararası pazarlara girmeleri, hali hazırda ihracat yaptıkları pazarlarda tutunmaları
ve mevcut pazarlarını çeşitlendirmeleri yoluyla ihracatımızın arttırılması hedeflenmektedir.
65
Yurt dışı fuar desteklerinden Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde kurulmuş, ihracatçı birliğine üye
şirket ile Türkiye’de yerleşik üretici/imalatçı organizasyonları yararlandırılmaktadır.
Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuarlara Milli ve Bireysel Katılımın Desteklenmesi
Firmaların ve üretici/imalatçı organizasyonlarının yurt dışında düzenlenen fuarlara milli ve bireysel
katılımlarına yönelik olarak; Ticaret Bakanlığınca yer kirası, nakliye, ulaşım ve standa ilişkin giderler esas
alınarak metrekare bazında belirlenen desteğe esas tutar kapsamında destek sağlanmaktadır.
Desteğe esas tutar %50 oranı üzerinden hesaplanarak belirlenmektedir.
Firmaların ve üretici/imalatçı organizasyonları metrekare bazında belirlenen desteğe esas tutar çerçevesinde,
2019 yılı için genel nitelikli fuarlarda 71.000 TL.’ye, sektörel nitelikli uluslararası fuarlarda 107.000 TL.’ye
ve prestijli fuarlarda 360.000 TL.’ye kadar desteklerden yararlanabilmektedir.
Yurt Dışı Fuarlara İlişkin Organizatör Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi
Ticaret Bakanlığınca görevlendirilen organizatör firmalar tarafından yurt dışı fuar organizasyonuna yönelik
olarak Türk ihraç ürünlerinin, sektörlerin, katılımcıların veya yurt dışı fuar organizasyonunun tanıtımı
amacıyla yurt dışında gerçekleştirilen tanıtım faaliyetlerine ilişkin harcamalar %75 oranında
desteklenmektedir.
Genel Ticaret Fuarında üst sınır 460.000 TL., Sektörel Fuarlarda ise üst sınır 721.000 TL.’dir. Ayrıca,
Sektörel Türk İhraç Ürünleri Fuarları ve sektörel nitelikteki uluslararası fuarlara milli katılım kapsamında
sunulacak ilave tanıtım projelerine verilecek ön uygunluğa istinaden harcamaların %75’i geçmemek üzere
460.000 TL.’ye kadar ilave destek sağlanmaktadır.
Hedef Ülke Bazında İlave Fuar Desteği
Ticaret Bakanlığınca belirlenen hedef ülkede düzenlenecek fuarlarda desteğe esas tutar %20 artırımlı olarak
hesaplanmakta olup destek oranı %70’tir.
Uygulamacı Kuruluş - Başvuru Mercii: İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterlikleri
2.3.3. Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi
Destek Üst Limiti: 50.000 ABD Doları ile 250.000 ABD Doları arası
Destek Oranı: %40- %60
Bu destek ile Türkiye’de sınai ve ticari veya ticari faaliyet gösteren şirketler ile İşbirliği Kuruluşları
üyelerinin yurt dışında gerçekleştirilen tanıtım, marka tescil giderleri ve mal ticareti yapmak amacıyla yurt
dışında açılan birimlerle ilişkin kira giderleri ile Türkiye Ticaret Merkezlerine ilişkin giderlerin bir kısmının
karşılanması amaçlanmaktadır. İlgili destekten; Türkiye’de faaliyet gösteren sınai ve ticari veya ticari
şirketleri ile işbirliği Kuruluşları (Türkiye İhracatçılar Meclisi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Dış
Ekonomik İlişkiler Kurulu, İhracatçı Birlikleri, Ticaret ve/veya Sanayi Odaları, Organize Sanayi Bölgeleri,
Endüstri Bölgeleri, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Sektör Dernekleri ve Kuruluşları, Sektörel Dış Ticaret
Şirketleri (SDŞ), Ticaret Borsaları, İşveren Sendikaları ile imalatçıların kurduğu dernek, birlik ve
kooperatifleri) faydalanmaktadır.
66
Sağlanan Destekler
Birim Kira Giderlerinin Desteklenmesi
Sınai ve ticari şirketler veya bu şirketlerle aralarında organik bağ bulunan ve yurt dışında faaliyet gösteren
şirket veya şubeleri ile İşbirliği Kuruluşları tarafından yurt dışında açılan birimlerinin kira giderleri, her bir
birim başına;
• Açılan birimin mağaza olması halinde % 50 oranında ve yıllık en fazla 120.000 ABD Dolarına
kadar,
• Açılan birimin depo, ofis, showroom, ürün teşhir serası/tarlası veya reyon ile üzerine bina yapılmak
üzere kiralanan arsa olması halinde % 50 oranında ve yıllık en fazla 100.000 ABD Dolarına kadar,
• Ticari şirketler veya bu şirketlerle aralarında organik bağ bulunan ve yurt dışında faaliyet gösteren
şirket veya şubeleri tarafından yurt dışında açılan birimlerinin kira giderleri, her bir birim başına;
• Açılan birimin mağaza olması halinde % 40 oranında ve yıllık en fazla 100.000 ABD Dolarına
kadar,
• Açılan birimin depo, ofis, showroom, ürün teşhir serası/tarlası veya reyon ile üzerine bina yapılmak
üzere kiralanan arsa olması halinde % 40 oranında ve yıllık en fazla 75.000 ABD dolarına kadar
desteklenir.
İpotekli satış (mortgage) yöntemiyle satın alınan birimler için ödeme planında yer alan ödeme taksiti (anapara
ödemesi) bu Tebliğ kapsamında kira gideri olarak değerlendirilir. Bu çerçevede yapılacak yıllık destek
ödemesi, rayice göre hesaplanan yıllık kira destek ödeme tutarını geçemez.
Destek süresi 4 yıl olup kira desteğinden en fazla 25 birim için yararlanılabilir.
Yurtdışı Onay Mercii: Ticaret Müşavirlikleri / Ticaret Ataşeliği
Başvuru Mercii: İhracatçı Birlikleri
Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi
Birime bağlı üst limit: 150 bin ABD Doları
Marka Tescile bağlı üst limit: 250 bin ABD Doları
Destek oranı: %60
Destek süresi:4 yıl
Yurtdışı Onay Mercii: Ticaret Müşavirlikleri / Ticaret Ataşeliği
Başvuru Mercii: İhracatçı Birlikleri
Yurtdışı Marka Tescil Faaliyetlerinin Desteklenmesi
Destek üst limiti: 50 bin ABD Doları
Destek oranı: %50
Destek süresi: 4 yıl
Yurtdışı Onay Mercii: Ticaret Müşavirlikleri / Ticaret Ataşeliği
Başvuru Mercii: İhracatçı Birlikleri
2.3.4. Türk Ürünlerinin Yurtdışında Markalaşması, Türk Malı İmajının Yerleştirilmesi ve
TURQUALITY®’nin Desteklenmesi
Destek Oranı: %50
“İhracatçı Birlikleri”, “Üretici Dernekleri”, “Üretici Birlikleri”nin, sektörlerinin yurtdışında tanıtımı
amacıyla gerçekleştirecekleri harcamalara ilişkin giderler, Türkiye’de ticari ve/veya sınai faaliyette bulunan
şirketlerin ürünlerinin markalaşması amacıyla gerçekleştirecekleri faaliyetlere ilişkin giderler ile İhracatçı
Birliklerinin TURQUALİTY® Programı kapsamında firmalara yurt içinde ve yurt dışında markalaşma 
67
sürecinde vereceği desteklere ilişkin harcamalar, Türk markalarının pazara giriş ve tutunmalarına yönelik
gerçekleştireceği her türlü faaliyet ve organizasyonlara ilişkin giderler ile olumlu Türk malı imajının
oluşturulması ve yerleştirilmesi için yurt içinde ve yurt dışında gerçekleştireceği her türlü harcamaların
uluslararası kurallara göre desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Yurtdışında Onay Yeri: Ticaret Müşavirlikleri/Ataşeliği/Bakanlık Temsilcisi
Başvuru Mercii: İhracatçı Birlikleri
Başvuru Süresi: 6 ay
Yararlananlar: İşbirliği Kuruluşları, Üretici Dernek/Birlikleri, Türkiye’de ticari ve/veya sınai faaliyette
bulunan şirketler
Destek Oranı: Şirketler %50 (İşbirliği Kuruluşları %80)
Destek Süresi: 4 Yıl (Marka Destek Programı), 5 Yıl (TURQUALITY® Destek Programı)
Desteğin kapsamı
Türkiye’de ticari ve/veya sınai faaliyette bulunan şirketlerin
a) Marka Destek Programı Kapsamındaki Firmalar için;
• Patent, faydalı model ve endüstriyel tasarım tesciline ilişkin harcamaları ile destek kapsamına alınan
markalarının yurtdışında tescili ve korunmasına ilişkin giderleri, %50 oranında ve yıllık en fazla
200.000 TL.,
• Hedef pazar olarak belirledikleri ve Bakanlıkça onaylanan ülkelerde, destek kapsamına alınan
markalı ürünleriyle ilgili olarak gerçekleştirdikleri, fuar dahil tanıtım harcamaları, %50 oranında ve
yıllık en fazla 1.600.000 TL.,
• Hedef pazar olarak belirledikleri ve Bakanlıkça onaylanan ülkelerde destek kapsamına alınan
markalı ürünleriyle ilgili olarak açtıkları birimlere ilişkin;
• Kira, kurulum/ dekorasyon ve konsept mimari çalışma ile depolama hizmetine ilişkin %50 oranında
ve yıllık en fazla 6.200.000 TL.,
• Hedef pazarlara girebilmek için gerekli olan ve çevre, kalite ve insan sağlığına yönelik teknik
mevzuata uyum sağlanabilmesini teminen gerçekleştirilen; kalite, hijyen, çevre belgeleri ile insan,
can ve mal emniyeti ve güvenliğini gösterir işaretlere ilişkin danışmanlık dahil her türlü giderleri ile
ruhsatlandırma, test/ klinik giderleri %50 oranında, en fazla yılda 1.000.000 TL.
• Destek kapsamına alınan markaları ile ilgili olarak franchise vermeleri halinde, franchising sistemi
ile yurt dışında açılacak ve faaliyete geçirilecek yıllık en fazla 10 mağazaya ilişkin;
• Kurulum/dekorasyon harcamaları, kira giderleri %50 oranında, birim başına en fazla iki yıl
süresince ve yıllık birim başına azami 400.000 TL.,
• Şirketlerin uluslararası pazarlarda rekabet avantajını artırmak üzere, alacakları kurumsal altyapı
geliştirmeye yönelik danışmanlık harcamaları ile hedef pazarlarına yönelik alınan danışmanlık
hizmetine ilişkin giderlerin yıllık en fazla 1.200.000 TL.,
• Destek kapsamına alınan markalı ürünleriyle ilgili, destek kapsamındaki şirket veya harcama yetkisi
verilen şirket tarafından istihdam edilen moda/endüstriyel ürün tasarımcısı ile ürün geliştirme
departmanında görev alan mühendislerine ilişkin giderler, %50 oranında ve yıllık en fazla 800.000
TL.,
• Pazar araştırması çalışması ve raporlarına ilişkin giderler, %50 oranında ve yıllık en fazla 400.000
TL.’si
desteklenmektedir.
b) TURQUALITY® Destek Programı Kapsamındaki Firmalar için;
• Hedef pazar olarak belirledikleri ve Bakanlıkça onaylanan ülkelerde, destek kapsamına alınan
markalı ürünleriyle ilgili olarak gerçekleştirdikleri tanıtım harcamalarının %50’si
• Fuar harcamalarının %50’si
68
• Patent, faydalı model ve endüstriyel tasarım tescili ile destek kapsamına alınan markalarının yurt
dışında tescili ve korunmasına ilişkin harcamaları ile ilişkin giderleri, her hedef pazar başına 5 yıl
ve %50 oranında
• Hedef pazarlara girebilmek için gerekli olan ve çevre, kalite ve insan sağlığına yönelik teknik
mevzuata uyum sağlanabilmesini teminen gerçekleştirilen; kalite, hijyen, çevre belgeleri ile insan,
can ve mal emniyeti ve güvenliğini gösterir işaretlere ilişkin danışmanlık dahil her türlü giderleri ile
ruhsatlandırma, test/ klinik giderleri %50 oranında
• Destek kapsamına alınan markalarına yönelik olarak, destek kapsamındaki şirket veya harcama
yetkisi verilen şirket tarafından istihdam edilen moda/endüstriyel ürün tasarımcısı, ürün geliştirme
alanında görev alan mühendislerine ilişkin giderler, aynı anda azami 10 kişi için, ilk beş yıl %50
oranında
• Hedef pazar olarak belirledikleri ve Bakanlıkça onaylanan ülkelerde, TURQUALITY® Sertifikasını
haiz markalı ürünleriyle ilgili olarak gerçekleştirdikleri tanıtım harcamaları %50 oranında,
• Hedef pazar olarak belirledikleri ve Bakanlıkça onaylanan ülkelerde, TURQUALITY® Sertifikasını
haiz markalı ürünleriyle ilgili olarak;
• Program boyunca açtıkları azami aynı anda 50 adet mağazaya ilişkin;
• Kiralanan birimin konsept mimari çalışma ve kurulum/dekorasyon giderleri, birim başına azami
800.000 TL, kira giderinin her hedef pazar başına 5 yıl boyunca %50’si
• Franchise vermeleri halinde, franchising sistemi ile yurt dışında faaliyete geçirilecek, 5 yıllık destek
süresi boyunca toplam azami 100 mağaza için,
• Kira giderleri, aynı mağaza için en fazla iki yıl süresince ve yıllık mağaza başına azami 800.000
TL,
• Kurulum/dekorasyon harcamalarına ilişkin mağaza başına azami 400.000 TL.,
• Pazar araştırması çalışması ve raporlarına ilişkin giderler, her hedef pazar başına 5 yıl %50 oranında
• Şirketlerin uluslararası pazarlarda rekabet avantajını artırmak üzere, alacakları kurumsal altyapı
geliştirmeye yönelik danışmanlık harcamaları ile hedef pazarlarına yönelik alınan danışmanlık
hizmetine ilişkin giderlerin %50’si
desteklenmektedir.
2.3.5. Pazar Araştırması ve Pazara Giriş Desteği
Pazar Araştırması ve Pazara Giriş Desteği çerçevesinde Ticaret Bakanlığı tarafından sağlanan destek
mekanizmaları, yurtdışı pazar araştırması desteği, rapor ve yurtdışı şirket alım desteği, ileri teknolojiye
sahip yurt dışı şirket alım desteği, yurtdışında yerleşik şirkete ait marka alım desteği, sektörel ticaret heyeti
ve alım heyeti destekleri ile e- ticaret sitelerine üyelik desteğidir.
Yurtdışı Pazar Araştırması Desteği
Ticaret Bakanlığınca sınai ve/veya ticari faaliyette bulunan şirketler tarafından gerçekleştirilen yurt dışı
pazar araştırması gezilerine ilişkin giderler desteklenmektedir.
Sağlanan Destekler
Bir yurt dışı pazar araştırması gezisi kapsamında en fazla 2 şirket çalışanının aşağıda belirtilen giderleri
desteklenir:
• Ulaşım: Uluslararası ve şehirlerarası ulaşımda kullanılan ekonomi sınıfı uçak, tren, gemi ve otobüs
bileti ücretleri ile günlük 50 ABD Dolarına kadar araç kiralama giderleri,
• Konaklama: Şirket başına günlük 150 ABD Dolarına kadar konaklama (oda + kahvaltı) giderleri.
Destek Tutarı
Yurt dışı pazar araştırması gezilerine ilişkin giderler %70 oranında ve yurt dışı pazar araştırması gezisi
başına en fazla 5.000 ABD Dolarına kadar desteklenmektedir.
69
Rapor ve Yurtdışı Şirket Alım Desteği
Yurt dışına yönelik pazara giriş stratejileri ile eylem planlarının oluşturulabilmesi amacıyla satın alınan
rapor giderleri ile yurt dışında yerleşik şirket alımlarına yönelik mali ve hukuki danışmanlık hizmetlerine
ilişkin giderler desteklenmektedir.
Sağlanan Destekler
Ticaret Bakanlığınca şirketler ile işbirliği kuruluşlarının yurt dışına yönelik pazara giriş stratejileri ile eylem
planlarının oluşturulabilmesi amacıyla satın alınan sektör, ülke, yurt dışında yerleşik şirket veya marka
odaklı rapor giderleri ile yurt dışında yerleşik şirket alımlarına yönelik mali ve hukuki danışmanlık
hizmetlerine ilişkin giderler desteklenmektedir.
Destek Tutarı
Bahse konu giderler, şirketler için %60, işbirliği kuruluşları için %75 oranında ve yıllık en fazla 200.000
ABD Dolarına kadar desteklenmektedir.
İleri Teknolojiye Sahip Yurtdışı Şirket Alım Desteği
İleri teknolojiye sahip ve teknoloji transferi sağlayacak merkezleri yurt dışında bulunan yerleşik şirketlerin
satın alınmasına yönelik mali ve hukuki danışmanlık hizmetlerine ilişkin giderler Ticaret Bakanlığınca
desteklenmektedir.
Satın alınacak yurt dışında yerleşik şirketin ileri teknolojiye sahip ve teknoloji transferi sağlayacak nitelikte
olduğuna ilişkin karar; Ticaret Bakanlığı’nın yanı sıra, TÜBİTAK ve/veya başvuru bazında gerekli görülen
üniversite, ileri teknoloji enstitüsü ve diğer kamu kurum/kuruluşlarının temsilcilerinin katılımıyla
oluşturulacak Değerlendirme Komisyonu tarafından oybirliği ile verilir.
Sağlanan Destekler
Şirketlerin, ileri teknolojiye sahip ve teknoloji transferi sağlayacak merkezleri yurt dışında bulunan yerleşik
şirketlerin satın alınmasına yönelik mali ve hukuki danışmanlık hizmetlerine ilişkin giderleri
desteklenmektedir.
Destek Tutarı
İleri teknolojiye sahip ve teknoloji transferi sağlayacak yurt dışında yerleşik şirketlerin alımında kullanılan
kredi faiz giderlerinin Türk Lirası cinsi kredilerde 5 puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde 2
puanı toplam 3.000.000 ABD Dolarına kadar desteklenir. Faiz desteği, ilk faiz ödeme tarihinden itibaren 5
yıllık faiz ödemelerine verilir.
İleri teknolojiye sahip yurt dışında yerleşik şirket alımına yönelik danışmanlık giderleri ile faiz
harcamalarına ilişkin giderlerin desteklenebilmesi için Bakanlıktan ön onay alınması gerekir.
İleri teknolojiye sahip yurtdışı şirketin alım bedeli, şirketin satın alımına yönelik sözleşme tutarı ile satın
alınacak şirkete ilişkin danışmanlık firmasınca hazırlanmış Şirket Değerleme Raporu dikkate alınarak
Bakanlık tarafından değerlendirilir.
Destekten yararlanacak şirketin Bakanlığa sunacağı ileri teknolojiye sahip yurtdışı şirkete ait Şirket
Değerleme Raporunu hazırlayacak danışmanlık firmalarının özellikleri, Genelge ile belirlenmiştir. İleri
Teknolojiye Sahip Yurtdışı Şirket Değerleme Raporunun içereceği hususlar, Genelge ile belirlenmiştir.
Destekten yararlanacak şirket, Bakanlığa sunacağı ileri teknolojiye sahip yurtdışı şirkete ait Şirket
Değerleme Raporu için, rapor desteğinden faydalanabilir.
Yurtdışında Yerleşik Şirkete Ait Marka Alım Desteği
Yurt dışında yerleşik şirkete ait markanın alımında kullanılan kredi faiz giderleri Ticaret Bakanlığınca
desteklenmektedir.
70
Sağlanan Destekler
Yurt dışında yerleşik şirkete ait ve kriterleri Genelge ile belirtilen markanın alımında kullanılan kredi faiz
giderleri desteklenmektedir.
Destek Tutarı
Yurt dışında yerleşik şirkete ait markanın alımında kullanılan kredi faiz giderlerinin Türk Lirası cinsi
kredilerde 5 puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde 2 puanı toplam 2.000.000 ABD Dolarına
kadar desteklenmektedir. Bir şirket en fazla 3 marka için kredi faiz desteğinden yararlanabilmektedir.
Yurt dışında yerleşik şirkete ait marka alımına yönelik faiz harcamalarına ilişkin giderlerin
desteklenebilmesi için Ticaret Bakanlığı’ndan ön onay alınması gerekmektedir. Ön onay başvurusu tarihi
itibariyle yurtdışında yerleşik şirkete ait markanın yerleşik olduğu ülkede veya uluslararası olarak en az 10
yıldır tescilli olması ve tescilin geçerlilik süresinin devam ediyor olması gerekmektedir.
Yurt dışında yerleşik şirkete ait markanın alım bedeli, markanın satın alımına yönelik sözleşme tutarı ile
satın alınacak markaya ilişkin danışmanlık firmasınca hazırlanmış Marka Değerleme Raporu dikkate
alınarak Ticaret Bakanlığı tarafından değerlendirilmektedir.
Destekten yararlanacak şirketin Ticaret Bakanlığı’na sunacağı yurtdışında yerleşik şirkete ait Marka
Değerleme Raporunu hazırlayacak danışmanlık şirketlerine ilişkin kriterler ile Marka Değerleme
Raporunun içereceği hususlar, Genelge ile belirlenmiştir.
Destekten yararlanacak şirket, Ticaret Bakanlığı’na sunacağı yurtdışında yerleşik şirkete ait Marka
Değerleme Raporu için, rapor ve danışmanlık desteğinden faydalanabilmektedir.
Sektörel Ticaret Heyeti ve Alım Heyeti Programlarının Desteklenmesi
İşbirliği Kuruluşlarınca düzenlenen sektörel ticaret heyeti ile alım heyeti programlarına ilişkin giderlerin
desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Sağlanan Destekler
• Ulaşım,
• Konaklama,
• Tercümanlık giderleri,
• Seminer, konferans, toplantı ve ikili görüşmelerin yapıldığı yerlerin kiralama giderleri,
• Fuar katılımına ilişkin giderler,
• Görsel ve yazılı tanıtım giderleri,
• Halkla ilişkiler hizmeti gideri,
• Sergilenecek ürünlerin nakliye giderleri.
Destek Tutarı
Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda İşbirliği Kuruluşlarınca düzenlenen sektörel ticaret heyeti
programlarına ilişkin giderler % 50 oranında ve program başına 100.000 ABD Dolarına kadar, alım heyeti
programlarına ilişkin giderler % 50 oranında ve program başına 75.000 ABD Dolarına kadar desteklenir.
Sektörel ticaret heyetlerinin Bakanlıkça belirlenen hedef ve öncelikli ülkelere yönelik olması durumunda
destek oranı on puan artırılır.
E- Ticaret Sitelerine Üyelik Desteği
Ticaret Bakanlığınca firmaların İşbirliği Kuruluşları eliyle e-ticaret sitelerine toplu üyelik giderleri
desteklenmektedir.
71
Sağlanan Destek
İşbirliği Kuruluşlarının 250 ve daha fazla sayıda üye firması için Ticaret Bakanlığı’nın onayladığı bir eticaret sitesinden aldıkları üyelik hizmeti için ödedikleri bedeller desteklenmektedir.
Destek Tutarı
Üyelik giderleri % 80 oranında ve her bir şirket için, e-ticaret sitesi başına yıllık 2.000 ABD Dolarına kadar
desteklenmektedir.
İşbirliği Kuruluşları en fazla 5 e-ticaret sitesi için destekten yararlanabilir. Toplu üyelik başvurularında yer
alan şirketlerin aynı site için en fazla 3 yıllık üyeliği desteklenir.
2.3.6. Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Desteği (UR-GE)
İşbirliği Kuruluşlarının Ticaret Bakanlığınca uygun görülen proje bazlı ihtiyaç analizi, eğitim/danışmanlık,
tanıtım, yurtdışı pazarlama, alım heyeti ve bireysel danışmanlık faaliyetlerine ilişkin giderlerinin
desteklenmesi amaçlanmaktadır. UR-GE projeleri, Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda İşbirliği
Kuruluşları eliyle yürütülmektedir.
İşbirliği Kuruluşları, Türkiye İhracatçılar Meclisi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Dış Ekonomik
İlişkiler Kurulu, İhracatçı Birlikleri, Ticaret ve/veya Sanayi Odaları, Organize Sanayi Bölgeleri, Endüstri
Bölgeleri, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Sektör Dernekleri ve Kuruluşları, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri
(SDŞ), Ticaret Borsaları, İşveren Sendikaları ile imalatçıların kurduğu dernek, birlik ve kooperatiflerdir.
Sağlanan Destekler
UR-GE projesi kapsamında gerçekleştirilen ihtiyaç analizi, eğitim/danışmanlık, tanıtım, yurtdışı pazarlama,
alım heyeti ve bireysel danışmanlık faaliyetlerine ilişkin giderler desteklenmektedir.
Destek Tutarı
UR-GE projelerinin ilk aşaması ihtiyaç analizidir. Analiz sürecinde firmalar ve sektörün durum analizi
yapılarak 3 yıllık proje süresince gerçekleştirilecek faaliyetleri içeren yol haritası hazırlanmaktadır. İhtiyaç
analizini takip eden süreçte, analiz çıktıları doğrultusunda eğitim, danışmanlık, yurtdışı pazarlama ve alım
heyeti faaliyetleri gerçekleştirilmektedir.
Bir UR-GE projesi süresince ihtiyaç analizi, eğitim, danışmanlık ve tanıtım faaliyetleri için en fazla 400.000
ABD Dolarına kadar, yurt dışı pazarlama faaliyeti için faaliyet başına 150.000 ABD Dolarına kadar en fazla
10 faaliyet ve alım heyetleri için faaliyet başına 100.000 ABD Dolarına kadar en fazla 10 alım heyeti için
destek sağlanmaktadır.
Bu projelerde görevlendirilen en fazla 2 (iki) uzman personelin istihdam giderlerinin en fazla %75’i
desteklenmektedir.
İhtiyaç analizi, eğitim ve/veya danışmanlık faaliyetleri ile yurt dışı pazarlama ve alım heyeti faaliyetlerine
katılan şirketlerin, proje bitiminde Ticaret Bakanlığı’nca uygun görülen konularda yıllık 50.000 ABD
Dolarına kadar 3 yıl alacakları proje bazlı bireysel danışmanlık hizmetlerine ilişkin giderleri, %70 oranında
desteklenmektedir.
UR-GE projesinin süresi 3 yıl olup, projenin performansına göre proje süresi 2 yıla kadar
uzatılabilmektedir.
72
2.3.7. Pazara Giriş Belgelerinin Desteklenmesi
Ticaret Bakanlığı, firmalar tarafından çevre, kalite ve insan sağlığına yönelik teknik mevzuata uyum
sağlanabilmesini teminen akredite edilmiş kurum ve/veya kuruluşlardan alınan yurt dışı pazara giriş
belgelerinin belgelendirme işlemleri ile küresel tedarik zincirine daha etkin bir tedarikçi olarak katılımlarını
sağlamak için ara malı üretim ve ihracat yetkinliklerinin arttırılmasına yönelik gerçekleştirilen harcamaların
belirli bir bölümünü desteklemektedir.
Firmalar tarafından çevre, kalite ve insan sağlığına yönelik teknik mevzuata uyum sağlanabilmesini
teminen akredite edilmiş kurum ve/veya kuruluşlardan alınan yurt dışı pazara giriş belgelerinin
belgelendirme işlemleri Ticaret Bakanlığınca desteklenmektedir.
Sağlanan Destekler
Firmalar tarafından akredite edilmiş kurum ve/veya kuruluşlardan alınan yurt dışı pazara giriş belgelerinin
belgelendirme işlemleri Ticaret Bakanlığınca desteklenmektedir.
Destek Tutarı
Pazara giriş belgelerine ilişkin giderler %50 oranında, firma başına yıllık en fazla 250.000 ABD Dolarına
kadar desteklenmektedir.
Küresel Tedarik Zinciri Yetkinlik Projeleri
Küresel tedarik zincirinde yer alma potansiyeline haiz firmaların tedarik zincirine eklemlenmesini teminen
proje bazlı olarak ihtiyacı olan giderleri Ticaret Bakanlığınca desteklenmektedir.
Sağlanan Destekler
Firmaların proje kapsamındaki yazılım alımı, eğitim/danışmanlık, müşteri ziyaretleri, sertifikasyon, ürün
geliştirmeye dönük makine ekipman alımı ve yurt dışı ofis depo kiralama giderleri Ticaret Bakanlığınca
desteklenmektedir.
Destek Tutarı
Firmaların bahse konu giderleri %50 oranında, proje başına 1.000.000 ABD Doları’na kadar
desteklenmektedir. Firmaların azami 1 projesi destek kapsamındadır. Firmaların üretici olması
gerekmektedir. Proje süresi 2 yıldır.
2.4. ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI
Toplumun yaşam kalitesinin yükseltilmesine ve ülke kalkınmasına katkı sağlamak amacıyla; ulaştırma,
denizcilik, haberleşme, uzay ve bilgi teknolojileri alanlarında dengeli, güvenli, ekonomik, erişilebilir,
ekolojik yapıyı gözeten, sürdürülebilir, kaliteli hizmet verilmesini sağlamak ve denetlemek amacıyla
Bakanlık yatırımcılara destekler sunmaktadır.
2.4.1. Elektronik Haberleşme, Uzay ve Havacılık Sektöründe Ar-Ge Projeleri Desteği
Destek Üst Limiti: Üst limit belirlenmemiştir.
Destek Alt Limiti: Alt limit belirlenmemiştir.
Destek Oranı: %75'e kadar 
73
Elektronik haberleşme, havacılık ve uzay teknolojileri ile ilgili olarak yerli tasarım ve üretimine yönelik
araştırma, geliştirme ve eğitim faaliyetlerine ilişkin proje başvurularının değerlendirilmesi, desteklenmesi
amacıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından "Araştırma Geliştirme Projelerinin Desteklenmesine
İlişkin Yönetmelik" hazırlanarak 27/02/2015 tarihli 29280 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.
Yönetmelik ile desteklenecek projelere verilecek destek tutarı için bir limit konulmamıştır. Bu vesile ile
stratejik öneme haiz büyük bütçeli projelerin desteklenmesi amaçlanmıştır.
Buna göre Bakanlık, yönetmeliğin amacı doğrultusunda her yıl için öncelikli proje konularını belirleyerek
internet sitesinden ilan edecektir. Başvurular, ilan süreci içerisinde Bakanlığa yapılacaktır.
Programa, kamu kurum ve kuruluşları ile KOBİ'ler, KOBİ niteliğinde olmayan firmalar ve yükseköğretim
kurumları başvuruda bulunabileceklerdir.
Destek programı başvurusuna ilişkin önemli bilgiler:
• Ar-Ge projesine destek başvurusunda bulunan kuruluşun proje konusu, ticaret siciline kayıtlı
faaliyet alanıyla ilişkili olması gerekmektedir.
• Başvuru yapan kuruluşun, başvuru tarihinden önceki 1 yıl süresince aktif olarak faaliyette olması,
projede görevlendirilecek personelin en az üçte biri kadar personeli bu süre içerisinde istihdam
ediyor olması ve bunu belgeleyerek başvurusuyla birlikte sunması gerekmektedir.
• İki veya daha fazla kuruluş bir araya gelerek ortak proje başvurusunda bulunabilmektedir. Bu
durumda ortaklardan biri asıl proje muhatabı olarak proje başvurusunda belirtilmesi gerekmektedir.
İlk ödeme tutarı, toplam destek tutarının yüzde 20'sinden fazla olmamalıdır. Destek kapsamında
yapılacak nihai ödeme, proje sonuç raporunun Bakanlık tarafından onaylanmasından sonra
yapılacak ve nihai ödeme tutarı, toplam destek tutarının yüzde 20'sinden az olamaz.
2.5. TÜRKİYE İŞ KURUMU (İŞKUR)
Türkiye İş Kurumu tarafından finanse edilen teşvikler ve destekler şu şekildedir:
1. Kadınlar, Gençler ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Sahipleri için İstihdamTeşviki,
2. İşsizlik Ödeneği Alanları İstihdam Eden İşverenler için İstihdamTeşviki,
3. İlave İstihdam Teşviki
4. Üç Aylık Ücret Desteği
5. Asgari Ücret Desteği
6. İşyerlerine Yönelik Mesleki Eğitim Kursları
7. İşbaşı Eğitim Programları,
8. Geleceğin Mesleklerinde İşbaşı Eğitim Programı Düzenlenmesine İlişkin Uygulama,
9. İşe İlk Adım Projesi,
10. Kadınlara Yönelik Çocuk Bakım Desteği Uygulaması,
11. İş’te Anne Projesi,
12. Mesleki Eğitim ve Beceri Geliştirme İşbirliği Projesi (MEGİP)
2.5.1. Kadınlar, Gençler ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Sahipleri için İstihdam Teşviki
Destek Üst Limiti: Prime esas aylık kazanç üst sınırına göre beyan edilen ücret üzerinden hesaplanan
sigorta primi işveren payı
Destek Alt Limiti: Asgari ücret üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren payı
Destek Oranı: %20,5
2011 Yılında getirilen 6111 Sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve 
74
Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun”un 74. maddesiyle 4447 sayılı Kanunda yapılan en önemli değişiklik, Geçici 7.
ve Geçici 9. Maddeleri değiştirmesi ve Geçici 10. Maddenin yürürlüğe konulmasıdır. 2015 yılında sona eren
teşvikin süresi 2020 yılına kadar uzatılmıştır.Buna göre; 31.12.2020 tarihine kadar özelsektörişverenlerince
işe alınan kişilerin, işverenin son 6 ayda çalıştırdığı ortalama işçi sayısına ilave olarak işe alınmaları
kaydıyla, bu kişilerin özelliklerine göre göre sigorta primlerinin işveren hisselerine ait tutarın belirli bir
kısmının İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanması düzenlenmiştir. Bu düzenlemeyle sigorta prim teşvikinin
aşağıdaki şekilde uygulanması öngörülmüştür:
18 Yaşından büyük kadınlar ve 18-29 yaş arası erkekler için;
• Mesleki yeterlik belgesi sahipleri 48 ay, İŞKUR’a kayıtlı işsiz olmaları halinde ilave 6 ay olmak
üzere 54 ay,
• Mesleki ve teknik eğitim veren okulları veya İŞKUR tarafından düzenlenen işgücü yetiştirme
kurslarını bitirenler 36 ay, İŞKUR’a kayıtlı işsiz olmaları halinde ilave 6 ay olmak üzere 42 ay
• Mesleki yeterlilik belgesi olmayan ya da herhangi bir mesleki ve teknik eğitim veren okulu veya
İŞKUR tarafından düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirmeyenler 24 ay, ancak İŞKUR’a
kayıtlı işsiz olmaları halinde ilave 6 ay olmak üzere 30 ay
29 Yaşından büyük erkekler için;
• Mesleki yeterlik belgesi sahibi olanlar ve mesleki ve teknik eğitim veren okulları veya İŞKUR
tarafından düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirenler 24 ay, İŞKUR’a kayıtlı işsiz olmaları
halinde ilave 6 ay olmak üzere 30 ay,
• Mesleki yeterlilik belgesi olmayan ya da herhangi bir mesleki ve teknik eğitim veren okulu veya
İŞKUR tarafından düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirmeyen ancak İŞKUR’a kayıtlı işsiz
olanlar 6 ay,
• Hâlihazırda hizmet akdi ile çalışanlardan, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra mesleki
yeterlik belgesi alanlar veya mesleki ve teknik eğitim veren okulları bitirenler: 12 ay
4447 Sayılı Kanuna, geçici 10. maddeyle getirilen bu düzenlemelerle; daha önce 5763 sayılı Kanunla
Türkiye’de ilk defa dezavantajlı gruplara yönelik getirilen teşviklerin kapsamı genişletilmiş ve mesleki
eğitimle ilişkilendirilmiştir. İŞKUR’un düzenlediği işgücü yetiştirme kurslarını bitirenlerin teşvik
kapsamına alınması ve İŞKUR’a kayıtlı işsiz olanlara ilave 6 ay teşvik verilmesine yönelik uygulamalar,
Türkiye’deki işgücü piyasasının kayıt altına alınması ve Aktif İşgücü Programlarına ayrılan kaynakların
istihdama dönüşmesi bakımından önemlidir.
2.5.2. İşsizlik Ödeneği Alanları İstihdam Eden İşverenler için İstihdam Teşviki
Destek Üst Limiti: Prime esas günlük kazanç alt sınırı ve prim ödeme gün sayısının çarpılması suretiyle
bulunan tutar üzerinden %33,5
Destek Alt Limiti: - Destek Oranı: %33,5
18/08/2009 tarihli ve 5921 sayılı “İşsizlik Sigortası Kanunu ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 4447 sayılı Kanunda değişiklik yapılarak, İşsizlik
Ödeneği alanları istihdam eden işverenlere teşvik getirilmiştir.
İşsizlik ödeneği alanların; işe alındığı tarihten önceki aydan başlayarak işe alan işyerine ait son altı aylık
dönemde, prim ve hizmet belgelerinde bildirilen ortalama sigortalı sayısına ilave olarak işe alınması
kaydıyla, 5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan ve 82 nci maddesi uyarınca belirlenen prime
esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan kısa vadeli sigorta primi tutarının yüzde biri olmak üzere işçi
ve işveren payı sigorta primleri ile genel sağlık sigortası primi, kalan işsizlik ödeneği süresince Fondan
karşılanmaktadır.
75
Bu teşvikten yararlananlar, 5 puanlık prim teşvikinden yararlanamadığı için teşvik yeterince etkin
olamamıştır. Teşvik için herhangi bir bitiş süresi öngörülmemiştir.
2.5.3. İlave İstihdam Teşviki
Destek Üst Limiti: Günlük brüt asgarî ücretin sigortalının prim ödeme gün sayısıyla çarpımı sonucu
bulunacak tutar (2.558,40 TL.’ye kadar)
Destek Alt Limiti: Sigortalının prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigortalı ve işveren hissesi
primlerinin tamamı (30 gün prim ödenmesi halinde 959,40 TL.)
Destek Oranı: %37,5
2018 yılında “Çalışma Hayatında Milli Seferberlik” kapsamında hayata geçirilen “İlave İstihdam Teşviki”
ile imalat ve bilişim sektörü ve kadın, genç ve engellilere yönelik destek tutarında ve süresinde
farklılaştırma yapılmıştır.
Teşvik kapsamında özel sektör işverenlerine önceki takvim yılındaki ortalama çalışan sayısına ilave olarak
istihdam edecekleri her bir sigortalı için prim ve vergi desteği sağlanmaktadır.
Teşvik, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun Geçici 19 uncu ve 21 nci maddeleri kapsamında
uygulanmaktadır.
Geçici Madde 19’a göre; Kuruma kayıtlı işsizler arasından 01/01/2018 ila 31/12/2020 tarihleri arasında özel
sektör işverenlerince 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında işe
alınanların; işe girdikleri aydan önceki 3 aylık sürede toplam 10 günden fazla 5510 sayılı Kanunun 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmemiş
olmaları ve isteğe bağlı sigortalılık hariç 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi
kapsamında sigortalı olmamaları, işe alındıkları yıldan bir önceki takvim yılında işe alındıkları işyerinden
bildirilen aylık prim ve hizmet belgelerindeki veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerindeki sigortalı
sayısının ortalamasına ilave olmaları kaydıyla, işyerinin imalat veya bilişim sektöründe faaliyet göstermesi
halinde ilgili döneme ait günlük brüt asgarî ücretin sigortalının prim ödeme gün sayısıyla çarpımı sonucu
bulunacak tutarı geçmemek üzere, sigortalının 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesi uyarınca belirlenen
prime esas kazançları üzerinden hesaplanan sigortalı ve işveren hissesi primlerinin tamamı tutarında;
işyerinin diğer sektörlerde faaliyet göstermesi halinde sigortalının 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesi
uyarınca belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigortalı ve işveren hissesi primlerinin
tamamı tutarında, her ay bu işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri tüm primlerden mahsup
edilmek suretiyle işverene prim desteği sağlanır ve destek tutarı Fondan karşılanır.
Bu maddeyle sağlanan prim desteği 2020 yılı Aralık ayı/dönemi aşılmamak üzere, destek kapsamına giren
sigortalılar için 12 ay süreyle uygulanır. Ancak bu süre; işe giriş tarihi itibarıyla 18 yaşından büyük kadın,
18 yaşından büyük 25 yaşından küçük erkek sigortalılar ile Kuruma engelli olarak kayıtlı sigortalılar için
18 ay olarak uygulanır.
Bu maddeyle sağlanan teşvikten yararlanmakta olan işverenler, bu teşvikten yararlanılan ayda aynı sigortalı
için diğer sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinden yararlanamaz.
Geçici Madde 21’e göre ise; bu Kanunun geçici 19 uncu ve geçici 20 nci maddeleri kapsamında işe
alınanların ücretlerinin, ilgili yılda uygulanan asgarî ücretin aylık brüt tutarının prim ödeme gün sayısına
isabet eden tutarı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin asgarî geçim indirimi uygulandıktan sonra kalan
kısmı, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir. Bu madde
kapsamında yapılan ücret ödemelerine ilişkin düzenlenen kâğıtlara ait damga vergisinin aylık brüt asgarî
ücretin prim ödeme gün sayısına isabet eden kısmı beyan edilmez ve ödenmez.
76
Bu madde kapsamında gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlananlar, diğer kanunlarda yer alan benzer
nitelikli gelir vergisi stopajı teşviklerinden yararlanamaz.
İlave İstihdam Teşvikinden yararlanılabilmesi için;
Sigortalı yönünden aranan şartlar
• 01/01/2018 ila 31/12/2020 tarihleri arasında özel sektör işverenlerince işe alınmış olması,
• İŞKUR’a kayıtlı işsiz olması,
• İşe giriş tarihinden önceki 3 aylık sürede toplam 10 günden fazla 5510 sayılı Kanunun 4 üncü
maddesinin 1 inci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında sigortalılıklarının bulunmaması
(SGK’ya bildirilmemiş olmaları).
İşyeri yönünden aranan şartlar
• Özel sektör işverenine ait olması,
• Sigortalının işe giriş tarihinden önceki takvim yılına ilişkin işyerinin ortalama sigortalı sayısına ilave
olarak çalıştırılması,
• Aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde SGK’ya verilmesi,
• Tahakkuk eden sigorta primlerinin yasal süresi içinde ödenmesi,
• İşyerinden kaynaklanan yasal ödeme süresi geçmiş prim ve idari para cezası borcunun
bulunmaması,
• Kayıt dışı sigortalı çalıştırıldığı veya sahte sigortalı bildiriminde bulunulduğu yönünde bir tespitin
bulunmaması.
2.5.4. Üç Aylık Ücret Desteği
22/02/2019 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan “Sosyal Hizmetler Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun”un 8. Maddesi ile, 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun
geçici 19 uncu maddesine son fıkradan önce gelmek üzere şu fıkra eklenmiştir:
4447 / Geçici Madde 19 / (Ek fıkra:21/2/2019-7166/8 md.) 01/02/2019 ila 30/4/2019 tarihleri arasında
işyerlerinde 2018 yılı Ocak ila Aralık ayları/döneminde aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim
hizmet beyannamesi ile 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
uzun vadeli sigorta kollarından en az sigortalı bildirimi yapılan aydaki/dönemdeki sigortalı sayısına ilave
olarak işe alınanların, iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı nedenlerle feshedilmesi hariç olmak üzere,
işe alındıkları tarihten itibaren 9 aylık sürede iş sözleşmesi feshedilmeksizin çalıştırılmaları halinde bu
maddede belirtilen prim desteği ile birlikte işe alındıkları ay dâhil 3 aylık süre için prim ödeme gün sayısının
67,36 Türk lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar Fondan karşılanmak üzere işverene destek olarak ayrıca
sağlanır. Bu fıkra kapsamında işverene sağlanan ücret desteği işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna olan
borçlarına mahsup edilir, ancak işverene ödenmez.
Buna göre; işverenlerin 2018’de uzun vadeli sigorta kollarından en az işçi çalıştırdıkları aydaki çalışan
sayısına ilave olarak 2019 yılı Şubat, Mart veya Nisan aylarında sağlayacakları ilave istihdam için 3 ay
süreyle ücret desteği sağlanmaktadır. İlave istihdam ücret desteği uygulaması ile; ücret desteğiyle destekten
yararlanan sigortalının 3 aylık destek süresinin akabinde 6 ay boyunca işyerinde istihdamda kalması
hedeflenmektedir.
Üç Aylık Ücret Desteğinden yararlanılabilmesi için;
Sigortalı yönünden aranan şartlar
• 01/02/2019 ila 30/4/2019 tarihleri arasında işe alınmış olması,
• Türkiye İş Kurumuna kayıtlı işsiz olması,
77
• İşe giriş tarihinden önceki üç aylık sürede toplam on günden fazla 5510/4-1 ve (c) bentleri
kapsamında Kuruma bildirilmemiş olmaları ve isteğe bağlı sigortalılık hariç 5510/4-1 -(b), ek 6, ek
9 uncu madde birinci fıkra kapsamında sigortalı olmamaları.
İşyeri yönünden aranan şartlar
• Özel sektör işvereni olması,
• 2018 yılında Kuruma uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak en az sayıda bildirim yapılan
aydaki/dönemdeki sigortalı sayısına ilave olarak çalıştırılması,
• İş sözleşmesinin işveren tarafından haklı nedenlerle feshi hariç olmak üzere, işe alındıkları tarihten
itibaren dokuz aylık sürede işverence iş sözleşmesi feshedilmeksizin çalıştırılmaları,
• Aylık prim ve hizmet belgesinin veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin yasal süresi içinde
Kuruma verilmesi,
• Tahakkuk eden primlerin yasal süresi içinde ödenmesi,
• Yasal ödeme süresi geçmiş sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin
gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarının bulunmaması,
• Çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği veya bildirdiği sigortalıları fiilen çalıştırmadığı
yönünde herhangi bir tespitin bulunmaması, şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
01/02/2019 ile 30/04/2019 tarihleri arasında işe alınan sigortalılar için işverenlere 3 aylık süre ile aylık net
asgari ücret düzeyinde (2.020,90 TL.) destek sağlanmaktadır.
2.5.5. Asgari Ücret Desteği
Asgari Ücret Desteği 2016 ve 2017 yıllarında 12 ay; 2018 yılında 9 ay olarak uygulanmıştır. 2019’da
yapılan yasal düzenleme ile destek süresi 12 aya çıkarılmış ve destek tutarı işyeri büyüklüğüne göre
farklılaştırılmıştır.
Söz konusu destek, 5510 sayılı Kanunun geçici 78 inci maddesi kapsamında uygulanmaktadır.
5510 / Geçici 78 inci madde - (Ek:18/1/2019-7162/10 md.):
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun vadeli sigorta
kolları hükümleri uygulanan sigortalıları çalıştıran işverenlerce;
a) 2018 yılının aynı ayına ilişkin Kuruma verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve
prim hizmet beyannamelerinde prime esas günlük kazancı 102 Türk lirası ve altında bildirilen
sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısını geçmemek üzere, 2019 yılında cari aya ilişkin verilen
aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde bildirilen
sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının,
b) 2019 yılı içinde ilk defa bu Kanun kapsamına alınan işyerlerinden bildirilen sigortalılara ilişkin
toplam prim ödeme gün sayısının,
2019 yılı Ocak ila Aralık ayları/dönemi için bu maddede belirtilen tutarlar ile çarpımı sonucu bulunacak
tutar, bu işverenlerin Kuruma ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilir ve bu tutar İşsizlik Sigortası
Fonundan karşılanır. Ancak (a) bendinde belirtilen prime esas günlük kazanç tutarı 18/11/2012 tarihli ve
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümleri uyarınca toplu iş sözleşmesine tabi özel
sektör işverenlerine ait işyerleri için 203 Türk lirası olarak esas alınır.
Birinci fıkrada belirtilen işyerlerinin tespitinde; 2018 yılı Ocak ila Kasım ayları/döneminde uzun vadeli
sigorta kollarından aylık prim ve hizmet belgeleri veya muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile bildirimi
yapılan 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalı sayısının ortalaması esas alınır.
Ortalama sigortalı sayısı; 500’ün altında olan işyerleri için günlük 5 Türk lirası, 500 ve üzerinde olan 
78
işyerleri için günlük 3,36 Türk lirası destek sağlanır.
Bu kapsamda; 500 ve üzerinde çalışanı olan işyerleri için kişi başı aylık 101 TL; 500 altı çalışanı olan
işyerleri için ise kişi başı aylık 150 TL destek sağlanmaktadır. 2019 yılı boyunca 12 ay süreyle uygulanacak
olan bu destek aracılığıyla; asgari ücrette yapılan yüksek oranlı artışlardan kaynaklı olarak mevcut istihdam
üzerinde oluşabilecek olumsuz etkilerin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Asgari Ücret Desteğinden yararlanılabilmesi için;
İş arayan yönünden aranan şartlar
• 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun
vadeli sigorta kolları (Malullük, Yaşlılık, Ölüm) hükümleri uygulanan sigortalılar olması.
İşveren yönünden aranan şartlar
• Özel sektör işyeri işverenlerine ait olması,
• 5018 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde belirtilen kamu idareleri dışında kalan diğer kamu işyeri
işverenleri olması.
2.5.6. İşyerlerine Yönelik Mesleki Eğitim Kursları
İşgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu tüm mesleklerde işsizlerin niteliklerini geliştirerek istihdam
edilebilirliklerini artırmak amacıyla mesleki eğitim kursları düzenlenebilmektedir.
İşverenler İŞKUR desteği ile ihtiyaç duyduğu nitelikteki işgücünü yetiştirebilmektedirler. Bu şekilde
eleman ihtiyacını hızlı ve etkin bir şekilde karşılayabilir ve işgücü yetiştirme maliyetlerinden
kurtulabilmektedirler.
İşverenler ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücünün yetiştirilmesinin yanı sıra hâlihazırda çalışanı olan ancak
çeşitli mevzuatlar ile belirlenen belgelere sahip olmayan işçilerinin de belge sahibi olması için çalışanların
mesleki eğitimi kurslarından faydalanarak eğitim için hiçbir gider ödemeden çalışanlarınızı belge sahibi
yapabilmektedirler.
Kurslarda eğitici giderleri, kursiyer zaruri gideri ile kısa vadeli sigorta giderleri İŞKUR tarafından
karşılanmaktadır.
İstihdam garantili mesleki eğitim kurslarına katılanların en az yüzde ellisi, en az yüz yirmi gün olmak üzere
kurs süresi kadar istihdamda kalmaktadır.
Mesleki Eğitim Kurslarına Katılacaklarda Aranan Şartlar
• Kuruma kayıtlı işsiz olmak,
• 15 yaşını tamamlamış olmak,
• Yetiştirilecekleri mesleğe uygun özelliklere sahip olmak,
• İşverenin aradığı özel şartları taşımak,
• İş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinden faydalanmış olmak,
• Emekli olmamak.
Eğitimlere katılmalarına ve kurs sonunda da istihdam edilmelerine engel durumları bulunmadığı il
müdürlüğünce uygun görülen yükseköğretim ve açık öğretimde okuyan öğrenciler de kurslara katılabilirler.
Kurslara devam zorunludur. Kabul edilebilir mazereti olanlara yüklenicinin onayı alınmak şartı ile
eğiticiler/öğreticiler tarafından yazılı olarak izin verilebilir. Ancak bu izin süreleri toplamının, doktor raporu
ile tevsik edilebilen en fazla 5 günlük sağlık izni dışında, hangi sebeple olursa olsun kurs süresinin 1/10'unu
aşması halinde kursiyerlerin kursla ilişikleri kesilir.
79
Ayrıca tarımsal faaliyette bulunanlar ile isteğe bağlı sigortalı sayılanlar, sosyal yardım, özürlü maaşı ile dul
ve yetim aylığı alanlar da mesleki eğitim kurslarından yararlanabilmektedir.
Mesleki Eğitim Kurslarının Süresi
Kurslar en fazla 160 fiili gündür.
Kursların, günlük en az 5 en fazla 8 saat ve haftada 6 günü geçmemek üzere en az 30 en fazla 40 saattir.
Yarım günlük tatiller dahil olmak üzere milli, dini bayramlar ile resmi tatil olan günlerde eğitim yapılamaz
ve bu süreler toplam eğitim gününe dahil edilemez.
Mesleki Eğitim Kurslarında Karşılanabilecek Giderler
• Kursiyer zaruri gideri (Günlük 30 TL. ila 50 TL. arasında değişmektedir.)
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası Primi
• Genel Sağlık Sigortası Prim Giderler
• Sanayi sektöründeki mesleklerde düzenlenecek mesleki eğitim kurslarına katılan kadınların
bakmakla yükümlü oldukları 2-5 yaş arası çocukları için aylık 400 TL. bakım desteği kurs süresince
karşılanacaktır.
Başvuru Yeri ve Zamanı
81 ilde bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ile hizmet merkezlerine istenildiği zaman başvuru
yapılarak iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinden faydalanarak kursa katılabilirsiniz.
2.5.7. İşbaşı Eğitim Programları
İşbaşı eğitim programının amacı nitelikli işgücü temin etmekte zorlanan işverenlere işe alacakları kişileri
işyerinde belli bir süre gözlemleyerek ve eğitim vererek kişiler hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olma ve işe
alma konusunda isabetli bir karar verme imkânı sunmaktır. Bu sayede işverenler ihtiyaç duydukları
işgücünü herhangi bir maliyete katlanma zorunluluğu bulunmadan kendileri yetiştirme imkânına
kavuşmakta ve doğru işçi bulma olanağı elde etmektedirler.
İşbaşı eğitim programı ilgili mevzuatı gereği en az 2 sigortalı çalışanı bulunan ve Kuruma kayıtlı olan tüm
işyerlerinde uygulanabilmektedir. Kamu kurumu olmayan ve kamu kurumu teşkilatı içerisinde yer almayan
tüm işverenler programa başvuru yapabilmektedir. Program kapsamında işverenler çalışan sayısının %50
istihdam taahhüdü vererek çalışan sayı% 30’una kadar katılımcı talep edebilmektedir.
İşverenin en az %50 istihdam taahhüdü vermesi ve program sonunda katılımcıları program süresi 60 günden
az olanlar için en az 60 gün, diğer programlarda ise program süresi kadar istihdam etmesi gerekmektedir.
İşbaşı Eğitim Programı; bilişim ve imalat sektörlerindeki işyeri ve mesleklerde en fazla 6 ay, diğer
sektörlerde ise en fazla 3 ay olarak uygulanmaktadır.
Siber güvenlik, bulut bilişim, oyun geliştirme uzmanı ve kodlama gibi çağımızın ve geleceğin meslekleri
olarak görülen alanlarda düzenlenecek olan işbaşı eğitim programlarına katılan 18-29 yaş arası gençler için
işbaşı eğitim programlarının süresi 9 ay uygulanacaktır.
Program günde en az 5 en fazla 8 saat olmak üzere ve haftada 6 günü aşmamak kaydıyla haftalık 45 saati
geçmeyecek şekilde planlanabilir.
Program süresince katılımcı zaruri gideri (günlük 77,70 TL., öğrenciler için 58,27 TL., işsizlik ödeneği
alanlar için 38,85 TL.) ve kısa vadeli sigorta prim giderleri İŞKUR tarafından karşılanmaktadır. Geleceğin
meslekleri olarak belirlenecek mesleklerde düzenlenen programlarda katılımcılara 85 TL. zaruri gider
ödenecektir.
80
Bu şekilde katılımcıyı işin başında görme imkânı bularak kendi ihtiyacınıza göre yetiştirebilir ve daha sonra
istihdam ederek “Teşvikler” kısmında yer alan teşviklerden faydalanabilirsiniz.
81 ilde bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ile hizmet merkezlerine istediğiniz zaman başvuru
yaparak ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
2.5.8. Geleceğin Mesleklerinde İşbaşı Eğitim Programı Düzenlenmesine İlişkin Uygulama
Sanayi 4.0 ile gelecekte bilgi ve iletişim teknolojileri ve Ar-Ge alanında gelişen teknoloji ve üretim
süreçlerinin değişimi ile birlikte yeni mesleklerin ortaya çıkacağı, bazı mesleklerde ise işgücü talebinin
artacağı öngörülmektedir. Bu kapsamda geleceğin meslekleri olarak öngörülen siber güvenlik, kodlama,
bulut teknolojisi vb. mesleklerde 18-29 yaş aralığındaki gençler için 9 aya kadar İşbaşı eğitim programı
düzenlenebilmekte olup katılımcılara günlük 85 TL. cep harçlığı ödenmektedir.
Bu kapsamda düzenlenecek olan işbaşı eğitim programlarından en az iki sigortalı çalışanı olmak kaydıyla;
• “Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde” (teknoparklar) faaliyet gösteren işyerleri,
• “Teknoloji Merkezleri (teknoloji merkezi işletmeleri)”,
• “Ar-Ge merkezleri” ile “Tasarım Merkezi” olarak faaliyette bulunan işyerleri,
yararlanabilmekte olup ayrıca bunlardan ayrı olarak bilgi ve iletişim sektöründe faaliyet gösteren ve en az
yirmi sigortalı çalışanı olan işyerleri de bu kapsamda düzenlenecek işbaşı eğitim programlarından
yararlanabilmektedir.
81 ilde bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ile hizmet merkezlerine istediğiniz zaman başvuru
yaparak ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
2.5.9. İşe İlk Adım Projesi
İşe İlk Adım Projesi ile üniversite mezunu gençlerin işgücü piyasasında kalıcı istihdamının sağlanmasını
hedefliyoruz. Projeyle nitelikli işgücü talebinde bulunan işverenlerin aradığı özelliklere sahip elemanları
istihdam edebilmelerine yardımcı oluyoruz.
Fakülte veya yüksekokullardan mezun 18-29 yaş arası gençleri kapsayan proje ile işbaşı eğitim programı
sonrası istihdam sürecinde işverenlere ücret desteği sağlıyoruz.
Program sonrası zorunlu istihdam sürecinde net asgari ücretin %50’sine karşılık gelen tutarını zorunlu
istihdamın sonunda toplu olarak ödüyoruz.
Zorunlu istihdam süreci sonrasında işveren tarafından 12 ay süreyle bu kişileri istihdam etmeye devam
edeceğine dair taahhüt verilmesi ve yeni bir sözleşme imzalanması durumunda 12 ay süresince net asgari
ücretin %25’ini aylık olarak ödemeye devam ediyoruz.
2.5.10. Kadınlara Yönelik Çocuk Bakım Desteği Uygulaması
İşgücü piyasasında dezavantajlı konumda bulunan kadınların işgücüne katılımını artırmak ve sanayi ve
imalat sektörlerinde işverenlerin ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücü ihtiyacını karşılamak amacıyla sanayi ve
imalat sektörlerinde İŞKUR tarafından düzenlenen mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programlarına
katılan kadınlara yönelik çocuk bakım desteği uygulanmaktadır. Buna göre sanayi sektöründeki
mesleklerde düzenlenen mesleki eğitim kurslarına ve imalat sektöründeki mesleklerde düzenlenen işbaşı
eğitim programlarına katılan kadınlardan 2-5 yaş arasındaki (2 ve 5 yaş dahil) çocuğu olup çocukları
kreşe/gündüz bakımevine (özel veya kamu) devam eden kadın kursiyer/katılımcılara 01/04/2018 tarihinden 
81
itibaren yalnızca bir çocuk için kurs süresi boyunca aylık en fazla 400 TL. olmak üzere bakım desteği
verilmektedir.
2.5.11. İş’te Anne Projesi
İşgücü piyasasına girişte ve istihdamda kalma konusunda diğer gruplara göre daha dezavantajlı konumda
bulunan kadınların desteklenmesi, istihdamın attırılması ve işsizliğin önlenmesi amacıyla hayata geçirilen
“İşte Anne Projesi” ile kadınların istihdam garantili mesleki eğitim kurslarına ve işbaşı eğitim
programlarına dâhil edilmesi ve daha sonra bu kadınların istihdam edilmesi amaçlanmaktadır.
Proje, en az %50 istihdam garantili mesleki eğitim kursları ile işbaşı eğitim programlarında
uygulanmaktadır. Projeden sadece 0-15 yaş aralığında çocuğu bulunan kadınlar yararlanabilmekte olup,
projeden yararlanmak isteyen kadınlar yoğunlaştırılmış iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinden
yararlandırılmasının ardından İŞKUR tarafından düzenlenen en az yüzde 50 istihdam garantili mesleki
eğitim kursları ile işbaşı eğitim programlarına yönlendirilmektedir.
Kurs ve programlara katılan kadınlara kursa veya programa devam edilen günler için 80 TL. cep harçlığı
ödenmektedir. Ayrıca kursiyerlerin iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık sigortası primleri de
karşılanmaktadır.
2.5.12. Mesleki Eğitim ve Beceri Geliştirme İşbirliği Projesi (MEGİP)
İŞKUR ile TOBB arasında işgücü piyasasının talep ettiği niteliklerde işgücünün yetiştirilmesi için kamuözel sektör işbirliğinde teorik ve uygulamalı eğitimlerin birleştirilmesini içerecek şekilde mesleki beceri
eğitimlerinin düzenlenebilmesi için bu proje hazırlanmıştır.
İşverenlerin ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücü yine işverenlerin talepleri doğrultusunda oluşturulacak eğitim
programı ile yetiştirilecektir. Kursiyer olma şartlarını taşıyan herkes bu eğitimlerden faydalanabilecektir.
Mesleğin özelliğine göre teorik ve pratik eğitim birbirlerini tamamlayacak şekilde eş zamanı veya ayrı bir
şekilde yürütülebilecektir.
Mesleki beceri eğitimleri günlük en az beş en fazla sekiz saati ve haftada altı günü geçmemek üzere en az
otuz en fazla kırk beş saat olarak gerçekleştirilebilmektedir.160 fiili günü geçmeyecek şekilde düzenlenecek
mesleki beceri eğitimlerine katılan işsizlere günlük 77,70 TL., işsizlik ödeneği alan vatandaşlarımıza ise
38,85 TL. cep harçlığı ödenmektedir. Ayrıca kursiyerlerin iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık
sigortası primleri de karşılanmaktadır.
2.6. TÜRKİYE SAĞLIK ENSTİTÜLERİ BAŞKANLIĞI (TÜSEB)
Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB), sağlık bilimi ve teknolojisi alanında bilgi üreterek,
ülkemize ve insanlığa hizmet etmek amacıyla 19/11/2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun (4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 666 ncı maddesi ile revize edildi) ile kurulmuştur. TÜSEB bu amaç ve
ilkeler doğrultusunda sağlık bilimleri alanında yurt içi ve yurt dışı araştırma ve işbirliği yapmak, bilimsel
kalkınmaya katkıda bulunmak ve ülkemizde bilimsel araştırmalar için ekosistem oluşturmak hedefleriyle
kurulmuştur. TÜSEB, sağlık bilim ve teknolojileri alanında ülke ihtiyaçları doğrultusunda aşağıda
kurulmuş olan araştırma enstitülerine, gerektiğinde yenilerini ekleyerek, sağlık araştırmaları sahasında,
yapılanmasını tamamlayacak ve işbirliği ağını kuracaktır. Bu amaçla kurulan ilk Enstitüler:
• Türkiye Kanser Enstitüsü
• Türkiye Biyoteknoloji Enstitüsü 
82
• Türkiye Anne, Çocuk ve Ergen Sağlığı Enstitüsü
• Türkiye Halk Sağlığı ve Kronik Hastalıklar Enstitüsü
• Türkiye Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Enstitüsü
• Türkiye Sağlık Hizmetleri Kalite ve Akreditasyon Enstitüsü
• Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü’dür.
TÜSEB kendisine kanunla verilen sağlık bilimi ve teknolojileri alanında Ar-Ge faaliyetlerini yürütmek ve
desteklemek için bir dizi mevzuat düzenlemelerini hazırlayarak uygulamaya aktarmaktadır.
İlk düzenleme “Stratejik Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Yönetmeliği” (Resmi Gazete:
13/03/2018/30359) yayımlanmıştır.
Yönetmeliğin amacı, Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları, Bakanlar Kurulu, Kalkınma Planı veya
Hükümet Programlarında yer alan stratejik ve/veya öncelikli olarak belirlenen alanlarda, Yönetim Kurulu
tarafından belirlenen stratejik konularda kamu ve özel kurum/kuruluş, üniversiteler ile TÜSEB’e bağlı
Enstitüler tarafından yapılacak Stratejik Ar-Ge projesi başvurularının değerlendirme, destek, teşvik, izleme
ve sonuçlandırılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Başvurular; çağrı, davet usulü ve/veya
doğrudan yapılabilir.
“Araştırma ve Geliştirme Proje Destek Programlarına İlişkin Yönetmelik” taslağı ile buna bağlı öncelikli
desteklenmesi düşünülen alanlar için 3 adet alt düzenleme hazırlanmıştır.
Bu yönetmeliğe bağlı alt programlar
1-Araştırma ve Geliştirme Projeleri Destekleme Programı Uygulama Usulü
2-Çağrılı Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı Uygulama Usulü (Öncelik Belirlenen Konularda)
3-Acil Araştırma ve Geliştirme Projeleri Destekleme Programı Uygulama Usulü (Küçük Ölçekli)
hazırlanmıştır.
Ayrıca uzun vadede sektörü daha geniş alanlarda desteklemek üzere çalışılması planlanan konular;
1- Altyapı projeleri (araştırma merkezleri, laboratuvar vb.) desteklenmesine,
2- Üniversite ve araştırma merkezleriyle (ulusal ve uluslararası) işbirliği yapılması
3- Saha çalışmalarının desteklenmesi
4- Patent çalışmalarının desteklenmesi
yer almaktadır.
2.7. KREDİ GARANTİ FONU (KGF)
Kredi Garanti Fonu’nun kuruluş amacı, teminat yetersizliği olan KOBİ ve KOBİ dışı işletmelerin
finansmana erişimini kolaylaştırmaktır.
KGF, kredi kuruluşlarının teminat olarak talep ettikleri varlıklara sahip olmayan KOBİ’lerimize kefil olmak
suretiyle teminat yetersizliğini finansmana erişimin önünde bir engel olmaktan çıkarmayı amaçlamakla;
• Kredi piyasasının etkin çalışmasını, ,
• KOBİ’lerin toplam krediler içindeki payının yükseltilmesini,
• KOBİ’lerin uzun vadeli yatırım kredileri kullanabilmesini,
• KOBİ’lerin rekabet gücünün arttırılmasını,
• Girişimciliğin desteklenmesini,
• KOBİ’lerin kayıt dışı piyasalar yerine bankalardan borçlanmasını
83
gelir dağılımının iyileştirilmesini ve istihdam artışını da hedeflemiş olmaktadır ki, bu hedefler aynı zamanda
büyüme ve kalkınma yolundaki ülkemizin de öncelikleri arasındadır.
2.7.1. Özkaynak Kredi Kefalet Programı
Destek Üst Limiti: 3.000.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %80
Bu destek ile teminat yetersizliği çeken KOBİ'lerin bankalardan alacağı kredilere en çok %80 oranında
kefalet verilmesi amaçlanmaktadır.
KGF teminatından yararlanabilmek için; kredi başvurusu yapılan bankaya, KGF kefaletinden yararlanmak
istendiği belirtilmelidir.
Bir KOBİ için kefalet üst limiti 3.000.000 TL. olarak belirlenmiştir.
Bankaya başvuru yapıldıktan, yaklaşık 10 gün sonra başvuru sahibine KGF kefaleti ile ilgili olumlu ya da
olumsuz dönüş yapılmaktadır.
2.7.2. İşletmelerin ve KOBİ'lerin Rekabet Edebilirliği Programı – COSME
Destek Üst Limiti: 1.000.000 TL.
Destek Alt Limiti: -
Destek Oranı: %80
Bu destek ile Avrupa Yatırım Fonu tarafından KGF lehine sağlanan kontrgaranti ve KGF eş finansmanına
istinaden, KOBİ’lerin rekabet edebilirliğinin ve sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi ve girişimcilik
kültürünün teşvik edilmesi için KOBİ’lerin finansmana erişiminin desteklenmesini sağlamaktır. Bu
program Avrupa Yatırım Fonu ile Kredi Garanti Fonu A.Ş. ortaklığında yürütülmektedir. Teminat vermekte
sıkıntı yaşayan KOBİ'lerin program kapsamındaki bankalardan alacağı kredilere %80 oranında kefil
olunmaktadır.
Kredi vadesi minimum 3, maksimum 5 yıldır.
Aşağıda yer alan sektörlerde faaliyet gösteren KOBİ'ler bu destekten yararlanamamaktadır:
• Yasadışı Ekonomik Faaliyetler,
• Tütün ve Damıtılmış Alkollü İçkiler,
• Silah ve Mühimmat Üretimi ve Ticareti,
• Kumarhaneler,
• Bazı BT alt sektörleri
• Bazı yaşam bilimleri alt sektörleri
2.7.3 Hazine Destekli Kefalet Programı
31/10/2016 tarihli 2016/9538 sayılı “BKK 2016/9538 Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan Hazine
Desteğine İlişkin Karar” da yer alan 20 milyar TL.’lik kefaletlerin toplam bakiye tutarı ile ilgili limit,
10/03/2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hazine Destekli KGF kefaletleriyle
ilgili 27/02/2017 tarih 2017/9969 sayılı “Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan Hazine Desteğine İlişkin
Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar” ile 250 milyar TL’ye yükseltilmiştir. 
84
Bu doğrultuda Hazine ve Maliye Bakanlığı ile KGF arasında sırayla 200 milyar TL., 52,5 milyar TL., 32,5
milyar TL. tutarında kefalet verilmesiyle ile ilgili protokoller imzalanmış ve Hazine kaynaklı KGF
kefaletleri ile KOBİ ve KOBİ Dışı ölçekli işletmelerin banka kredilerine erişimi kolaylaştırılmıştır. KOBİ
ölçekli her bir işletme için 25 milyar TL.’ye kadar, KOBİ ölçeğinden büyük her bir işletme için 200 milyar
TL.’ye kadar kefalet imkânı sağlanmıştır.
İşletme kredilerinin vadesi asgari 6 ay, anapara ödemesiz dönemi en fazla 1 yıl olmak üzere azami 5 yıldır.
Yatırım kredilerinin vadesi ise asgari 6 ay, anapara ödemesiz dönemi en fazla 3 yıl olmak üzere azami 10
yıldır.
10/10/2018 tarihli 162 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile düzenlenen, ödemesinde problem yaşanan krediler
için bankalarca tazmin talebinde bulunulmadan önce yararlanıcıya yapılandırma imkânı sunulmuş olması
koşulu KGF tarafından uygulanmaya başlamıştır.
Kefalet verilmiş kredilerin yeniden vadelendirilmesi veya yapılandırılması durumlarında banka, kredinin
açılış tarihinden başlamak üzere işletme kredilerinde 96 ay, yatırım kredilerinde ise 156 ayı aşmamak
kaydıyla birden fazla yapılandırma yapabilmekte, kredi vadesini değiştirebilmektedir. Yapılandırma
durumunda ilave olarak 12 ay ödemesiz dönem kullanılması imkânı bulunmaktadır.
Devam eden diğer programların yanı sıra 2019 yılında toplamda 40 milyar TL kefalet limiti ile KOBİ
Değer-1 ve KOBİ Değer-2 programları hayata geçirilerek toplamda kullanıma sunulan Hazine Destekli
KGF kefaleti tutarı 325 milyar TL.’ye ulaşmıştır.
2.8. TÜRK EXIMBANK
Türk Eximbank'ın temel amacı; ihracatın geliştirilmesi, ihraç edilen mal ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi,
ihraç mallarına yeni pazarlar kazandırılması, ihracatçıların uluslararası ticarette paylarının artırılması ve
girişimlerinde gerekli desteğin sağlanması, ihracatçılar ile yurt dışında faaliyet gösteren müteahhitler ve
yatırımcılara uluslararası piyasalarda rekabet gücü ve güvence kazandırılması, yurt dışında yapılacak
yatırımlar ile ihracat maksadına yönelik yatırım malları üretim ve satışının desteklenerek teşvik edilmesidir.
Türkiye'de ihracatın kurumsallaşmış tek asli teşvik unsuru olan Türk Eximbank, bu amaca yönelik olarak
ihracatçıları, ihracata yönelik üretim yapan imalatçıları ve yurt dışında faaliyet gösteren müteahhit ve
girişimcileri kısa, orta ve uzun vadeli nakdi ve gayri nakdi kredi, sigorta ve garanti programları ile
desteklemektedir. Türk Eximbank’ın, gelişmiş birçok ülkenin resmi destekli ihracat kredi kuruluşlarından
farklı olarak kredi, garanti ve sigorta işlemlerini aynı çatı altında toplamış olması, ihracatçı firmalara verilen
hizmetlerde bir bütünlük oluşturulmasına imkân tanımaktadır.
Burada Türk Eximbank’ın başlıca kredi programları hakkında bilgi verilmektedir. Daha detaylı bilgi ve
güncel faiz oranlarına www.eximbank.gov.tr adresinden ulaşılabilmektedir.
2.8.1. İhracata Hazırlık Kredileri
Destek (Firma) Üst Limiti: 25 milyon ABD Doları
Destek Alt Limiti: İhracata Hazırlık Kredisi programımız kapsamında işlem bazında herhangi bir alt limit
bulunmamaktadır.
Bu destek ile, ihracata yönelik mal üreten imalatçı ve ihracatçı firmaların uluslararası arenada rekabet
seviyelerinin artırılması ve ihracat projelerinin ihracata hazırlık aşamasında desteklenmesi
amaçlanmaktadır. Kredi, Türk Lirası ve döviz cinsinden kullandırılmaktadır.
85
Kredi Kullandırım Şartları
• Söz konusu krediden mal ihracatı yapan tüm ihracatçı firmalar yararlanabilir.
• Kredi, ihracat taahhüdü karşılığında ve malların serbest dövizle ihraç edilmesi koşulu ile
kullandırılır.
Kredi Başvuru Formları
• Kredi Talep Formu,
• İhracat Taahhüdünün Dağılım Formu,
• Firmaca imzalanıp kaşelenmiş Gümrük Beyannamesi bazında Fob/ Dolar ihracat tutarını gösterir
belge,
• İhracata aracılık eden firma beyan formu,
• Özel Fatura kapsamındaki ihracat tutarını gösterir belge,
• İlk defa ihracat yapacak olan firmaların kredi talebine konu, alıcı ile satıcı arasında yapılmış, ihracat
bağlantısını gösterir belge,
• Son üç yıla ait Hesap Durumu Belgesi, bilanço ve kar/zarar cetvellerinin (gelir tablolarının) orijinal
nüshaları,
• Muvafakatname,
• Firma İmza sirkülerleri,
• İlgili odaca orijinal tasdikli Kapasite Raporu örneği,
• Firmanın ve %25'i aşan hisseye sahip tüzel kişi ortaklarının kuruluş, faaliyet konusu, temsil ve
ilzam, ortaklık yapısı ve son değişikliklere ilişkin ticaret sicili gazetelerinin orijinalleri veya noter
tasdikli fotokopileri ile firmanın % 25'i aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklarının noter tasdikli
nüfus cüzdanı suretleri,
• Niyet Mektubu,
• Kredi Garanti Fonu (KGF) kefaletiyle kullandırılacak kredilerde KGF tarafından düzenlenecek
niyet mektubu,
• Faks Sözleşmesi, firma kaşe imzalı
• Firmayı tanıtıcı bilgi ve belgeler.
Kredi isteğe göre TL., ABD Doları, Euro, Japon Yeni ve GBP (sterlin) şeklinde kullanılabilmektedir.
Kredinin vadesi TL. kredilerinde azami 360 gün, döviz kredilerinde ise azami 720 gündür.
2.8.2. KOBİ İhracata Hazırlık Kredileri
Destek (Firma) Üst Limiti: 5 milyon ABD Doları
Destek Alt Limiti: Kobi İhracata Hazırlık Kredisi programımız kapsamında işlem bazında herhangi bir alt
limit bulunmamaktadır.
İmalatçı/ihracatçı ve ihracata yönelik mal üreten KOBİ'lerin ihracat taahhüdü karşılığında ve malların
serbest dövizle ihraç edilmesi koşulu ile desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Söz konusu kredinin firma limiti 5 milyon ABD Dolarıdır.
TL Kredileri için kredi vadesi azami 360 gündür.
Firma analizini müteakip, başvurusu uygun bulunan ve kendilerine limit tahsis edilen firmalara kredi, EFT
sistemi aracılığı ile aktarılmaktadır.
Döviz kredileri için kredi vadesi azami 720 gündür. Kredi, ABD Doları, Euro, Japon Yeni ve GBP olarak
kullanılabilmektedir.
86
2.8.3. Dış Ticaret Şirketleri Kısa Vadeli İhracat Kredisi
Destek (Firma) Üst Limiti: Firmanın bir önceki takvim yılı performansı, kredibilitesi, limit kullanım oranına
göre üst limit değişmektedir.
Destek Alt Limiti: İşlem alt limiti bulunmamaktadır.
Bu kredi desteği ile dış ticaret şirketlerinin ihracata hazırlık dönemi finansman ihtiyaçlarının uygun vade
ve maliyet ile karşılanması amaçlanmaktadır.
Kredi başvuru formları
• Kredi Talep Formu
• İmza Sirküleri
• Ticaret Sicili Gazetesi
• İhracat Taahhüdünün Dağılımı
• Son üç yıla ait (Yeminli Mali Müşavirler tarafından tescil edilmiş) Hesap Durum Belgesi, Bilanço
ve Gelir Tablolarının orijinal nüshaları
• Faks Sözleşmesi, firma kaşe imzalı
• Vergi Kimlik Numarası
• Teminat mektubu düzenleyecek olan bankadan getirilecek Niyet Mektubu
• Firmayı tanıtıcı bilgi ve belgeler
Destek için herhangi bir üst limit bulunmamaktadır. Verilen destek tamamıyla, firmanın bir önceki takvim
yılı performansına ve firmanın kredibilitesine bağlıdır.
Söz konusu kredi, döviz cinsinden kullandırılmakla birlikte azami 720 gündür.
2.8.4. Sevk Öncesi İhracat Kredileri
Destek (Firma) Üst Limiti: 25 milyon ABD Doları
Destek Alt Limiti: SÖİK programımız kapsamında işlem bazında herhangi bir alt limit bulunmamaktadır.
Sevk Öncesi İhracat Kredileri (SÖİK), Türk Eximbank tarafından tüm sektörleri kapsayan ve ihracatçıların
imalat aşamasından başlanarak desteklenmesi amacıyla Türk Eximbank tarafından kendilerine nakdi kredi
limiti tahsis edilmiş olan bankalar kanalıyla TL/Döviz cinsinden kullandırılan kısa vadeli kredilerdir.
Söz konusu kredi desteklerinde firma ve ihracat riski, aracı banka tarafından üstlenilmektedir.
Kredi Başvuru Formları
• Kredi talep formu
• Firma taahhütnamesi
• Firma bilgi formu
• Muvafakatname (Krediyi kullanacak firmanın imalatçı olması durumunda ihracatçı firmadan
alınacaktır.)
Kredi Nasıl Kullanılır?
• Limit tahsis edilen aracı bankalar vasıtası ile kullandırılır.
• Aracı bankalar, uygun buldukları firmaların kredi başvuru formlarını Türk Eximbank’a gönderirler.
• Türk Eximbank kredi taleplerini değerlendirir.
• Kabul edilmesi halinde kredi, firma hesabına aktarılmak üzere aracı bankaya ödenir.
• Aracı bankalar hesaplarına intikal eden kredi tutarlarını aynı gün ilgili firma hesabına aktarırlar.
87
• Firmalar aracı bankanın krediyi kullandırım tarihinde, kendilerine ödediğini/ödemediğini 5 işgünü
içinde yazılı olarak teyit ederler.
Söz konusu kredilerin vadesi en fazla 720 gündür. Sevk Öncesi İhracat Kredileri, TL ve Dolar olmak üzere
iki şekilde verilmektedir.
2.8.5. Reeskont Kredisi
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)’nin Türk Eximbank’a tanıdığı 17 milyar ABD Doları
tutarındaki reeskont limiti kapsamında kullandırılmaktadır.
Firmaların akreditifli, vesaik mukabili, mal mukabili ödeme şekline göre yapacakları ihracat işlemlerinin
sevk öncesi aşamasında, borçlu olarak düzenleyecekleri, bir banka avalini taşıyan bonoların iskonto
edilmesi suretiyle kredi kullandırılmaktadır.
Krediden, TCMB ve Türk Eximbank’ca yapılacak değerlendirme sonucunda, kredibilitesi uygun bulunan
ve Eximbank’tan kullandığı kredilere ilişkin ödeme sorunu olmayan firmalar yararlanabilmektedir.
Destek (Firma) Üst Limiti: Firma limiti döviz ve Türk Lirası kredilerin toplamı olmak üzere azami 350
Milyon ABD Dolarıdır. Dış Ticaret Sermaye Şirketleri için ise limit 400 Milyon ABD Dolarıdır.
Destek Alt Limiti: İşlem limiti en az 100 bin ABD Dolarıdır. KOBİ’ler için uygulanan işlem alt limiti ise
50 bin ABD Dolarıdır.
Kredi Başvuru Formları
• Kredi Talep Formu
• Bonoya aval verecek / TCMB’ye Devredilebilir Kesin teminat mektubu verecek ticari bankanın/
Kredi Garanti Fonu’nun (KGF) Niyet Mektubu
• Krediye esas ihracata/satışa konu olan malın ihracatçısının/satıcısının farklı olması halinde, kredi
talebinde bulunan imalatçının, ihracatçıdan/satıcıdan imzalı ve firma kaşeli olarak alacağı ekte
örneği bulunan muvafakatname, muvafakatname veren firmanın noter tasdikli imza sirküleri sureti,
• Nakit Blokaj Firma Beyanı
• Faks Sözleşmesi
• Ek Form-Genel Kredi Sözleşmesi ve Firma Taahhütnamesi
• T.C. Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü tarafından
verilen ve üretim/alım-satım faaliyetine ilişkin düzenlenen geçerli “Üretim” veya “Alım-Satım”
ruhsatının Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü’nce orijinal tasdikli
veya ilgili Serbest Bölge Müdürlükleri tarafından onaylanmış bir örneği.
• Serbest Bölgeler Hesap Bilgileri Formu
• KOBİ Beyan Formu
• Avalsiz Bono
Reeskont döviz kredilerinde vade azami 360 gündür. Kredi ABD Doları, Avro, Japon Yeni, Sterlin olarak
kullandırılmaktadır.
2.8.6. Sevk Sonrası Reeskont Kredisi
TCMB’nin Türk Eximbank’a tanıdığı 17 milyar ABD Doları tutarındaki reeskont limiti çerçevesinde,
vadeli ihracat alacakları temlik alınarak, kredi kullandırılır.
Program kapsamında; 
88
• Poliçe veya bonoya bağlı kabul kredili ihracat işlemlerinden doğan alacaklar,
• Vadeli ihracat akreditiflerine dayalı alacaklar,
• Türk Eximbank Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası kapsamında sigortalanmış vadeli mal mukabili
/vesaik mukabili ve akreditifli ihracat alacakları,
• İhracatçı firmalarca ihracat alacağına istinaden düzenlenip faktoring şirketlerine temlik edilen ve
Faktoring Şirketlerince Türk Eximbank’a ciro edilen bonolar, iskonto edilmektedir.
Kredibilitesi TCMB ve Bankamız tarafından uygun bulunan ve Bankamızdan kullandığı kredilere ilişkin
geri ödeme ve ihracat taahhüt sorunu olmayan firmalar bu programdan yararlandırılmaktadır.
Program kapsamında firma limiti döviz ve Türk Lirası kredilerin toplamı olmak üzere azami 350 Milyon
ABD Doları’dır (DTSŞ hariç). Dış Ticaret Sermaye Şirketleri için firma limiti 400 Milyon ABD Doları’dır
kredi Euro / USD/GBP/JPY olarak kullanılabilmektedir.
Destek Alt Limiti: Sevk Sonrası Reeskont Kredisi programımız kapsamında işlem bazında alt limit 1.000
ABD Doları tutarındadır.
Kredi Başvuru Formları
• Kredi Talep Formu
• Satış Sözleşmesi Örneği/Proforma Fatura Örneği
• Taşıma Belgesi
• İngilizce Fatura
• Gümrük Beyannamesi
• Banka IBAN Bildirim Formu
Azami vade 360 gündür. Kredi ABD Doları, Avro, Japon Yeni, Sterlin olarak kullandırılmaktadır.
2.8.7. İhracata Yönelik İşletme Sermayesi Kredisi
Bu kredi ile firmaların yapmış oldukları hammadde, ara malı, makine ve teçhizat alımları kredilendirilmek
suretiyle, firmaların ihracata yönelik faaliyetlerinde ihtiyaç duydukları alımlarının finansmanı
amaçlanmaktadır.
Destek (Firma) Üst Limiti: Firma limiti azami 50 milyon ABD Doları’dır. Söz konusu program limiti
çerçevesinde her firma özelinde Bankamız tarafından yapılan çalışma ile limit belirlenerek ilgili firmaya
bildirilmektedir.
Destek Alt Limiti: İhracata Yönelik İşletme Sermayesi Kredisi programımız kapsamında işlem bazında
herhangi bir alt limit bulunmamaktadır.
Kredi Başvuru Formları
• Kredi Talep Formu
• Harcama Belgeleri Listesi (Harcamaların faturaya bağlanmış olması gerekmektedir), (Yeminli Mali
Müşavir (YMM) / Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) onaylı). Harcama Belgeleri
Listesi'nde yer alan faturalar, gerektiğinde Türk Eximbank tarafından kontrol amaçlı olarak talep
edilebilecektir.
• Kullanılacak krediye esas ihracata/satışa konu olan malın ihracatçısının/satıcısının farklı olması
halinde, kredi talebinde bulunan imalatçının, ihracatçıdan/satıcıdan imzalı ve firma kaşeli olarak
alacağı ekte örneği bulunan muvafakatname, muvafakatname veren firmanın noter tasdikli imza
sirküleri sureti,
• T.C. Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü tarafından
verilen ve üretim/alım-satım faaliyetine ilişkin düzenlenen geçerli “Üretim” veya “Alım-Satım”
ruhsatının Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü’nce orijinal tasdikli
veya ilgili Serbest Bölge Müdürlükleri tarafından onaylanmış bir örneği.
89
• Faks Sözleşmesi (Noter tasdikli veya firma yetkililerince Türk Eximbank huzurunda imzalanması
suretiyle işleme alınacaktır.)
• Teminat mektubu düzenleyecek bankadan/Kredi Garanti Fonu A.Ş.’den getirilecek niyet mektubu.
Azami 3 yıl vade ile kredi kullandırılabilmektedir. Kredi ABD Doları, Avro, Japon Yeni, Sterlin olarak
kullandırılmaktadır.
2.8.8. İhracata Yönelik Yatırım Kredisi
İhracata Yönelik Yatırım Kredisi Programı kapsamında ise, firmaların gerek yurt içinden gerekse yurt
dışından gerçekleştirecekleri makine ve teçhizat alımları ile diğer yatırım unsurları finanse edilmektedir.
Destek (Firma) Üst Limiti: İhracata Yönelik Yatırım Kredisi programımız kapsamında program limiti
azami 50.000.000 ABD Doları olup, kredi Euro veya USD olarak kullanılabilmektedir.
Destek Alt Limiti: İhracata Yönelik Yatırım Kredisi programımız kapsamında işlem bazında herhangi bir
alt limit bulunmamaktadır.
Kredi Başvuru Formları
• Kredi Talep Formu
• Harcama Belgeleri Listesi (Harcamaların faturaya bağlanmış olması gerekmektedir.), (Yeminli Mali
Müşavir (YMM) /Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) onaylı). Harcama Belgeleri
Listesi'nde yer alan faturalar, gerektiğinde Türk Eximbank tarafından kontrol amaçlı olarak talep
edilebilecektir.
• Kullanılacak krediye esas ihracata/satışa konu olan malın ihracatçısının/satıcısının farklı olması
halinde, kredi talebinde bulunan imalatçının, ihracatçıdan/satıcıdan imzalı ve firma kaşeli olarak
alacağı ekte örneği bulunan muvafakatname, muvafakatname veren firmanın noter tasdikli imza
sirküleri sureti,
• T.C. Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü tarafından
verilen ve üretim/alım-satım faaliyetine ilişkin düzenlenen geçerli “Üretim” veya “Alım-Satım”
ruhsatının Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü’nce orijinal tasdikli
veya ilgili Serbest Bölge Müdürlükleri tarafından onaylanmış bir örneği.
• Faks Sözleşmesi (Noter tasdikli veya firma yetkililerince Türk Eximbank huzurunda imzalanması
suretiyle işleme alınacaktır.)
• Teminat mektubu düzenleyecek bankadan/Kredi Garanti Fonu A.Ş.’den getirilecek niyet mektubu,
• Yatırım Teşvik Belgesi (YTB) sureti (varsa).
1 veya 2 yıl geri ödemesiz dönem olmak üzere 5 veya 7 yıl vade ile kredi kullandırılabilmektedir. Kredi
ABD Doları, Avro, Japon Yeni ve Sterlin olarak kullandırılmaktadır.
2.8.9. Kısa Vadeli Alacak Sigortası
Alacak Sigortası ile ihracatçıların yurt dışı satışlarından doğan tahsilatı riskli alacakları ticari ve politik
risklere karşı sigorta kapsamına alınmaktadır. Alacak sigortası ile ihracatçılarımızın Türk Eximbank
tarafından kapsama alınan ülkelerdeki alıcılara yapacağı 360 güne kadar vadeli tüm sevkiyatları alıcı
firmalara tahsis edilen limitler çerçevesinde sigortalanmaktadır.
Alacak Sigortası Programı’nın amacı, bir taraftan ihracatçılarımızın kısa vadeli satışlarına ilişkin ihracat
bedellerinin ticari ve politik risklere karşı belirli limitler dahilinde teminat altına alarak ihracatı teşvik etmek
ve yönlendirmek, diğer taraftan da poliçenin teminat olarak gösterilmesi ile ticari bankalardan ihracat
kredisi teminini kolaylaştırmaktır.
Destek (Firma) Üst Limiti: Üst limit bulunmamaktadır.
90
2.9. TÜRKİYE TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VAKFI (TTGV)
Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı, 1991 yılında kamu-özel sektör işbirliği ile Türkiye’de özel sektörün
teknoloji ve inovasyon faaliyetlerinin desteklenerek teknolojinin gerçek dünya ile buluşturulması amacı ile
kurulmuştur. Başta Avrupa Birliği olmak üzere dünyada gelişmiş ekosistemlerde kabul ve ilgi gören “kar
amacını öncelikli olarak gütmeyen aracı/uygulayıcı kuruluş” modelinin Türkiye’deki tek örneği olan
TTGV, Türkiye’de kanunla kurulmuş Vakıflar arasında teknoloji ve inovasyon alanında faaliyet gösteren
tek vakıftır.
TTGV'nin desteklerinin ana prensibini oluşturan geri dönüşlü ve yürütücü katkılı destekler, kamu fonlarının
özel sektörün ulusal Ar-Ge harcamalarına daha fazla ağırlıkla katılmasını teşvik ederek "çarpan etkisi"
sağlayan niteliği ile bugüne kadar ülkemiz Ar-Ge kapasitesine önemli faydalar sağlamıştır.
TTGV, özel sektör ve kamunun beklenti, ihtiyaç ve önceliklerini değerlendirmekte, değişen şartlara ve
ülkemiz koşullarına uygun yeni destek mekanizmalarını geliştirerek, hizmete almaktadır. TTGV bugün
içeride ve dışarıda teknolojik yenileşim alanında aranan bir ortak olmuştur.
Özel sektör ve kamunun özel sektörümüzün uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü Ar-Ge faaliyetlerinin
desteklenmesi yolu ile güçlendirmek ortak hedefini taşıyan TTGV, Türkiye'de Ar-Ge ve yenileşimin
desteklenmesi amacı ile kurulmuş ilk ve tek Kamu Özel Sektör Ortaklığıdır. TTGV faaliyetlerinde kar
amacını öncelikli bir hedef olarak gözetmez.
Faaliyetlerden sağlanan tüm gelir TTGV'nin giderlerinin karşılanması ve mevcut destek programlarının
geliştirilmesi için kullanılmaktadır.
2.9.1. Yeşil Teknoloji Projeleri (YETEP) Destek Programı
Destek Üst Limiti: 400.000 ABD Doları
Destek Alt Limiti: 100.000 ABD Doları
Destek Oranı: %50
Yeşil Teknoloji Projeleri (YETEP) desteği ile sanayi kuruluşlarının çevresel performansını artırıp üretim
maliyetlerini düşürülmesi ve dolayısıyla rekabet gücünü artırılmasına yönelik uygulamaların desteklenmesi
amaçlanmıştır. Bu projelerde yerli teknolojilere öncelik verilmesi suretiyle bu tür teknolojilerin yerli olanak
ve kaynaklarla geliştirilmesinin/ üretilmesinin de dolaylı olarak teşvik edilmesi hedeflenmektedir.
Yeşil Teknoloji Projeleri Desteği, “İklim Dostu Teknolojiler Desteği”, “Temiz Üretim Teknolojileri
Desteği” ve “Enerji Verimliliği, Yenilenebilir Enerji ve Diğer Enerji Teknolojileri Desteği” olmak üzere
üç farklı destek alanından oluşmaktadır.
İklim Dostu Teknolojiler Desteğinin temel amacı, özellikle soğutma sektöründe kullanılan
hidroflorokarbonlar (HFC'ler) ve hidrokloroflorokarbonlar (HCFC'ler) gibi küresel ısınma potansiyeli
(GWP) yüksek gazların kullanımını ve emisyonunu azaltmak için, iklim dostu, enerji verimli, güvenilir ve
kanıtlanmış alternatiflerin kullanımına yönelik yerli ve yenilikçi teknolojilerin uygulanmasına yönelik
projelerin desteklenmesidir.
Temiz Üretim Teknolojileri Desteğinin temel amacı, kaynak verimliliği (eko-verimlilik/ temiz üretim/
sürdürülebilir üretim) anlayışı çerçevesinde üretim süreçlerinde asgari enerji, su, hammadde tüketimi ve
asgari atık oluşumu için teknolojik yenilik içeren, sanayide uygulanabilir ve ekonomik değeri olan temiz 
91
üretim teknolojileri ve uygulamaların geliştirilmesi, gerçekleştirilmesi ve ticarileştirilmesine yönelik
projelerin desteklenmesidir.
Enerji Verimliliği, Yenilenebilir Enerji ve Diğer Enerji Teknolojileri Desteğinin temel amacı, Türkiye’nin
dünyada artan enerji fiyatları karşısında, özellikle enerji yoğun sektörlerde rekabet gücünün korunmasına,
dışa bağımlılığın ve sera gazı salımlarının azaltılmasını sağlamak için endüstriyel uygulamalarda enerji
verimliliğini artıran ve yenilenebilir enerjinin kullanılmasını sağlayan, ayrıca enerji üretim ve kullanımında
çevre dostu teknoloji uygulamaları ile atıklardan yakıt ve enerji üreten yerli ve yenilikçi teknolojilerin
geliştirilmesi ve gerçekleştirilmesine yönelik projelerin desteklenmesidir.
Sanayi kuruluşları, söz konusu alanlardan bir ya da daha fazlasını içeren projeleri için proje başvurusu
yapabilirler. Projelerde, yerli teknoloji ve ekipman kullanımı ile ileri teknoloji (malzeme, elektronik,
yazılım, vb.) uygulamaları TTGV’nin öncelikleri arasında yer almakta, yenilikçi boyutu olan uygulamaların
desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Hedef Kitle: İleri teknoloji projeleri olan sanayi kuruluşları
Destek Mekanizması: Sanayi kuruluşlarının çevresel performansını artırıp üretim maliyetlerini düşürülmesi
ve dolayısıyla rekabet gücünü artırılmasına yönelik uygulamaların desteklenmesi amacıyla oluşturulan
desteğin tamamı geri ödemeli olup, destek miktarı en fazla 400.000 ABD Doları olarak belirlenmiştir.
Türkiye’de yerleşik, aynı alanda en az 3 yıldır faaliyette bulunan kuruluşlar programa başvuru yapabilirler.
Proje destek süresi en fazla 15 (onbeş) aydır.
92
3. TEŞVİKLERE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER
• 25/05/1964 Resmi Gazete Sayı: 11711 “474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında
Kanun” (2 inci madde)
• 11/07/1964 Resmi Gazete Sayı: 11751 “488 sayılı Damga Vergisi Kanunu” (ekli 53’üncü fıkra)
• 17/07/1964 Resmi Gazete Sayı: 11756 “492 sayılı Harçlar Kanunu” (59 uncu madde)
• 11/08/1970 Resmi Gazete Sayı: 13576 “1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu” (4 üncü madde)
• 29/05/1981 Resmi Gazete Sayı: 17354 “2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu” (80 inci madde)
• 25/10/1984 Resmi Gazete Sayı: 18563 “3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu” (13 üncü ve
geçici 30 uncu maddeleri),
• 01/03/1985 Resmi Gazete Sayı: 18681 “3154 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK ile 186 sayılı KHK'nin Bazı Hükümlerinin
Değiştirilmesi Hakkında KHK'nin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun”
• 20/04/1990 Resmi Gazete Sayı: 20498 “Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve
Destekleme İdaresi Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanun”
• 08/09/1999 Resmi Gazete Sayı: 23810 “4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu”
• 15/04/2000 Resmi Gazete Sayı: 24021 “4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu” (ek 3
üncü madde)
• 29/06/2001 Resmi Gazete Sayı: 24466 “4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların
Değerlendirilmesi Hakkında Kanun” (ek 3 üncü madde)
• 13/07/2001 Resmi Gazete Sayı: 24461 “4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun” (5 inci
madde, 5 inci fıkra)
• 19/01/2002 Resmi Gazete Sayı: 24645 “Endüstri Bölgeleri Kanunu ve Organize Sanayi
Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” (3/A ve 4/Ç maddeleri)
• 17/06/2003 Resmi Gazete Sayı: 25141 “4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu”
• 31/12/2004 Resmi Gazete Sayı: 25687 “5281 sayılı Vergi Kanunu” (9 uncu madde)
• 31/05/2006 Resmi Gazete Sayı: 26200 “5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu” (ek 2 inci madde)
• 13/06/2006 Resmi Gazete Sayı: 26205 “5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu” (32/A maddesi)
• 26/05/2008 Resmi Gazete Sayı: 26887 “5763 sayılı İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun”
• 26/04/2009 Resmi Gazete Sayı: 27211 “324 sıra nolu Milli Emlak Tebliği” (13 üncü madde, 1
inci ve 5’inci fıkraları)
• 18/08/2009 Resmi Gazete Sayı: 27323 “5921 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”
• 14/02/2011 Resmi Gazete Sayı: 27846 “6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu”
• 25/02/2011 Resmi Gazete Sayı Mükerrer: 27857 “6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Diğer Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”
• 27/10/2011 Resmi Gazete Sayı: 28097 “Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında
Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik”
• 20/06/2012 Resmî Gazete Sayı: 28329 “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın
Uygulanmasına İlişkin Tebliğ” (Tebliğ No:2012/1)
• 19/06/2012 Resmi Gazete Sayı: 28328 Bakanlar Kurulu Karar Sayısı 2012/3305 sayılı
“Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar”
• 18/11/2012 Resmi Gazete Sayı: 28460 “6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu”
93
• 03/10/2013 Resmi Gazete Sayı: 28784 “Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği”
• 24/12/2013 Resmi Gazete Sayı: 25326 “5018 Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu”
• 19/02/2014 Resmi Gazete Sayı: 28918 “6518 sayılı Kanun” (46 ncı madde)
• 10/07/2014 Resmi Gazete Sayı: 29056 “6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine
Dair Kanun” (13’ üncü madde)
• 13/09/2014 Resmi Gazete Sayı: 29118 “SGM 2014/35 sayılı Yerli Malı Tebliği”
• 18/10/2014 Resmi Gazete Sayı: 29123 “Kojenerasyon ve Mikrojenerasyon Tesislerinin
Verimliliğinin Hesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” (2014/3)
• 27/02/2015 Resmi Gazete Sayı: 29280 “Araştırma Geliştirme Projelerinin Desteklenmesine
İlişkin Yönetmelik”
• 26/06/2016 Resmî Gazete Sayı: 2016/9495 Bakanlar Kurulu Kararı “Yatırımlara Proje Bazlı
Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar”
• 30/09/2016 Resmi Gazete Sayı: 29843 “5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım
Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun Genel Tebliği”
• 31/10/2016 tarihli 2016/9538 sayılı “BKK 2016/9538 Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan
Hazine Desteğine İlişkin Karar”
• 10/03/2017 Resmi Gazete Sayı: 30003 “2017/9969 Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan
Hazine Desteğine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar”
• 09/02/2018 tarihli ve 30327 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Organize
Sanayi Bölgelerinde Yer Alan Parsellerin Tamamen Veya Kısmen Bedelsiz Tahsisine Dair
Yönetmelik”
• 05/06/2018 Tarih ve 30442 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 14/05/2018 tarih ve
“2018/11773 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı”
• 10/10/2018 Tarih ve 162 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı “Kredi Garanti Kurumlarına
Sağlanan Hazine Desteğine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar”
• 22/02/2019 Resmi Gazete Sayı: 30694 “7166 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”
• 28/02/2019 Resmi 793 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı “Kredi Garanti Kurumlarına Sağlanan
Hazine Desteğine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar”
94
TEŞVİK/DESTEK ADI
Sanayi ve
Teknoloji
Bakanlığı
 KOSGEB* TÜBİTAK** Enerji ve
Tabii
Kaynaklar
Bakanlığı
Hazine
ve
Maliye
Bakanlığı
Ticaret
Bakanlığı
Ulaştırma
ve
Altyapı
Bakanlığı
Türkiye
İş
Kurumu
(İŞKUR)
Türkiye
Sağlık
Enstitüleri
Başkanlığı
(TÜSEB)
Kredi
Garanti
Fonu
(KGF)
Türk
 Eximbank
Türkiye
Teknoloji
Geliştirme
Vakfı
(TTGV)
Yatırım Teşviki/Desteği
√1 √ √
KOBİ Destekleri
√ √ √ √ √ √
Yüksek Teknolojili Ürün
Destekleri √ √ √
Teknolojik Ürün Deneyim (TÜR )
Belgesi √
Kredi Desteği
√ √ √6 √9 √10 √
Ar-GE Desteği
√ √ √ √ √ √ √
Genel Destekler
√4
İstihdam Teşviki/Desteği
√ √ √ √8
Enerji Verimliliği İle İlgili
Destekler √ √5
Bina/İnşaat/Emlak İle İlgili
Destekler √2
Laboratuvar Hizmetleri
Destekleri √ √
İşbirliği Destekleri
√3 √ √
Uluslararası İşbirliklerine
Katılımı Özendirmeye Yönelik
Destekler

Patent Desteği
√ √
Türk Malı Ürünlerinin
Markalaşması ve
TURQUALITY®’nin
Desteklenmesi

Yurtiçi ve Yurtdışı Fuarlara
Katılım Desteği √ √ √7
95
1 Yatırım Teşvik Sistemi, Genel Teşvik Uygulamaları, Bölgesel Teşvik Uygulamaları, Öncelikli Yatırımların Teşviki, Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki, Stratejik Yatırımların
Teşviki, Alt Bölge Desteklerinden Yararlanma. Destek Unsurları: KDV İstisnası, Gümrük Vergisi Muafiyeti, Vergi İndirimi, Sigorta Primi, İşveren ve İşçi Hissesi Desteği, Gelir
Vergisi Stopajı Desteği, Faiz Desteği, Yatırım Yeri Tahsisi, KDV İadesi
2 Emlak Vergisi Muafiyeti, Harç İstisnası, OSB’lerde Arsa Tahsisi Desteği, OSB’lerde Damga Vergisi İstisnası, Endüstri Bölgelerindeki Ruhsat ve İzin Harçları Muafiyeti, Özel
Endüstri Bölgeleri Ek Teşvik Desteği, Yapı Denetim Kuruluşlarınca Ödenecek Hizmet Bedeli İndirimi
3 Rekabet Öncesi İşbirliği Projeleri Desteği, Kümelenme Destek Programı
4 Yurt İçi Fuar Desteği, Yurt Dışı İş Gezisi, Tanıtım Desteği, Eşleştirme Desteği, Danışmanlık Desteği, Tasarım Desteği, Sınai Mülkiyet Hakları Desteği, Belgelendirme Desteği, Test
Anali ve Kalibrasyon Desteği, Bağımsız Denetim Desteği, Gönüllü Uzmanlık Desteği, Lojistik Desteği
5 Verimlilik Artırıcı Projeler (VAP), Gönüllü Anlaşma (GA)Destekleri, Kojenerasyon Verim Belgesi ve Lisansız Üretim, Enerji Verimliliği Projelerinin Finansmanı
6 Hazine Destekli Kefalet Programı
7 Sektörel Nitelikli Uluslararası Yurt İçi Fuar Desteği, Yurt Dışı Fuarlara Katılım Desteği, Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi, Pazar Araştırması ve
Pazara Giriş Desteği, Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (UR-GE), Pazara Giriş Belgelerinin Desteklenmesi
8 Kadınlar, Gençler ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Sahipleri için İstihdam Teşviki, İşsizlik Ödeneği Alanları İstihdam Eden İşverenler için İstihdam Teşviki, İlave İstihdam Teşviki, Üç
Aylık Ücret Desteği, İşyerlerine Yönelik Mesleki Eğitim Kursları, İşbaşı Eğitim Programları, Geleceğin Mesleklerinde İşbaşı Eğitim Programı Düzenlenmesine ilişkin Uygulama, İşe
İlk Adım Projesi, Kadınlara yönelik Çocuk Bakım Desteği Uygulaması, İş’te Anne Projesi, Mesleki Eğitim ve Beceri Geliştirme İşbirliği Projesi (MEGİP)
9 Öz kaynak Kredi Kefalet Programı, İşletmelerin ve KOBİ’lerin Rekabet Edebilirliği Programı, Hazine Destekli Kefalet Programı
10 İhracata Hazırlık Kredileri, KOBİ İhracata Hazırlık Kredileri, Dış Ticaret Şirketleri Kısa Vadeli İhracat Kredisi, Sevk Öncesi İhracat Kredisi, Reeskont Kredisi, Sevk Sonrası
Reeskont Kredisi, İhracata Yönelik İşletme Sermayesi Kredisi, İhracata Yönelik Yatırım Kredisi, Kısa Vadeli Alacak Sigortası
* Girişimcilik Destek Programı, Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi, Yeni Girişimci Desteği, İş Geliştirme Merkezi (İŞGEM) Desteği, İş Planı Ödülü, Girişimciliği Geliştirme Destek
Programı, Yeni Girişimci Programı, Gelişen İşletmeler Pazarı KOBİ Destek Programı, İşletme Geliştirme Destek Programı, İşbirliği Destek Programı, Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel
Uygulama Destek Programı, Teknolojik Ürün Tanıtım ve Pazarlama (Teknopazar) Destek Programı, Uluslararası Kuluçka Merkezi ve Hızlandırıcı Destek Programı, Stratejik Ürün
Destek Programı, KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım (KOBİ Teknoyatırım) Destek Programı, KOBİGEL - KOBİ Gelişim Destek Programı, Laboratuvar Hizmetleri Desteği
**1501-Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı, 1507-KOBİ Ar-Ge Projeleri Destek Programı,1509-Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı, 1511-Öncelikli
Alanlar Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik Projeleri Destekleme Programı, 1515-Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programı, 1505-Üniversite Sanayi İşbirliği Destek
Programı, 1512-Teknogirişim Sermaye Desteği (BiGG-Bireysel Genç Girişim), 1513-Teknoloji Transfer Ofisleri Destek Programı, 1503 - Proje Pazarları Destekleme Programı, 1601
- Yenilik Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik Destek Programı1602 - TÜBİTAK Patent Destek Programı, 1514 - Girişim Sermayesi Destekleme Programı, Sanayi
Yenilik Ağ Mekanizması (SAYEM) Çağrısı, 2209-B-Sanayiye Yönelik Lisans Araştırma Projeleri Desteği Programı, 2242-Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları, 2210-
D Yurt İçi Sanayiye Yönelik Yüksek Lisans Burs Programı, 2244-Sanayi Doktora Programı, 2232 - Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı, 2236-Uluslararası Deneyimli
Araştırmacı Dolaşımı Destek Programı, 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 1003-Öncelikli Alanlar Araştırma ve Geliştirme Projeleri Destekleme 
96
Programı, 1005-Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı, 3501-Kariyer Geliştirme Programı, 1004-Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı, 1007-Kamu
Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı, Uluslararası İşbirlikli Projeler, 1071-Uluslararası Araştırma Fonlarından Yararlanma Kapasitesinin ve
Uluslararası Ar-Ge İşbirliklerine Katılımın Arttırılmasına Yönelik Destek Programı, TÜBİTAK Uluslararası İşbirliklerine Katılımı Özendirmeye Yönelik Destek ve Ödül Programları
97
4. KAYNAKÇA
Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Sayın Dr. Çetin Ali DÖNMEZ’in talimatıyla, Sanayi ve
Verimlilik Genel Müdürlüğü’nün 17/03/2019 tarih ve 640-11256 sayılı yazılarına istinaden
kamu kurumu ve kuruluşlarından talep edilen görüş ve bilgilerden derlenmiştir.

Üstbaşlık

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol